Nghệ An đề xuất chính sách mới, tăng sức hút nhân lực y tế cơ sở

Một bác sĩ 'gánh' cả trạm y tế

Mỗi ngày, Trạm Y tế xã Châu Khê (Nghệ An) tiếp nhận từ 30 đến hơn 40 lượt người đến khám, điều trị ban đầu. Địa bàn miền núi rộng, dân cư phân tán, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số, nhu cầu chăm sóc sức khỏe lớn. Thế nhưng, toàn trạm hiện chỉ có 8 nhân sự, trong đó duy nhất một bác sĩ cơ hữu.

Bác sĩ Lộc Đăng Sao, Trưởng trạm, Bí thư Chi bộ, vừa đảm nhiệm công tác quản lý, vừa trực tiếp khám, chữa bệnh và phòng bệnh. Theo bác sĩ Sao, các tài khoản khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT) hiện đều đứng tên bác sĩ. Vì vậy, mỗi khi ông đi họp hoặc vắng mặt, hoạt động khám BHYT tại trạm phải tạm dừng do những cán bộ còn lại, kể cả y sĩ đông y, chưa được cấp quyền thực hiện.

Một trạm y tế có 8 nhân sự nhưng hoạt động khám BHYT gần như phụ thuộc hoàn toàn vào sự có mặt của một bác sĩ. Không chỉ thiếu người, điều kiện phục vụ khám, chữa bệnh tại đây cũng còn nhiều hạn chế. Những thiết bị tương đối đầy đủ nhất chỉ là ống nghe và máy đo huyết áp.

Thực tế tại Châu Khê không phải trường hợp cá biệt. Ở các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc thu hút bác sĩ về công tác đã khó, giữ chân họ lâu dài còn khó hơn. Trong khi đó, người dân vẫn cần được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại địa phương, thay vì phải vượt quãng đường xa để đến bệnh viện tuyến trên.

Tại Trung tâm Y tế Tương Dương, tuyển dụng và đào tạo nhân lực được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm củng cố hệ thống y tế trên địa bàn miền núi rộng lớn. Hiện đơn vị quản lý 261 cán bộ, viên chức, trong đó có 74 bác sĩ và hơn 20 bác sĩ chuyên khoa I. Những năm qua, đơn vị chủ động bổ sung nhân lực, ưu tiên tuyển dụng con em đồng bào dân tộc thiểu số, người địa phương nhằm tạo nguồn cán bộ có điều kiện gắn bó lâu dài với quê hương. Từ năm 2021 đến nay, đơn vị đã tuyển dụng nhiều bác sĩ, riêng các năm 2024 và 2026, mỗi năm tuyển thêm 3 - 4 bác sĩ.

Để tạo nguồn nhân lực lâu dài, Trung tâm Y tế Tương Dương kết nối với Đại học Y Dược Thái Bình, Đại học Y khoa Vinh, tiếp cận sinh viên từ sớm, trao đổi với phụ huynh, công khai chỉ tiêu và tạo điều kiện để các em trở về địa phương làm việc. Cùng với tuyển dụng, công tác đào tạo cũng được triển khai theo nhu cầu thực tế. Hiện Trung tâm Y tế Tương Dương tạo điều kiện cho 3 bác sĩ học sau đại học, hỗ trợ nhà ở, phụ cấp, tài liệu, sinh hoạt phí và giữ nguyên lương trong thời gian đào tạo.

Dù đã chủ động nhiều giải pháp, bài toán nhân lực vẫn chưa dễ tháo gỡ. Theo BS.CKI Trần Văn Công, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế Tương Dương, lực lượng điều dưỡng có trình độ đại học chính quy về công tác tại tuyến cơ sở vẫn rất thiếu. Sinh viên ngành y sau khi tốt nghiệp thường có xu hướng ở lại các thành phố lớn để làm việc, trong khi một bộ phận lao động, đặc biệt là người học hệ cao đẳng, lựa chọn đi làm việc ở nước ngoài.

Theo bác sĩ Công, chính sách thu hút hiện hành không còn đủ sức hấp dẫn. Mức hỗ trợ khoảng 40 triệu đồng đối với bác sĩ chuyên khoa I hoặc bác sĩ được đào tạo trở về công tác theo Nghị quyết 157 đã quá thấp so với yêu cầu chuyên môn, áp lực công việc và sức cạnh tranh từ các cơ sở y tế tư nhân, đô thị lớn.

