Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7/4, trong bối cảnh Việt Nam già hóa dân số nhanh, việc chăm sóc người cao tuổi không chỉ dừng ở kéo dài tuổi thọ mà cần hướng tới duy trì sức khỏe, sự độc lập và chất lượng sống.
Một trong những điểm cốt lõi trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là sự chuyển dịch từ mục tiêu "phòng chống béo phì" sang "phòng ngừa suy yếu (frailty)". Suy yếu là tình trạng giảm sức mạnh cơ, giảm khả năng vận động, làm tăng nguy cơ té ngã, nhập viện và tử vong.
Để phòng ngừa tình trạng này, một số nước như Nhật Bản đề cao mô hình "Tam giác tuổi thọ" với ba trụ cột chính:
- Dinh dưỡng hợp lý (ăn đủ)
- Vận động thể lực (đi nhiều)
- Tham gia xã hội (cười nhiều).
Áp dụng những bài học này vào Việt Nam cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế. Đặc điểm nổi bật là khẩu phần ăn truyền thống của người Việt còn thiên về tinh bột, trong khi lượng đạm có thể chưa đáp ứng đủ nhu cầu ở người cao tuổi. Ngoài ra, tình trạng mất răng, ăn kém, sống một mình hoặc mắc nhiều bệnh mạn tính khiến nguy cơ suy dinh dưỡng và suy yếu vẫn còn phổ biến.
TS.BS Bùi Thị Thuý tư vấn cho người dân đến khám.
Trước hết, người cao tuổi cần duy trì thể trạng "đầy đặn hợp lý". Khác với người trẻ, việc sụt cân không chủ ý ở người cao tuổi là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng, liên quan đến suy dinh dưỡng, mất cơ và tăng nguy cơ tử vong.
Một yếu tố đặc biệt quan trọng là bổ sung đủ protein (chất đạm). Khi tuổi cao, cơ thể dễ bị mất khối cơ (sarcopenia), dẫn đến yếu cơ, giảm khả năng vận động và tăng nguy cơ té ngã. Để phòng ngừa, người cao tuổi cần ăn đủ đạm mỗi ngày từ các nguồn thực phẩm quen thuộc như cá, thịt nạc, trứng, sữa và các sản phẩm từ đậu nành. Nguyên tắc đơn giản, dễ nhớ là "mỗi bữa ăn đều có thực phẩm giàu đạm".
Bên cạnh đó, cần chú ý chế biến thức ăn mềm, dễ tiêu, phù hợp với khả năng nhai nuốt. Do đó, cần nhấn mạnh thông điệp "ăn đủ thay vì ăn kiêng" trong truyền thông dinh dưỡng cho người cao tuổi. Các thực phẩm giàu đạm có giá thành hợp lý và sẵn có tại Việt Nam như trứng, đậu phụ, cá nhỏ, tôm, lạc, vừng hoàn toàn có thể giúp cải thiện chất lượng khẩu phần. Gia đình nên chú ý chế biến món ăn mềm, dễ ăn, chia nhỏ bữa và khuyến khích người cao tuổi ăn đủ bữa mỗi ngày.
Bên cạnh đó, việc phát hiện sớm các dấu hiệu suy yếu tại cộng đồng là rất quan trọng. Các dấu hiệu đơn giản như sụt cân trong vài tháng gần đây, ăn kém, mệt mỏi, đi lại chậm hoặc khó nhai nuốt cần được chú ý.
Tăng thêm 10 phút vận động mỗi ngày
Dinh dưỡng chỉ phát huy hiệu quả tối đa khi kết hợp với vận động thể lực. Người cao tuổi nên duy trì các hoạt động phù hợp như đi bộ, tập dưỡng sinh, yoga hoặc các bài tập nhẹ nhàng tại nhà. Một thông điệp đơn giản là "tăng thêm 10 phút vận động mỗi ngày". Vận động giúp duy trì khối cơ, cải thiện tiêu hóa, tăng cảm giác thèm ăn và giảm nguy cơ té ngã.
Tập thể dục mỗi ngày để nâng cao thể lực và kéo dài tuổi thọ.
Sức khỏe răng miệng và chức năng nhai nuốt cũng đóng vai trò rất quan trọng. Nhiều người cao tuổi gặp khó khăn khi ăn đồ cứng, hay bị sặc khi uống nước nhưng thường bỏ qua. Đây có thể là dấu hiệu của "suy yếu răng miệng" – một yếu tố làm giảm lượng ăn và dẫn đến suy dinh dưỡng. Vì vậy, cần khám răng định kỳ, giữ vệ sinh răng miệng và điều chỉnh cấu trúc thực phẩm như băm nhỏ, nấu mềm hoặc xay sệt khi cần thiết, nhưng vẫn phải đảm bảo khẩu phần đủ chất.
Ngoài ra, bữa ăn không chỉ đơn thuần là cung cấp dinh dưỡng mà còn là một hoạt động xã hội quan trọng. Người cao tuổi ăn một mình thường ăn ít hơn, kém đa dạng và dễ chán ăn. Ngược lại, khi ăn cùng gia đình, bạn bè hoặc tham gia các câu lạc bộ cộng đồng, họ có xu hướng ăn ngon miệng hơn và duy trì tinh thần tích cực hơn. Vì vậy, việc tạo điều kiện để người cao tuổi ăn cùng – sống vui – kết nối cộng đồng là một phần không thể thiếu trong chăm sóc sức khỏe.
Việt Nam có lợi thế lớn trong việc triển khai các hoạt động cộng đồng thông qua hệ thống y tế cơ sở và các tổ chức như Hội Người cao tuổi. Các câu lạc bộ dưỡng sinh, đi bộ, sinh hoạt văn hóa tại thôn, xóm, tổ dân phố là môi trường thuận lợi để thúc đẩy mô hình "ăn đủ – vận động – gắn kết xã hội". Đây là điểm mạnh cần được phát huy để nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần cho người cao tuổi.
Trong dịp Ngày Sức khỏe toàn dân 7/4, Viện Dinh dưỡng triển khai các hoạt động thiết thực như: cân đo và theo dõi cân nặng; tư vấn khẩu phần ăn đủ đạm; hướng dẫn bài tập vận động đơn giản; truyền thông về dấu hiệu suy yếu và cách phòng ngừa. Những hoạt động này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo động lực để người dân thay đổi hành vi theo hướng tích cực.
Sáng 5/4, tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội) sẽ diễn ra Lễ mít tinh phát động Ngày Sức khoẻ toàn dân 7/4 với chủ đề "Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”. Đây là một dấu mốc lớn để hiện thực hoá chủ trương của Nghị quyết 72: "Dự phòng là then chốt - Cơ sở là nền tảng - Nhân dân là trung tâm" với mục tiêu là tăng tuổi thọ khỏe mạnh, giảm chi phí chữa bệnh, củng cố y tế cơ sở và lấy sự hài lòng của người dân làm trọng tâm để phát triển bền vững.
Song song với hoạt động mít tinh ở khu vực sân khấu chính, Ban Tổ chức còn bố trí khu vực khám sàng lọc, khám dinh dưỡng miễn phí phục vụ trực tiếp cho người dân tham gia sự kiện.
