Theo y học cổ truyền, bàn chân có nhiều đường kinh mạch đi qua, giữ ấm đôi chân giúp cơ thể dễ chịu, thư giãn và hỗ trợ giấc ngủ. Tuy nhiên, ngâm chân không đúng cách, đặc biệt khi dùng nước quá nóng, có thể gây bỏng da.
Nguy hiểm hơn, một số người mắc đái tháo đường, bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc người cao tuổi bị suy giảm cảm giác có thể bị bỏng mà không nhận ra. Vì vậy, cần hiểu rõ ai có thể ngâm chân, ai nên tránh và cách giữ ấm bàn chân an toàn trong mùa lạnh.
1. Vì sao ngâm chân nước nóng có thể gây bỏng mà người bệnh không biết?
Thông thường, khi tiếp xúc với nước quá nóng, các đầu mút thần kinh cảm giác ở da sẽ truyền tín hiệu đến não, tạo cảm giác nóng rát hoặc đau để cơ thể kịp thời rút chân ra. Tuy nhiên, cơ chế bảo vệ này có thể suy giảm khi dây thần kinh ngoại biên bị tổn thương.
Đây là tình trạng thường gặp ở người mắc đái tháo đường lâu năm. Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương các dây thần kinh, khiến người bệnh bị tê bì, châm chích, giảm hoặc mất cảm giác nóng, lạnh và đau ở bàn chân. Khi đó, dù nước ngâm có nhiệt độ gây bỏng, người bệnh vẫn có thể không cảm thấy bất thường.
Không chỉ vậy, đái tháo đường còn có thể gây tổn thương mạch máu, làm giảm lượng máu nuôi dưỡng bàn chân. Khi da bị bỏng hoặc xây xước, quá trình phục hồi có thể chậm hơn, tăng nguy cơ nhiễm trùng và hình thành vết loét. Vì vậy, một tổn thương nhỏ do ngâm chân nước nóng cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Ngâm chân nước ấm tốt nhưng một số trường hợp như mắc bệnh đái tháo đường cần thận trọng. Ảnh: AI.
2. Những ai cần đặc biệt thận trọng khi ngâm chân?
Người bệnh đái tháo đường: Đặc biệt là người đã mắc bệnh nhiều năm, kiểm soát đường huyết chưa tốt, có biểu hiện tê bì, mất cảm giác ở bàn chân hoặc từng bị loét chân. Những người có biến chứng thần kinh làm mất cảm giác bảo vệ cần tránh ngâm chân nước nóng. Ngay cả khi không cảm thấy đau rát, da vẫn có thể bị tổn thương do nhiệt.
Người mắc bệnh lý thần kinh ngoại biên: Tình trạng nói trên không chỉ gặp ở người đái tháo đường mà còn có thể liên quan đến thiếu vitamin B12, uống nhiều rượu kéo dài, một số loại thuốc hoặc bệnh lý thần kinh khác. Người bệnh có thể bị tê, châm chích, nóng rát hoặc giảm cảm giác nóng lạnh.
Cần lưu ý, không phải tất cả người mắc bệnh lý thần kinh ngoại biên đều mất cảm giác bảo vệ ở bàn chân. Tuy nhiên, nếu đã giảm hoặc mất khả năng nhận biết nhiệt độ, người bệnh nên tránh ngâm chân nước nóng. Trường hợp chỉ có triệu chứng tê bì nhưng chưa rõ mức độ tổn thương thần kinh, nên được kiểm tra cảm giác bàn chân và tư vấn trước khi ngâm chân.
Người cao tuổi: Tuổi cao có thể đi kèm suy giảm cảm giác, tuần hoàn máu kém, giảm thị lực và hạn chế vận động. Những yếu tố này khiến người cao tuổi khó nhận biết nước quá nóng, khó rút chân kịp thời hoặc không phát hiện tổn thương sau khi ngâm. Đặc biệt, người cao tuổi mắc thêm bệnh đái tháo đường hoặc bệnh lý thần kinh cần thận trọng hơn.
Người mắc bệnh mạch máu ngoại biên hoặc có tổn thương da bàn chân: Người mắc bệnh mạch máu ngoại biên hoặc có tổn thương da bàn chân không nên tự ý ngâm chân. Cần được bác sĩ hướng dẫn cách vệ sinh và chăm sóc bàn chân phù hợp.
