Hình ảnh được công bố cho thấy những chiếc Su-30SM2 vừa xuất xưởng xuất hiện cùng các máy bay huấn luyện Yak-130 mới sản xuất, đánh dấu thêm một bước tiến trong chương trình hiện đại hóa lực lượng không quân Nga.
Máy bay chiến đấu Su-30SM2 của Không quân Belarus. (Nguồn: Bộ Quốc phòng Belarus)
Su-30SM2 hiện là phiên bản hiện đại nhất của dòng tiêm kích hai chỗ ngồi Su-30. Loại máy bay này chính thức được đưa vào biên chế từ đầu năm 2022 và được phát triển trong khuôn khổ kế hoạch chuẩn hóa trang bị của Không quân Nga nhằm giảm chi phí bảo dưỡng, đơn giản hóa công tác hậu cần và nâng cao hiệu quả chiến đấu.
Điểm nâng cấp đáng chú ý nhất của Su-30SM2 so với phiên bản Su-30SM trước đây là việc được trang bị động cơ AL-41F-1S, loại động cơ cũng đang được sử dụng trên tiêm kích Su-35. Đây được xem là một trong những động cơ mạnh nhất từng được lắp đặt trên máy bay chiến đấu thế hệ 4.
Sự ra đời của Su-30SM2 phản ánh xu hướng hiện đại hóa theo hướng nâng cấp các nền tảng sẵn có thay vì phát triển hoàn toàn một dòng tiêm kích mới. Dòng Su-30 vốn có nguồn gốc từ tiêm kích Su-27, từng được Liên Xô phát triển như một máy bay chiếm ưu thế trên không. Sau đó, thiết kế này tiếp tục được nâng cấp mạnh mẽ với sự hỗ trợ tài chính từ Ấn Độ, tạo nên biến thể Su-30MKI nổi tiếng.
Khi Su-30MKI được đưa vào trang bị cho Không quân Ấn Độ năm 2002, nhiều chuyên gia đánh giá đây là một trong những tiêm kích mạnh nhất thế giới thời điểm đó. Chính nền tảng này sau đó được Nga sử dụng để phát triển Su-30SM phục vụ nhu cầu trong nước, trong bối cảnh chương trình tiêm kích thế hệ năm Su-57 gặp nhiều chậm trễ.
Tuy nhiên, khi sản lượng Su-57 đang tăng dần trong những năm gần đây, tương lai của các kế hoạch mua sắm Su-30 cũng bắt đầu xuất hiện nhiều dấu hỏi.
Kể từ năm 2022, Su-30SM2 đã được triển khai tới Kaliningrad, vùng lãnh thổ chiến lược của Nga nằm giữa các quốc gia thành viên NATO. Đây được xem là một trong những khu vực nhạy cảm nhất đối với lực lượng không quân Nga.
Các tiêm kích đóng tại Kaliningrad thường xuyên tham gia các nhiệm vụ đánh chặn và áp sát máy bay NATO. Trong năm 2026, các phi đội Su-30SM2 được cho là đã nhiều lần đối mặt với các chiến đấu cơ phương Tây như Rafale của Pháp, Gripen của Thụy Điển và F/A-18 của Tây Ban Nha.
Mặc dù Su-30 là một thiết kế đã tồn tại nhiều năm, giới phân tích Nga cho rằng phiên bản Su-30SM2 vẫn sở hữu nhiều ưu thế đáng kể. Máy bay được đánh giá có radar mạnh hơn, khả năng hoạt động ở cả tốc độ cao lẫn tốc độ thấp vượt trội và hỏa lực mạnh hơn so với nhiều đối thủ cùng thế hệ.
Trung tâm của gói nâng cấp nằm ở động cơ AL-41F-1S mới. So với động cơ AL-31FP trên Su-30SM đời đầu, động cơ mới tạo ra lực đẩy lớn hơn khoảng 16%, đồng thời có tuổi thọ dài hơn, tiết kiệm nhiên liệu hơn và yêu cầu bảo dưỡng thấp hơn.
Nhờ đó, Su-30SM2 cải thiện đáng kể khả năng tăng tốc, tốc độ leo cao, hiệu suất ở độ cao lớn cũng như khả năng cơ động trong quá trình tác chiến. Công suất điện bổ sung từ động cơ mới cũng giúp máy bay vận hành hiệu quả hơn các hệ thống điện tử hàng không hiện đại.
Bên cạnh động cơ, Su-30SM2 còn được tích hợp nhiều loại vũ khí thế hệ mới. Nổi bật trong số đó là tên lửa không đối không R-77M và tên lửa tầm xa R-37M.
R-77M được đánh giá là đối thủ trực tiếp của AIM-120D của Mỹ và Meteor của châu Âu, giúp nâng cao đáng kể năng lực tác chiến ngoài tầm nhìn của máy bay. Trong khi đó, R-37M mang lại khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách rất xa, tạo lợi thế lớn trong các trận không chiến hiện đại.
Một trong những điểm mạnh nổi bật nhất của Su-30SM2 vẫn là khả năng cơ động. Sự kết hợp giữa động cơ AL-41F-1S và hệ thống điều khiển hướng lực đẩy giúp máy bay thực hiện những động tác cơ động cực kỳ phức tạp mà rất ít tiêm kích trên thế giới có thể sánh được.
Dù khả năng cơ động không còn là yếu tố quyết định duy nhất trong thời đại tên lửa và radar hiện đại, nó vẫn đóng vai trò quan trọng trong các cuộc giao chiến cự ly gần cũng như khi né tránh tên lửa đối phương.
Theo đánh giá từ phía Nga, hiện chưa có tiêm kích phương Tây nào sở hữu sự kết hợp giữa khả năng điều khiển vector lực đẩy và đặc tính khí động học tương tự Su-30SM2.
Một ưu thế khác của dòng máy bay này là thiết kế hai chỗ ngồi. Trong khi phi công phía trước tập trung điều khiển máy bay, sĩ quan hệ thống vũ khí ở khoang sau có thể đảm nhiệm việc quản lý radar, liên lạc, tác chiến điện tử và điều khiển vũ khí.
Sự phân chia nhiệm vụ này đặc biệt hữu ích trong các nhiệm vụ đường dài hoặc những môi trường tác chiến phức tạp, nơi khối lượng công việc của phi công ngày càng lớn.
Ngoài ra, Su-30SM2 còn sở hữu tầm hoạt động rất xa nhờ lượng nhiên liệu mang theo lớn. Kế thừa ưu điểm từ Su-27, vốn từng được xem là tiêm kích có tầm bay xa hàng đầu thế giới, Su-30SM2 được đánh giá phù hợp với nhu cầu bảo vệ lãnh thổ rộng lớn của Nga và thực hiện các nhiệm vụ tuần tra đường dài, mà nhiều máy bay chiến đấu phương Tây khó có thể đảm đương trong cùng điều kiện.
