Trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn (Big Data) và các công nghệ số đang tạo ra những thay đổi mang tính cách mạng trên toàn cầu, ngành dược cũng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Từ nghiên cứu phát triển thuốc, thử nghiệm lâm sàng, sản xuất, phân phối đến quản lý sử dụng thuốc, các công nghệ mới đang mở ra cơ hội nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của ngành dược Việt Nam.
Đây là nội dung được nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp dược trao đổi tại hội thảo "Ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực dược" do Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) phối hợp với Trường Đại học Đại Nam cùng các đơn vị chuyên môn tổ chức ngày 24/6.
Ông Nguyễn Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) phát biểu.
Chuyển đổi số không còn là câu chuyện của tương lai
Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Đào Văn Đông, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đại Nam cho rằng AI và chuyển đổi số không còn là xu hướng của tương lai mà đã hiện diện trong từng hoạt động của ngành dược hôm nay.
Theo ông, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực.
Nhà trường không chỉ có nhiệm vụ trang bị kiến thức chuyên môn mà còn phải chuẩn bị cho người học khả năng thích ứng với môi trường làm việc số, năng lực ứng dụng công nghệ và tư duy học tập suốt đời.
Quan điểm này cũng phù hợp với mô hình đào tạo theo chuẩn đầu ra OBE (Outcome-Based Education) mà nhiều trường đại học trong đó có Đại học Đại Nam đang triển khai. Trong đó, trọng tâm không chỉ là sinh viên được học những gì mà quan trọng hơn là sau khi tốt nghiệp họ có thể làm được gì trong môi trường nghề nghiệp thực tế.
Đồng quan điểm, TS Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) nhận định AI đang làm thay đổi căn bản phương thức đào tạo đại học.
Theo ông, các cơ sở giáo dục cần chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, giúp người học có khả năng sáng tạo, thích ứng và học tập suốt đời.
"AI có thể hỗ trợ rất nhiều trong học tập và nghiên cứu, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, khả năng ra quyết định và trách nhiệm nghề nghiệp của con người", TS Tô Hồng Nam nhấn mạnh.
GS.TS Đào Văn Đông - Phó Hiệu trưởng trường Đại học Đại Nam phát biểu tại hội thảo.
AI rút ngắn hành trình phát triển thuốc
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm đặc biệt tại hội thảo là ứng dụng AI trong nghiên cứu và phát triển thuốc.
Theo ông Trần Văn Tuyên, Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế), quá trình nghiên cứu và phát triển thuốc theo phương pháp truyền thống thường kéo dài nhiều năm, tiêu tốn nguồn lực rất lớn và trải qua nhiều giai đoạn thử nghiệm phức tạp trước khi một loại thuốc có thể được đưa ra thị trường.
Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của AI, đặc biệt là các mô hình AI thế hệ mới, thời gian nghiên cứu có thể được rút ngắn đáng kể.
Các hệ thống AI có khả năng phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ từ các công trình khoa học, hồ sơ lâm sàng và cơ sở dữ liệu hóa học để xác định các mục tiêu điều trị tiềm năng, dự đoán khả năng tương tác của thuốc và sàng lọc các hợp chất triển vọng.
Nếu như trước đây AI chủ yếu được sử dụng để phân tích dữ liệu thì hiện nay, sự phát triển của AI tác tử (Agentic AI) và các hệ thống đa tác nhân (Multi-Agent Systems) đã mở ra một giai đoạn hoàn toàn mới.
Những hệ thống này có thể tự xây dựng kế hoạch nghiên cứu, thực hiện nhiều nhiệm vụ liên tiếp và hỗ trợ ra quyết định với mức độ tự chủ cao hơn.
Nhờ đó, các công đoạn như tối ưu hóa tiền chất thuốc, mô phỏng tương tác phân tử hay đánh giá hoạt tính sinh học có thể được thực hiện nhanh hơn nhiều lần so với phương pháp truyền thống.
"Nhiều công việc từng mất hàng năm nay có thể hoàn thành trong vài tuần hoặc vài tháng", ông Trần Văn Tuyên cho biết.
