Thay vì mục đích chính của một sản phẩm nghệ thuật là cung cấp món ăn tinh thần cho khán giả, không ít nghệ sĩ đang gắn thêm cho chúng chức năng quảng cáo đầy lộ liễu, gây phản cảm. Tất cả chỉ vì những ràng buộc của một hợp đồng “béo bở”...
 Hình ảnh quảng cáo rượu trong MV Cám ơn cha. |
Vô tình hay cố ý
Những ngày vừa qua, báo chí được dịp xôn xao về việc MV Cám ơn cha của nữ ca sĩ Hồ Ngọc Hà tràn đầy những hình ảnh quảng cáo rượu trái phép. Dù là một sản phẩm âm nhạc được làm với tuyên ngôn như lời cảm ơn tới người cha sinh thành nhưng MV Cám ơn cha lại khiến người xem nhức mắt với những ly rượu ngập tràn hình ảnh. Cơ quan chức năng cũng đã phải vào cuộc xác minh và khẳng định MV này quảng cáo rượu một cách trái phép, vi phạm vào nhiều điểm trong Luật Quảng cáo cũng như các nghị định về quản lý các hoạt động internet. Cụ thể, theo phân tích của ông Nguyễn Văn Khanh - Trưởng phòng Xuất bản báo chí Sở Thông tin truyền thông TP. Hồ Chí Minh: MV đã vi phạm Khoản 15, Điều 22, Nghị định 94-2012 về sản xuất, kinh doanh rượu là cấm tài trợ các chương trình văn hóa, nghệ thuật, thể thao; vi phạm Điều 7 Luật Quảng cáo có hiệu lực từ ngày 1/1/2013 là cấm sử dụng các loại rượu có độ cồn từ 15 độ trở lên trong quảng cáo; Nghị định 97 về việc quản lý các hoạt động internet là cấm sử dụng internet để quảng cáo cho các dịch vụ, sản phẩm, hàng hóa bị cấm hoặc chưa được phép lưu hành trên thị trường. Căn cứ theo Mục 3, Điều 26, Điểm C, Khoản 4 của Nghị định 02, đơn vị thực hiện MV Cám ơn cha sẽ bị xử phạt hành chính về việc quảng cáo sản phẩm trái phép có độ cồn. Mức phạt cao nhất cho tổng các hành vi trên có thể lên đến 30 triệu đồng. Cơ quan chức năng đang làm việc để sớm có kết luận chính thức.
Trước Hồ Ngọc Hà, người mẫu Thanh Hằng cũng từng bị “thổi còi” vì “quảng cáo” thuốc lá trên sân khấu thời trang đêm Elle show diễn ra hồi năm 2012 tại TP. Hồ Chí Minh. Dù rằng hành động này được lý giải là không phải do ý đồ của nghệ sĩ mà do chỉ đạo của đạo diễn chương trình, người mẫu chỉ biết tuân thủ thì cũng khó có thể chấp nhận khi tất cả những người làm chương trình, từ nghệ sĩ đến đạo diễn đều không thể không biết rõ đó là hành động vi phạm điều cấm! Lúc này, công chúng không thể không đặt câu hỏi về sự vô tình hay cố ý quảng cáo các mặt hàng cấm hoặc hạn chế quảng cáo này của các nghệ sĩ. Đằng sau nó phải chăng là những ràng buộc của những hợp đồng tài trợ béo bở?