Cần chính sách đủ sức giữ chân nhân lực

Những khó khăn tại Châu Khê hay Tương Dương chỉ là lát cắt trong bức tranh nhân lực y tế cơ sở ở Nghệ An. Theo số liệu ngành Y tế Nghệ An, hiện còn 93 trạm y tế, chiếm 20,4%, chưa có bác sĩ cơ hữu, mạng lưới nhân viên y tế thôn, bản còn thiếu 176 người.

Đáng chú ý, trong 9 tháng đầu năm 2026, toàn ngành có 43 viên chức y tế xin thôi việc, trong đó tuyến y tế cơ sở chiếm 63,2%, gồm 13 bác sĩ. Tình trạng thiếu nhân lực cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại tuyến xã. Tỷ lệ khám, chữa bệnh BHYT tại trạm y tế mới đạt 13,4% tổng lượt khám toàn tỉnh. Bên cạnh đó, có 305 trạm thiếu trang thiết bị, một số nơi đã được đầu tư máy móc nhưng cán bộ lại thiếu chứng chỉ chuyên môn để vận hành.

Thực trạng này cho thấy những hạn chế của y tế cơ sở không chỉ nằm ở số lượng bác sĩ, mà còn liên quan đến chất lượng đội ngũ, điều kiện làm việc và khả năng cung ứng dịch vụ. Nếu không có cơ chế đủ sức thu hút, đào tạo và giữ chân nhân lực, mục tiêu nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe ban đầu sẽ khó đạt được.

Trước yêu cầu đó, Sở Y tế Nghệ An đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực y tế công lập, thay thế Nghị quyết 157/2014/NQ-HĐND. So với chính sách hiện hành, dự thảo hướng đến tăng mức hỗ trợ, đồng thời mở rộng đối tượng thụ hưởng. Bên cạnh bác sĩ, dược sĩ, chính sách còn quan tâm đến điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật y có trình độ phù hợp với vị trí việc làm. Đây là sự điều chỉnh cần thiết, bởi hoạt động của một cơ sở y tế không thể chỉ dựa vào bác sĩ mà cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều chức danh chuyên môn.

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo không chỉ tập trung thu hút nhân lực mới mà còn quan tâm đào tạo, nâng cao trình độ cho đội ngũ đang công tác tại các cơ sở y tế công lập. Bởi thu hút được người giỏi mới chỉ là bước đầu, muốn giữ chân nhân lực lâu dài còn phải tạo điều kiện để cán bộ được học tập, phát triển chuyên môn và làm việc trong môi trường đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp.

Tuy nhiên, chính sách đào tạo cần gắn với quy hoạch vị trí việc làm, nhu cầu chuyên môn và kế hoạch sử dụng nhân lực cụ thể của từng đơn vị. Việc cử cán bộ đi học phải đi đôi với bố trí công việc, tạo điều kiện thực hành sau đào tạo, tránh tình trạng có bằng cấp nhưng không phát huy được năng lực chuyên môn. Cùng với đó, thủ tục thụ hưởng cần được đơn giản hóa, điều kiện hỗ trợ phải rõ ràng, nguồn kinh phí và thời gian giải quyết cần được bảo đảm. Có thể thấy, dự thảo nghị quyết không chỉ hướng đến thu hút nhân lực mới mà còn chú trọng đào tạo, giữ chân đội ngũ đang công tác. Qua đó, từng bước xây dựng lực lượng y tế cơ sở đủ và đồng bộ hơn về chuyên môn.

Theo lãnh đạo các trung tâm y tế trên địa bàn tỉnh, để những điều chỉnh này thực sự phát huy hiệu quả, chính sách hỗ trợ cần đi đôi với điều kiện làm việc, trang thiết bị, môi trường chuyên môn và cơ chế sử dụng nhân lực phù hợp. Mức hỗ trợ phải gắn với cam kết phục vụ, vị trí việc làm và trách nhiệm của đơn vị tiếp nhận, đồng thời có cơ chế giám sát, đánh giá kết quả thực hiện. 

Việc xây dựng và ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 157 được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để Nghệ An tháo gỡ điểm nghẽn nhân lực, củng cố hệ thống y tế cơ sở. Qua đó, người dân ở miền xuôi cũng như miền núi, vùng sâu, vùng xa có thêm cơ hội tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi sinh sống.

Nhiều cơ chế mới thu hút đầu tư, phát triển y tế cơ sở

SKĐS - Nghị quyết của Quốc hội quy định nhiều cơ chế mới về bảo vệ nhân viên y tế, thu hút đầu tư và chuyển đổi số.