Theo ông Tuyên, bên cạnh Agentic AI, giai đoạn 2024-2026 cũng chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của Generative AI và các mô hình ngôn ngữ lớn chuyên ngành.
Các nền tảng như BioGPT, Med-PaLM, DrugGPT hay các mô hình ngôn ngữ chuyên biệt cho lĩnh vực dược phẩm đang được đào tạo trên dữ liệu y sinh, dữ liệu hóa học, dữ liệu thử nghiệm lâm sàng và các công trình nghiên cứu khoa học.
Những công nghệ này được ứng dụng để hỗ trợ tổng hợp tài liệu khoa học, xây dựng hồ sơ đăng ký thuốc, phân tích dữ liệu an toàn thuốc, phát hiện tín hiệu cảnh giác dược cũng như hỗ trợ thiết kế các phân tử thuốc mới.
Xu hướng mới hiện nay là kết hợp giữa Generative AI và Agentic AI nhằm xây dựng các hệ thống có khả năng tự tìm kiếm thông tin, lập kế hoạch nghiên cứu, thực hiện các tác vụ chuyên môn và đề xuất phương án ra quyết định trong toàn bộ vòng đời phát triển thuốc.
Theo các chuyên gia, đây được xem là nền tảng quan trọng thúc đẩy quá trình đổi mới sáng tạo trong ngành dược những năm tới.
Các chuyên gia thảo luận tại hội thảo.
Ngành dược Việt Nam trước cơ hội bứt phá
Theo TS Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), ngành dược đang chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ trên toàn bộ chuỗi giá trị từ nghiên cứu, đăng ký lưu hành, sản xuất, phân phối đến giám sát sử dụng thuốc.
Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn và các công nghệ số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần bảo đảm chất lượng, tính minh bạch và an toàn trong sử dụng thuốc.
Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để rút ngắn khoảng cách công nghệ với các quốc gia phát triển, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành Dược trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ về thể chế, hạ tầng số, dữ liệu và đặc biệt là nguồn nhân lực.
TS Nguyễn Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) cho rằng công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo ông, ngành dược trong tương lai cần những dược sĩ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng sử dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và thích ứng với sự thay đổi liên tục của môi trường nghề nghiệp.
Các chuyên gia tại hội thảo cũng thống nhất rằng AI không thay thế dược sĩ lâm sàng. Tuy nhiên, AI sẽ làm thay đổi cách thức hành nghề và tạo ra những yêu cầu mới đối với người làm nghề.
Theo các đại biểu, nguyên tắc quan trọng nhất trong ứng dụng AI vào lĩnh vực y tế và dược vẫn là "Human-in-the-loop" - con người là chủ thể đưa ra quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm đối với sức khỏe người bệnh.
Vì vậy, đối với sinh viên ngành dược hiện nay, điều quan trọng không phải là lo lắng AI có thay thế mình hay không, mà là chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng số, khả năng thích ứng và tinh thần học tập suốt đời để làm chủ công nghệ.
Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng hệ sinh thái dược số quốc gia, phát triển dữ liệu dược chất lượng cao và thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển ngành dược hiện đại, minh bạch, hiệu quả và hội nhập quốc tế trong giai đoạn tới.
Đại diện Cục Quản lý Dược báo cáo về ứng dụng chuyển đổi số trong ngành dược tại hội thảo.
Hội thảo "Ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực dược" có 3 phiên làm việc và 9 bài tham luận, một phiên tọa đàm chất lượng cao, trên 20 ý kiến trao đổi, thảo luận.
Các đại biểu đã nghe về bức tranh vĩ mô từ Bộ Y tế với Khung kiến trúc Chính phủ số, Dữ liệu y tế dùng chung và Regulatory AI; thấy được sự nhạy bén của các doanh nghiệp qua mô hình Nhà máy thông minh, Chuỗi cung ứng dược phẩm thông minh; và đặc biệt là sự đột phá trong Y khoa qua việc ứng dụng Dữ liệu thế giới thực (RWD/RWE), hay các Trợ lý AI (AI Agent) trong Dược lâm sàng và Cảnh giác dược...
