Là phóng viên ảnh Thông tấn xã Việt Nam (VN), rồi hội viên Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, Văn Thọ chụp mọi đề tài, ở các thể loại ảnh khác nhau: phong cảnh, chân dung, con người trong sinh hoạt, lao động... nhưng có lẽ thể loại ảnh chân dung là sở trường của Văn Thọ và đem lại cho anh nhiều thành công.
Ngay từ thập niên 80 của thế kỷ trước, Văn Thọ đã có bộ sưu tập hàng ngàn ảnh chân dung do anh chụp từng được in trên nhiều tờ báo, trong đó nhiều chân dung thiếu nữ, thanh nữ được làm bìa các tạp chí và báo. Trong cuộc thi “Hội báo Xuân năm 1984” do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức, ảnh của Văn Thọ đã góp phần cho một số tờ báo đoạt giải thưởng. Năm ấy, người ta thống kê được trong thị trường báo tết, có 34 tờ báo, tạp chí in dòng chữ tên tác giả dưới ảnh bìa là Văn Thọ. Và hằng năm mỗi dịp xuân về, ảnh chân dung thanh nữ của Văn Thọ lại xuất hiện đều đều trong các cuốn lịch tờ của các nhà xuất bản. Vào lúc vui chuyện, Văn Thọ tâm sự; anh sống nhờ phụ nữ! Chẳng biết có phải như vậy không nhưng quả thật giải thưởng ảnh dành cho Văn Thọ dù là trong nước hay quốc tế cũng lại là ảnh chân dung thiếu nữ, như Cô gái Việt Nam - ảnh xuất sắc quốc gia 1998; Tuổi 17 - chụp người đẹp Mai Thu Huyền, giải thưởng của Liên đoàn nhiếp ảnh quốc tế FIAP 1996; Nước và em chụp cô gái người dân tộc Thái đang gánh những ống bương đựng nước suối - giải thưởng ACCU của Nhật Bản 1998; Thiếu nữ Việt Nam (Bích Ngọc) - giải thưởng của Tây Ban Nha 1998...
Văn Thọ không phải là một nhà nhiếp ảnh nòi. Đầu thập niên 60 thế kỷ trước, anh được nhà nước cử đi học về kỹ thuật ảnh màu ở CHDC Đức, tốt nghiệp về làm việc tại Thông tấn xã Việt Nam. Hàng ngày tiếp xúc với những tấm ảnh thông tấn do các phóng viên chụp khắp nơi gửi về, anh bỗng nảy sinh ý thích cầm máy trực tiếp đi chụp ảnh lúc nào không hay và anh đã trở thành một nhà báo ảnh, một nghệ sĩ nhiếp ảnh thành danh. Tên tuổi Văn Thọ quá quen thuộc, nhiều cơ quan, ngành, bộ đều tìm đến nghệ sĩ Văn Thọ mời anh chụp các chương trình, các đề tài, phong cảnh, môi trường, các loại chân dung anh hùng, chiến sĩ thi đua...
Nhớ lại năm 1997, báo Hà Nội mới phối hợp Hội nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam mở cuộc thi ảnh Thời sự - nghệ thuật - báo chí với tiêu đề Thủ đô Hà Nội và đất nước trên đường đổi mới. Các nhà nhiếp ảnh trong Nam ngoài Bắc gửi hàng ngàn tác phẩm dự thi thể hiện sự đổi mới của Hà Nội và đất nước trên các mặt trận xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thuộc khắp các lĩnh vực về công nghiệp, nông nghiệp, quốc phòng, giao thông vận tải... Trước lúc kết thúc thời gian nhận ảnh một ngày, ban tổ chức nhận được tấm ảnh dự thi có tên gọi Nhà toán học tương lai của Văn Thọ, thuộc thể loại chân dung, chụp một nam sinh, tay chống cằm, tay cầm bút, đằng sau cặp kính cận là đôi mắt suy tư nhìn về phía trước, hậu cảnh là những cuốn sách dày cộp trên giá. Ảnh chú thích rõ: “Đỗ Quốc Anh sinh ngày 18/6/1980 tại Hà Nội - Lớp 12A khối phổ thông chuyên toán trường ĐHKHTN/ ĐHQGHN kỳ thi toán quốc tế lần thứ 38 tại thành phố Mardel Plata Argentina, đoạt HCV với số điểm tuyệt đối 42/42 đã được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen”.
