Từ tò mò đến thói quen khó bỏ
Khi tìm hiểu lý do một nam sinh lớp 11A10, Trường THPT Yên Thành 3 ( Nghệ An), sử dụng thuốc lá điện tử, cô chủ nhiệm Phan Thị Khánh Ly không khỏi bất ngờ trước câu trả lời của em.
Với vẻ ngoài hiện đại, những lời giới thiệu hấp dẫn và sự tò mò của tuổi mới lớn, thuốc lá điện tử đã khiến nam sinh muốn thử. Qua trò chuyện, cô Ly biết em bắt đầu sử dụng sau khi nghe bạn bè giới thiệu. Thậm chí, có những người trong xã đi làm ăn xa trở về cũng cho em hút thử. Đến khi bị phát hiện, em đã sử dụng thuốc lá điện tử khoảng nửa năm.
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu tác hại của thuốc lá điện tử và cách phòng tránh. Ảnh: Song Hoàng.
Theo cô Ly, đây là tình huống khiến giáo viên phải nhìn nhận lại cách phòng ngừa thuốc lá điện tử trong trường học. Học sinh có thể bắt đầu từ sự tò mò, nhưng nếu không được phát hiện, định hướng kịp thời, việc sử dụng có nguy cơ trở thành thói quen.
Từ thực tế, chủ nhiệm lớp, cô Phan Thị Khánh Ly xây dựng biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn học sinh sử dụng thuốc lá điện tử, triển khai các hoạt động giáo dục để học sinh hiểu rõ tác hại và biết cách tự bảo vệ mình.
Thay vì chỉ nhắc nhở, cô Ly đưa nội dung phòng, chống thuốc lá điện tử vào các buổi sinh hoạt đầu giờ, hoạt động trải nghiệm ngoại khóa. Học sinh được xem video, hình ảnh minh họa, chuẩn bị bài thuyết trình, trả lời câu hỏi và tranh biện với chủ đề "Thuốc lá điện tử và thanh niên".
Qua những hoạt động này, các em không chỉ tiếp nhận thông tin từ giáo viên mà còn chủ động tìm hiểu, trao đổi và bày tỏ quan điểm. Theo cô Ly, khi được tham gia trực tiếp, học sinh có cơ hội nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía và hiểu rõ hơn những nguy cơ đối với sức khỏe, việc học tập.
Một nội dung được cô chú trọng là rèn kỹ năng từ chối. Trong các tình huống đóng vai, học sinh thực hành cách trả lời dứt khoát khi được mời hút thuốc, chủ động chuyển hướng câu chuyện hoặc rời khỏi hoàn cảnh có nguy cơ bị lôi kéo.
"Trang bị kiến thức là chưa đủ, các em còn cần có bản lĩnh để bảo vệ quyết định của mình trước sự tò mò và áp lực từ bạn bè", cô Ly nói.
Cô Ly còn xây dựng mô hình "Biệt đội thám tử" với sự tham gia của những học sinh có tinh thần trách nhiệm. Các em cùng giáo viên nắm bắt tình hình trong lớp, kịp thời phát hiện những vấn đề cần quan tâm và hỗ trợ bạn bè. Theo cô Ly, điều quan trọng nhất khi triển khai mô hình là tôn trọng học sinh và giữ kín thông tin, tránh để các em có cảm giác bị theo dõi hay bị bạn bè chỉ điểm.
Sau một thời gian, mô hình đã mang lại những chuyển biến tích cực. Nam sinh từng bị phát hiện sử dụng thuốc lá điện tử cũng dần từ bỏ thói quen này nhờ sự đồng hành, động viên của cô giáo và các bạn.
Siết quản lý, ngăn thuốc lá điện tử từ ngoài cổng trường
Tại Trường THPT Nguyễn Trường Tộ, công tác phòng, chống thuốc lá trong học sinh cũng gặp không ít khó khăn. Theo thầy Nguyễn Lương Ngọc, Bí thư Đoàn trường, một bộ phận học sinh đã hình thành thói quen hút thuốc từ những năm học THCS. Khi bước vào bậc THPT, việc giúp các em từ bỏ không thể chỉ trông chờ vào những lời nhắc nhở.
