Từng là những đại gia nổi tiếng xài sang, tiêu tiền như nước, biệt thự không kể hết, nhưng khi nền kinh tế gặp khó khăn, những đại gia đi xe sang một thời mới lộ mặt thật.
“Núp bóng và lừa” ngân hàng
Công an tỉnh Kiên Giang vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt giam Cao Hướng Thiên, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Mai Sao (gọi tắt Công ty Mai Sao, trụ sở tại huyện Châu Thành, Kiên Giang) về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Theo kết luận của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Việt Nam chi nhánh Kiên Giang, từ năm 2008 - 6/2012, Công ty Mai Sao để dư nợ cho Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Chi nhánh Kiên Giang (VCB) và Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư phát triển Việt Nam chi nhánh Kiên Giang (BIDV) gần 60 tỷ đồng. Trong đó, VCB gánh gần 42 tỷ đồng. Để vay hàng chục tỷ đồng, ông Thiên chỉ đạo cho cấp dưới lập hai hệ thống sổ sách kế toán để đối phó với việc kiểm tra sử dụng vốn, lập chứng từ khống hợp thức hóa việc mua bán nguyên vật liệu, kê khống hàng tồn kho. Cụ thể, năm 2010 công ty đã chuyển lợi nhuận của năm trước để bổ sung nguồn vốn chủ sở hữu 6 tỷ đồng nhưng trong báo cáo tài chính không ghi giảm số lợi nhuận này. Do đó, nguồn vốn chủ sở hữu ở thời điểm xét duyệt hạn mức tín dụng không chính xác.
Công ty có công suất chế biến chỉ 2.000 tấn thành phẩm/năm nhưng lại báo cáo đề xuất tín dụng vượt 2.440 tấn/năm. Bên cạnh đó, báo cáo tài chính của công ty sử dụng khá lớn nguồn vốn ngắn hạn để đầu tư tài sản cố định nhưng trong báo cáo thẩm định của BIDV Kiên Giang không đưa vào diện cảnh báo. Cán bộ ngân hàng giám sát, kiểm tra hết sức sơ sài, không kiểm soát được lượng hàng hóa tồn kho của Công ty Mai Sao. Tổng dự nợ của hai ngân hàng trên cho công ty vay hơn 54 tỷ đồng nhưng có đến 33 tỷ đồng trị giá tài sản bảo đảm là hàng tồn kho, hàng luân chuyển và sản phẩm công ty. Qua kiểm tra, giá trị thực hàng tồn kho chỉ vài trăm triệu đồng... Khi không còn khả năng cầm cự với khoản nợ hàng chục tỷ đồng, ông Thiên âm thầm đóng cửa công ty và tuyên bố phá sản.
Đại gia thủy sản Thiên Mã ở Cần Thơ vỡ nợ khi mất khả năng thanh toán hơn 500 tỷ đồng. Gia đình ông chủ Phan Bá Tòng sắp bị một doanh nghiệp (DN) xiết nợ, lấy 3 căn nhà biệt thự. Chuyện rằng, khi còn “hưng thịnh”, Giám đốc Công ty Thiên Mã từng nổi tiếng với sở hữu hàng loạt biệt thự sang trọng và siêu xe Hummer H2 đến những ngày đầu tháng 12 này, Công ty Thiên Mã 3, một công ty “con” của Công ty TNHH xuất nhập khẩu thủy sản Thiên Mã (gọi tắt là Công ty Thiên Mã) chính thức đóng cửa. Hàng trăm công nhân khăn gói tìm việc nơi khác. Danh tiếng xài sang của đại gia Tòng “Thiên Mã” ngày nào giờ trở thành câu cửa miệng của DN thủy sản “ngựa trời” tuột dốc. Hiện nay, theo nhiều nguồn tin, “đại gia” Tòng còn phải đối mặt với khoản nợ hơn 500 tỷ đồng và điều khá lạ là một số ngân hàng cho ông Tòng dễ dàng vay tiền vượt gấp 8 lần số vốn điều lệ, đang là câu hỏi còn bỏ ngỏ.
Chơi dao có ngày… đứt tay
Tình trạng DN thiếu vốn, cạn tiền gần như không lối thoát trong việc duy trì sản xuất, phát triển dự án là khá phổ biến trong năm 2012. Trong lĩnh vực bất động sản, không khó để có thể kể tên các dự án đang “đắp chiếu” hoặc chậm tiến độ như: Hesco (Văn Quán, Hà Nội), Tricon Tower (Bắc An Khánh, Hoài Đức, Hà Nội)... Ở lĩnh vực sản xuất, đó là đại gia thép Thái Sơn (Hải Phòng), gang thép Vạn Lợi (Hải Phòng)... Rất nhiều DN còn không có phương án nào khác ngoài việc phải chịu chấp nhận rời cuộc chơi. Nhìn lại các trường hợp DN khó khăn vì cạn tiền, vì thua lỗ nói trên, có thể thấy một điểm chung là các DN này dựa vào vốn vay ngân hàng rất nhiều. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính luôn ở mức cao.
Khi mà sức cầu của nền kinh tế nói chung lớn, hàng hóa dễ bán thì việc sử dụng đòn bẩy giúp DN đạt được lợi nhuận cao cho các cổ đông. Tuy nhiên, lý thuyết cũng như thực tế của nhiều DN gần đây cho thấy, đó là con dao hai lưỡi. DN đang từ tốt và rất tốt có thể lao dốc bất cứ lúc nào, không chỉ lợi nhuận tụt giảm mà rủi ro bể dự án, sản xuất đình trệ, thậm chí đối mặt với phá sản. Trên thực tế, có không ít các DN không có vốn hoặc có vốn rất ít nhưng được ra đời trong bối cảnh nền kinh tế phát triển nóng thì việc gặp khó khăn, giờ cạn kiệt tiền thì không phải là điều ngạc nhiên. Việc chiếm dụng vốn hoặc vay dễ dãi từ ngân hàng chỉ thực hiện được ở một giai đoạn nhất định. Điều đáng buồn vào thời điểm hiện tại là tình trạng khó khăn của các DN lại đang rất phổ biến, trải trên diện rộng. Để tìm được một DN có chiến lược kinh doanh bền vững ổn định, dựa vào nội lực trên thị trường chứng khoán chẳng hạn, không khó, nhưng số lượng không nhiều. Không ít các DN khi tiền vay dễ, thậm chí còn đổ vào bất động sản, đổ dàn trải vào hàng loạt các dự án thì thời điểm thị trường suy thoái, DN rơi vào tình trạng cạn tiền, thiếu tiền cho cả hoạt động kinh doanh chính là điều khó tránh khỏi.
Có thể thấy, trong thời buổi kinh tế khó khăn, Chính phủ phải thực thi các chính sách tiền tệ thắt chặt để ổn định lạm phát, để tránh tình trạng bong bóng thì việc DN gặp khó khăn là tất yếu. Trong hoàn cảnh khó khăn chung của nền kinh tế, vẫn có điểm sáng là nhiều DN đứng vững và tiếp tục mở rộng sản xuất kinh doanh, thu hút thêm nhiều lao động. Bài học được rút ra là những DN làm ăn tốt, đi qua thời khủng hoảng là họ tập trung vào lĩnh vực kinh doanh chủ yếu của mình, không ôm đồm, không mê muội vào những dự án quá hoành tráng, và kịp thời tái cơ cấu DN khi khủng hoảng mới manh nha.
Đàm Quốc