Nghệ An đưa chăm sóc sức khỏe ban đầu đến gần dân

Bác sĩ xuống xã, người già bớt đường xa

Ở những vùng xa, vùng khó của tỉnh Nghệ An, không phải ai cũng có điều kiện đến bệnh viện để kiểm tra sức khỏe. Có người ngại đường xa, có người vì hoàn cảnh, cũng có người chỉ tìm đến cơ sở y tế khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường. 

Bởi vậy, những chuyến khám sàng lọc của Bệnh viện Phổi Nghệ An về tận trạm y tế xã đã giúp người dân có thêm cơ hội phát hiện bệnh sớm, ngay tại nơi mình sinh sống.

Bác sĩ Bùi Đức Hà, Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Phổi Nghệ An cho biết, hơn hai tuần qua, đoàn công tác gồm 14 bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên vẫn đều đặn đến các địa bàn được phân công. Máy X-quang kỹ thuật số tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị xét nghiệm GeneXpert cùng các dụng cụ chuyên môn được mang theo trong mỗi chuyến đi.

"Để đợt khám lưu động hiệu quả, khâu chuẩn bị phải hoàn tất trước khi xe lăn bánh. Chúng tôi phối hợp với trạm y tế các xã rà soát nhóm nguy cơ, lập danh sách, gửi giấy mời từ nhiều ngày trước. Đến nơi là bắt tay vào làm việc ngay", bác sĩ Hà chia sẻ.

Ở tuổi 70, ông Ng.V.Th. (xã Yên Xuân) đã quen với những cơn ho kéo dài suốt nhiều tháng. Nghĩ mình tuổi cao, ho do viêm họng thông thường nên ông không mấy bận tâm. Mỗi lần ho nhiều, ông lại ra hiệu thuốc mua vài viên giảm ho, thấy đỡ thì tiếp tục công việc, chưa nghĩ đến chuyện đi khám. Chỉ đến khi nghe loa truyền thanh thông báo có đoàn bác sĩ tuyến tỉnh về khám, chụp X-quang miễn phí, ông mới thu xếp đến trạm y tế xã.

Kết quả chụp X-quang khiến các bác sĩ chú ý khi phát hiện tổn thương nghi lao ở phổi. Để xác định chính xác, ông Th., được chỉ định xét nghiệm đờm bằng kỹ thuật GeneXpert. Kết quả sau đó xác định ông dương tính với vi khuẩn lao. "Không có đoàn khám về tận xã, chắc tôi cũng chẳng biết khi nào mới đi khám ở bệnh viện. Bình thường ốm đau, tôi chỉ ra hiệu thuốc ở xã mua thuốc thôi", ông Th. nói.

Trường hợp của ông Th. không phải cá biệt. Trong đợt khám sàng lọc này, các bác sĩ còn phát hiện bệnh lao ở ông Đ.X.T. (67 tuổi) và ông Ng.Th.S. (70 tuổi), cùng trú tại xã Nhân Hòa. Trước đó, theo thông tin từ đoàn công tác, cả hai ông đều không nghĩ mình mắc bệnh.

Việc đưa đội ngũ y bác sĩ cùng trang thiết bị hiện đại về tận cơ sở của Bệnh viện Phổi Nghệ An mang lại những con số biết nói. Tại khu vực Anh Sơn cũ, đoàn công tác đã khám, chụp X-quang cho 3.155 người, thực hiện 2.177 test Mantoux, phát hiện 157 trường hợp nghi mắc lao và 205 người có bệnh lý hô hấp khác. 

Trong số 112 mẫu có tổn thương nghi ngờ được xét nghiệm GeneXpert, 9 trường hợp được xác định mắc lao. Những người này được lập hồ sơ để quản lý, điều trị theo quy định.

BSCKII Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Bệnh viện Phổi Nghệ An cho rằng, việc phát hiện người mắc lao ngay tại cộng đồng giúp họ được điều trị kịp thời, giảm nguy cơ lây nhiễm cho người thân và những người xung quanh, từng bước khống chế nguồn lây trong cộng đồng.

Không chỉ Bệnh viện Phổi, nhiều cơ sở y tế chuyên khoa ở Nghệ An cũng đang đưa hoạt động khám, sàng lọc về gần người dân hơn. Tại Bệnh viện Nội tiết Nghệ An, các chương trình sàng lọc bệnh đái tháo đường và bệnh lý tuyến giáp được triển khai tại cộng đồng. Thay vì chờ người dân xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới đến bệnh viện, các ê-kíp chuyên môn phối hợp với địa phương tổ chức khám, tư vấn và siêu âm ngay tại cơ sở. 

Trong khi đó, từ đầu năm đến tháng 8/2026, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An tổ chức 9 đợt khám sàng lọc với tổng cộng 3.077 lượt người dân tham gia. Các chương trình tập trung vào một số bệnh ung thư thường gặp như ung thư tuyến giáp, ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư gan.