3. Thêm gừng, muối hoặc lá thuốc vào nước ngâm chân có giúp an toàn hơn?
Theo y học cổ truyền, gừng có tính ấm, thường được dùng trong các phương pháp dân gian nhằm làm ấm cơ thể. Một số loại lá thuốc cũng được sử dụng để nấu nước ngâm chân với mục đích thư giãn, giảm cảm giác lạnh và khó chịu. Muối thường được thêm vào nước ngâm với quan niệm giúp làm sạch da.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng những nguyên liệu này không có tác dụng ngăn ngừa bỏng do nhiệt.
- Gừng: Không làm giảm nhiệt độ của nước và không bảo vệ da khỏi bỏng. Gừng tươi hoặc nước gừng đậm đặc còn có thể gây kích ứng ở một số người.
- Muối: Không giúp da chịu nóng tốt hơn, cũng không cải thiện khả năng nhận biết nhiệt độ. Nước muối đậm đặc có thể gây xót khi bàn chân có vết nứt hoặc tổn thương.
- Lá thuốc: Một số loại lá chứa tinh dầu và hoạt chất có thể gây kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc. Lá không rõ nguồn gốc, nước sắc không bảo đảm vệ sinh còn có nguy cơ gây viêm da, nhiễm khuẩn.
Do đó, việc thêm gừng, muối hay lá thuốc chỉ là cách sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, không thay thế được nguyên tắc kiểm soát nhiệt độ và thời gian ngâm. Đặc biệt, người có giảm hoặc mất cảm giác bàn chân, có vết loét hoặc tổn thương da không nên tự ý áp dụng các phương pháp này.
4. Cách ngâm chân an toàn trong ngày lạnh và dấu hiệu cần đi khám
Với người khỏe mạnh, không có bệnh lý thần kinh, mạch máu hay tổn thương da bàn chân, ngâm chân bằng nước ấm vừa phải có thể giúp thư giãn. Khi thực hiện, cần lưu ý:
- Kiểm tra nhiệt độ nước: Nên dùng nhiệt kế, không chỉ dựa vào cảm giác của bàn chân. Với người mắc đái tháo đường có nguy cơ bệnh lý bàn chân, hướng dẫn khuyến cáo sử dụng nước dưới 37°C khi rửa chân. Đây không phải ngưỡng bảo đảm an toàn tuyệt đối cho mọi trường hợp ngâm chân.
- Không ngâm quá lâu: Với người khỏe mạnh, nếu ngâm chân bằng nước ấm vừa phải, cần tránh ngâm quá lâu; không nên để da bàn chân mềm nhũn, nhăn nheo hoặc xuất hiện đỏ bất thường.
Người đã giảm hoặc mất cảm giác bảo vệ ở bàn chân nên tránh ngâm chân nước nóng; nếu cần vệ sinh, chỉ nên rửa nhẹ bằng nước có nhiệt độ phù hợp.
- Không tự ý thêm nguyên liệu: Tránh dùng gừng đậm đặc, muối hạt, tinh dầu hoặc lá thuốc không rõ thành phần, nhất là khi da chân khô nứt hoặc có vết thương.
- Lau khô sau khi rửa: Dùng khăn mềm thấm nhẹ, chú ý các kẽ ngón chân; có thể thoa kem dưỡng ẩm phù hợp khi da khô.
- Giữ ấm đúng cách: Đi tất mềm, sạch, khô, không quá chật; tránh dùng túi chườm nóng, chai nước nóng, đèn sưởi hoặc áp chân sát bếp lửa, đặc biệt khi có giảm cảm giác.
- Người mắc đái tháo đường nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày, quan sát lòng bàn chân, gót chân, kẽ ngón và móng chân để phát hiện sớm các vết phồng rộp, nứt da hoặc đổi màu bất thường.
- Sau khi ngâm chân hoặc rửa chân, nếu xuất hiện da đỏ bất thường, phồng rộp, nổi bọng nước, sưng nóng, đau rát, đổi màu da hoặc vết trợt, loét, người bệnh cần được kiểm tra y tế.
- Nếu nghi ngờ bị bỏng, cần nhanh chóng làm mát vùng tổn thương dưới vòi nước mát sạch chảy nhẹ trong khoảng 20 phút. Không chườm đá, không tự ý bôi gừng, nghệ, kem đánh răng hoặc các thuốc dân gian. Giữ ấm các vùng cơ thể còn lại. Người mắc đái tháo đường, bệnh mạch máu ngoại biên hoặc có vết bỏng ở bàn chân cần được cơ sở y tế đánh giá sớm.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