 Bà Võ Thị Thắng. |
Văn Thọ nói, từ lâu anh ngưỡng mộ tài năng, trí tuệ của những con người có nhiều cống hiến cho tổ quốc và đã đạt được những thành quả tuyệt vời trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, khoa học, văn hóa... Tấm gương những bậc hiền tài của đất nước xứng đáng được lưu lại hậu thế. Tên tuổi của họ nếu không phải là được khắc trên bia đá ở văn miếu như ngày xưa thì cũng phải được in sách và in ảnh để triển lãm. Phát huy thành quả đạt được ở cuộc thi trên, Văn Thọ xuôi Nam, ngược Bắc tìm gặp và chụp ảnh chân dung những bậc hiền tài trong xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới. Cũng rất may và kịp thời, anh đã kịp chụp được những danh nhân cao tuổi, vì sau đó có những vị đã trở thành thiên cổ như giáo sư - nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân; Nghệ sĩ Vũ Năng An nguyên giám đốc Hãng phim truyện Việt Nam, giải thưởng nhà nước về VHNT; giáo sư, viện sĩ Tôn Thất Bách; Nhạc sĩ - nguyên Bộ trưởng Bộ VHTT Trần Hoàn...
Ở lứa tuổi 75, Văn Thọ vẫn say mê rong ruổi trên hành trình thiên lý để theo đuổi đề tài của mình. Gương mặt những bậc hiền tài vừa là nguồn động viên, vừa là động lực thôi thúc anh đến với họ, tạo nên những chân dung sinh động: Vị đại tướng tài ba Võ Nguyên Giáp; NSND Đào Mộng Long, nhà văn Tô Hoài; GS - thầy thuốc nhân dân Nguyễn Tài Thu; nhà văn Nguyễn Khải; thôn nữ trong Được mùa; sơn nữ trong Cô gái Mường thác Đa; người đẹp đền Hùng - Giáng My... mỗi chân dung một cuộc đời, một tấm gương phản chiếu nét đẹp văn hóa Việt Nam.
 GS. Tôn Thất Bách. |
Là người cởi mở, nhưng bao lâu nay nghệ sĩ nhiếp ảnh Văn Thọ vẫn đi tìm nửa kia của cuộc đời... Từng có một mái ấm nhưng rồi chia ly. Trong căn hộ ở phố Lý Nam Đế - Hà Nội với diện tích hơn 40m2, Văn Thọ vừa là chủ vừa là ôsin. Anh tự lo mọi việc sinh hoạt như lau nhà, giặt giũ và nấu nướng. Biết cách làm cỗ, kể cả những món đặc sản, anh như một đầu bếp thực thụ. Bạn bè, đồng nghiệp từ ngoài tỉnh về Hà Nội, ai cũng thích được ăn ở nhà Văn Thọ hơn là ra nhà hàng. Trong căn hộ anh ở, tiện nghi chẳng thiếu gì, mở tủ lạnh ra, đầy những món ngon. Lại có một buồng nhỏ làm phòng chụp Studio. Bạn bè rất nhiều nhưng đêm đến, Văn Thọ lại đối diện với chính mình. Vậy mà Văn Thọ chẳng có nét già nua, trông dáng dấp lúc nào cũng tươi trẻ, hoạt bát. Văn Thọ ưa hoạt động, di chuyển, không đăm chiêu sống bằng hồi tưởng.
Thời gian gần đây, Văn Thọ chủ tâm hướng ống kính tới ngành giáo dục đào tạo, nhằm tôn vinh, ca ngợi những con người nhiệt huyết đã đào tạo nên những người chủ tương lai của đất nước. Bộ ảnh chân dung những bậc hiền tài trong ngành giáo dục đào tạo vừa được Văn Thọ hoàn thành để tổ chức triển lãm chuyên đề đúng ngày nhà giáo Việt Nam (20/11) và phát hành quyển sách ảnh cùng tên Trái tim người thầy.
Nguyễn Ngọc Phan