Phạt kiểu giơ cao đánh khẽ
Sau vụ “phì phèo thuốc lá” trên sàn catwalk, Thanh Hằng bị phạt 3,5 triệu đồng, còn với êkip thực hiện MV Cám ơn cha, nếu tổng hợp hết các mức phạt của các đối tượng chịu trách nhiệm về hành vi sai phạm thì cùng lắm cũng chỉ bị phạt khoảng 30 triệu đồng. Nhưng nếu so sánh kĩ với những hiệu quả quảng cáo đạt được, chắc chắn mức phạt này thuộc dạng “bèo” và chắc chắn chẳng thấm vào đâu so với số tiền mà những người thực hiện đã nhận được từ thương hiệu rượu quảng cáo. Về phía thương hiệu rượu có trong Cám ơn cha, đây là một cú tiếp thị nhãn hàng hết sức hiệu quả khi có đến hàng chục ngàn lượt người xem MV này qua YouTube, chưa kể số lượt người xem trên hàng chục trang mạng do trong nước quản lý. Và dù có theo chiều hướng phê phán, bị dư luận lên án mạnh mẽ trên các trang báo trong những ngày qua thì chỉ tính riêng về lượng truyền thông đưa tin về các vụ việc này đã cho thấy sản phẩm đang được quảng bá “không công”.
 Thanh Hằng bị phạt do hành vi hút thuốc lá trên sàn catwalk. |
Rượu là một trong những mặt hàng cấm quảng cáo nên các nhãn hàng rượu không có cơ hội tiếp thị đến người tiêu dùng bằng bất cứ phương tiện nào, nhất là báo đài. Tiền dành cho quảng bá rượu quá lớn mà không biết phải chi xài như thế nào nên cách đầu tư quảng cáo như đã làm trong MV Cám ơn cha của Hồ Ngọc Hà đã thỏa mãn nhu cầu của cả hai phía. Với mức tiền phạt quá “bèo” như trên thì xem ra vẫn sẽ còn nhiều sao Việt chấp nhận “chịu đấm ăn xôi” bởi tính đi tính lại, họ vẫn thấy số tiền thu được từ những mặt hàng cấm quảng cáo lên đến hàng tỉ đồng, trong khi tiền nộp phạt vi phạm hành chính sau đó dù hết mức cũng chỉ vài chục triệu đồng.
Không thể cấm các nghệ sĩ ký các hợp đồng quảng cáo bởi đó cũng là một cách kinh doanh tiếng tăm để đầu tư trở lại cho hoạt động nghệ thuật của họ. Tuy nhiên, dư luận - với tư cách người thưởng thức những sản phẩm nghệ thuật của nghệ sĩ, cũng là người “trao” danh tiếng cho nghệ sĩ, có quyền đòi hỏi về những sản phẩm thực sự có giá trị, không bị chi phối quá đà bởi các yếu tố thương mại. Phân tích về vấn đề này, nhà văn Trần Huy Quang cho biết: “Trong chuyện này không thể nói ai lợi dụng ai để quảng cáo. Người đứng ra làm cũng sẽ chịu ảnh hưởng một phần vì hình ảnh của họ sẽ không còn trong sáng trọn vẹn được nữa. Xây dựng hình ảnh không phải chuyện dễ, nhưng để phá nát nó thì dễ vô cùng. Dù rằng họ sẽ có lợi về tiền bạc nhưng phần thiệt thòi về hình ảnh là không thể nào tránh khỏi. Những người xem họ sẽ lấy làm tiếc cho ca sĩ vì chính ca sĩ đang tự làm tổn thương và làm xấu đi hình ảnh của mình”.
Tất nhiên khi đã ký một hợp đồng quảng cáo, nghệ sĩ cũng phải thuận theo đơn vị đặt hàng, phải chấp nhận những điều khoản họ đưa ra. Nhưng thiết nghĩ, nghệ sĩ cũng nên suy xét một cách chín chắn, từ vị thế và vai trò của mình đối với công chúng để có những yêu cầu chính đáng trong bản hợp đồng. Mọi sự quá đà đều chỉ khiến cho danh tiếng của nghệ sĩ xấu đi. Với kiểu cố tình lợi dụng nghệ thuật cho những mục đích phi nghệ thuật, chắc chắn không có công chúng nào, dù dễ tính nhất, có thể chấp nhận và tha thứ!
NGỌC BẢO