Vấn đề trở nên đáng chú ý sau khi một máy bay chiến đấu NATO bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) trên bầu trời miền đông Latvia vào tuần trước. Vụ việc xảy ra trong bối cảnh Ukraine đang đẩy mạnh các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào nhà máy lọc dầu, cơ sở hậu cần và những mục tiêu quan trọng khác trên lãnh thổ Nga.
Máy bay Eurofighter của Italia cất cánh từ một căn cứ ở Litva. (Ảnh: ANSA)
Tuần trước, lực lượng vũ trang Latvia cho biết chiếc UAV bị một tiêm kích Eurofighter của Italy bắn hạ gần Rugaji, cách biên giới Nga khoảng 30 km, có nguồn gốc từ Ukraine.
Điều đáng chú ý là chiếc UAV không bay thẳng từ Ukraine vào Latvia mà xâm nhập không phận Latvia qua Belarus. Các quan chức Latvia hiện nghi ngờ hệ thống tác chiến điện tử của Nga có thể đã tác động đến đường bay của nó.
Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh số vụ UAV Ukraine xâm nhập không phận các nước Baltic và Phần Lan được cho là đang gia tăng. Theo tờ The Times, ít nhất 10 UAV tấn công của Ukraine đã đi vào không phận Latvia, Lithuania, Estonia và Phần Lan kể từ tháng 3, thời điểm Kiev tăng cường các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào các mục tiêu của Nga quanh St. Petersburg và khu vực Baltic.
Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy Moscow đứng sau tất cả những vụ xâm nhập này. Các quốc gia Baltic cũng chưa thể xác định liệu những sự cố gần đây là kết quả của lỗi định vị, tác động của tác chiến điện tử hay một hoạt động có chủ đích.
Một trong những mối quan tâm lớn nhất là khả năng Nga không chỉ gây nhiễu mà còn giả mạo tín hiệu định vị GPS. Hồi tháng 5, cơ quan quản lý thông tin liên lạc Lithuania cho biết các hệ thống của Nga tại vùng Kaliningrad đã đủ mạnh để làm sai lệch tín hiệu GPS trong phạm vi khoảng 420 km. Lithuania cũng cho rằng Moscow đã tăng đáng kể năng lực của hệ thống ăng-ten tại khu vực này.
Gây nhiễu GPS có thể khiến thiết bị mất hoặc suy giảm khả năng định vị. Trong khi đó, giả mạo tín hiệu nguy hiểm hơn vì có thể khiến hệ thống định vị nhận một vị trí giả thay cho vị trí thực.
Nếu một UAV phụ thuộc vào tín hiệu GPS bị dẫn sai hướng, nó có thể đi lệch khỏi tuyến bay ban đầu và vô tình tiến vào lãnh thổ của một quốc gia NATO. Điều này cũng làm dấy lên khả năng một số vũ khí Ukraine rơi xuống những khu vực ngoài dự kiến. Nga phủ nhận các cáo buộc liên quan.
NATO phải tăng tốc xây dựng mạng lưới chống UAV
Một UAV giá rẻ xâm nhập không phận NATO có thể buộc các nước thành viên phải huy động máy bay chiến đấu, đình chỉ hoạt động hàng không dân dụng và triển khai lực lượng để truy tìm mảnh vỡ. Vì vậy, ngay cả khi UAV không gây thiệt hại lớn, chúng vẫn có thể tạo ra sức ép đáng kể về quân sự và kinh tế.
Tháng 5, Lithuania từng phải tạm thời đình chỉ các chuyến bay và giao thông đường sắt quanh Vilnius sau cảnh báo UAV, trong khi người dân và các quan chức được yêu cầu tìm nơi trú ẩn.
Latvia hiện đã triển khai các đội chống UAV, bao gồm cả máy bay đánh chặn, dọc theo tuyến biên giới dài khoảng 400 km với Nga và Belarus. Các quan chức Latvia thừa nhận rằng việc chia sẻ dữ liệu radar đủ nhanh để phát hiện, xác định và loại bỏ những mục tiêu nhỏ như UAV vẫn là một thách thức.
Một chuyên gia quốc phòng Estonia cảnh báo rằng NATO không thể trông chờ vào một "bức tường công nghệ" duy nhất để bảo vệ toàn bộ sườn phía đông.
Các nước Baltic, Ba Lan, Romania và Phần Lan đang thúc đẩy nhanh hơn việc xây dựng năng lực chống UAV, do lo ngại khu vực này có thể trở thành điểm dễ bị tổn thương trước các hoạt động sử dụng UAV.
Estonia, Latvia và Lithuania cũng đang phối hợp xây dựng "Tuyến phòng thủ Baltic" dọc biên giới với Nga và Belarus. Ba Lan đồng thời phát triển "Lá chắn phía Đông" và dự kiến kết nối sáng kiến này với hệ thống phòng thủ của các nước Baltic.