Gỡ rào cản để người dân được khám sớm

Theo bác sĩ Bùi Đức Hà, số ca mắc lao được ghi nhận tại Nghệ An có xu hướng giảm khoảng 5-8% mỗi năm, nhưng bệnh vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần quan tâm. Hằng năm, toàn tỉnh ghi nhận khoảng 1.600-1.800 bệnh nhân lao các thể, tỷ lệ mới mắc khoảng 49 người/100.000 dân. Tỷ lệ tử vong do lao được khống chế dưới 2% tổng số bệnh nhân.

Để phát hiện bệnh sớm hơn, Bệnh viện Phổi Nghệ An đẩy mạnh chiến lược "2X" theo hướng dẫn của Chương trình Chống lao Quốc gia. Theo đó, người dân thuộc nhóm được sàng lọc sẽ được chụp X-quang phổi; trường hợp có hình ảnh bất thường nghi lao được chỉ định xét nghiệm Xpert để hỗ trợ chẩn đoán xác định.

Việc đưa thiết bị và nhân viên y tế về tận xã giúp tiếp cận những người vốn ít có điều kiện đến bệnh viện, nhất là người cao tuổi, người sống một mình và người ở địa bàn xa trung tâm.

Theo thống kê của Chương trình Chống lao Quốc gia được bác sĩ Hà dẫn lại, vẫn còn khoảng 40% bệnh nhân lao trong cộng đồng chưa được phát hiện. Một số người có triệu chứng nhẹ hoặc chưa nhận thấy dấu hiệu bất thường nên vẫn sinh hoạt, lao động bình thường, trong khi bệnh có thể tiếp tục lây truyền. 

"Khám lưu động không chỉ giúp phát hiện bệnh lao mà còn tìm ra nhiều bệnh lý hô hấp khác như viêm phổi, u phổi, hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính", bác sĩ Hà nói.

Tuy vậy, đưa bác sĩ về cơ sở mới chỉ là một phần của hành trình. Qua những lần xuống địa bàn, bác sĩ Hà nhận thấy người dân vẫn gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận dịch vụ y tế. Trước hết là tâm lý chủ quan. Nhiều người chỉ đi khám khi ho kéo dài, sốt, sút cân hoặc khó thở. Với người cao tuổi, người sống một mình ở vùng xa, việc di chuyển đến bệnh viện cũng không đơn giản. 

Đáng ngại hơn, tâm lý e ngại, kỳ thị bệnh lao có thể khiến một số người chần chừ, không muốn kiểm tra sức khỏe hoặc chia sẻ tình trạng bệnh.

Theo bác sĩ Hà, phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp người mắc lao được điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng và giảm khả năng lây nhiễm cho cộng đồng. Ngược lại, nếu chỉ đến bệnh viện khi triệu chứng đã rõ rệt, người bệnh có thể đã bỏ lỡ thời điểm thuận lợi để can thiệp.

BSCKII Nguyễn Thanh Hải cho biết, trung bình mỗi năm khoảng 10% số bệnh nhân lao toàn tỉnh được phát hiện qua hoạt động khám lưu động. Những chuyến đi này vì thế có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm kiếm các trường hợp chưa được phát hiện, đặc biệt ở những địa bàn khó tiếp cận.

Từ thực tế đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tổ chức thêm các đợt khám, mà còn phải bảo đảm người dân được tư vấn, theo dõi và điều trị sau sàng lọc. Việc phát hiện bệnh chỉ thực sự có ý nghĩa khi người bệnh được kết nối với cơ sở y tế và tiếp tục quản lý sức khỏe.

TS.BSCKII Lê Thị Hoài Chung, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An cho rằng, công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân cần bắt đầu từ cơ sở và hướng đến từng người dân. Ngành y tế phải tiếp tục đổi mới cách làm, chuyển từ tư duy chờ người dân tìm đến cơ sở y tế sang chủ động tiếp cận cộng đồng.

Theo TS Chung, khi y tế cơ sở được củng cố và các bệnh viện tăng cường hỗ trợ chuyên môn, người dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ chất lượng ngay tại nơi sinh sống. Mục tiêu là thu hẹp khoảng cách trong chăm sóc sức khỏe, để người dân ở đô thị, nông thôn hay miền núi đều được phát hiện bệnh, tư vấn và điều trị kịp thời.

Nhiều người trẻ mắc lao nhưng chủ quan khi nhập viện phổi đã tổn thương nặng

SKĐS - Mắc lao không còn là câu chuyện của người cao tuổi. Tại Nghệ An, các bác sĩ ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhân đang trong độ tuổi học tập, lao động nhập viện khi bệnh đã diễn tiến nặng. Trong khi đó, việc tầm soát còn nhiều khoảng trống khiến không ít người mang mầm bệnh mà không hay biết.