Trong phòng công tác học sinh của trường, giáo viên làm công tác giám thị vẫn lưu giữ nhiều bản cam kết của học sinh từng bị phát hiện sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử. Dù đã hứa không tái phạm nhưng một số em vẫn tiếp tục vi phạm.
Học sinh Trường THPT Yên Thành 3 tham gia hoạt động về tác hại của thuốc lá điện tử. Ảnh: Song Hoàng.
Khó khăn hơn là cách thức cất giấu, sử dụng ngày càng khó nhận biết. Theo thầy Ngọc, thuốc lá điện tử có thể được ngụy trang dưới hình thức các thiết bị điện tử quen thuộc. Một số học sinh cất thiết bị trong quần áo, cặp sách hoặc để ở khu vực nhà xe, tranh thủ lấy ra sử dụng vào giờ ra chơi.
Những vị trí khuất như nhà vệ sinh, góc khuất trong khuôn viên trường cũng có thể trở thành nơi học sinh tìm cách sử dụng thuốc lá mà tránh sự quan sát của giáo viên.
Trước thực tế này, nhà trường tăng cường nắm bắt thông tin học sinh ngay từ đầu cấp, phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, Đoàn trường, bộ phận giám thị và an ninh. Việc kiểm tra được chú trọng tại những khu vực dễ phát sinh vi phạm, nhất là đầu giờ, giờ ra chơi và thời điểm tan học.
Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, nhà trường xác minh sự việc, trao đổi với phụ huynh để phối hợp giáo dục. Với những trường hợp tái phạm, nhà trường phối hợp với gia đình và Công an phường Vinh Phú nhằm tăng cường quản lý, ngăn ngừa vi phạm tiếp diễn. Nếu phát hiện dấu hiệu cung cấp thuốc lá điện tử cho học sinh, thông tin được chuyển đến lực lượng chức năng để phối hợp kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền.
Theo thầy Ngọc, kiểm tra và xử lý chỉ là một phần của công tác phòng, chống thuốc lá học đường. Quan trọng hơn là giúp học sinh nhận thức được tác hại, từng bước từ bỏ thói quen. Vì vậy, bên cạnh việc yêu cầu cam kết, giáo viên cần gần gũi, tìm hiểu tâm lý, kiên trì tư vấn và động viên để các em tự giác thay đổi.
Thực tế tại các trường học ở Nghệ An cho thấy, việc ngăn chặn thuốc lá điện tử không thể chỉ dựa vào tuyên truyền, kiểm tra hay những bản cam kết. Khi học sinh đã hình thành thói quen, việc thay đổi cần có thời gian, sự kiên trì của giáo viên và sự đồng hành của gia đình.
Cùng với đó, bối cảnh pháp lý cũng đặt ra yêu cầu mới. Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Vì vậy, công tác phòng ngừa trong trường học cần gắn với việc ngăn chặn nguồn cung, không để học sinh tiếp cận các sản phẩm này từ những kênh mua bán bên ngoài.
Thời gian qua, ngành giáo dục Nghệ An đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền thông qua sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa và các nội dung giáo dục phù hợp. Các trường đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, phối hợp với phụ huynh và lực lượng chức năng trong quản lý, giáo dục học sinh.
Tuy nhiên, để những giải pháp này phát huy hiệu quả, sự phối hợp cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ tăng cường khi phát hiện vi phạm. Gia đình cần quan tâm đến những thay đổi trong sinh hoạt, tâm lý của con em. Cùng với đó, nhà trường cần chủ động tư vấn, hỗ trợ học sinh, lực lượng chức năng cần phối hợp ngăn chặn việc mua bán, cung cấp thuốc lá điện tử trái quy định.
