Nên làm gì khi bị đau họng, nghẹt mũi?

Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng các biện pháp chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, người bệnh cần nhận biết những dấu hiệu bất thường để thăm khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng.

1. Đau họng, nghẹt mũi có đáng lo?

Đau họng là tình trạng đau rát, ngứa hoặc khó chịu ở vùng họng. Khi niêm mạc họng bị kích thích, người bệnh có thể xuất hiện phản xạ ho. Các triệu chứng đi kèm thường gặp gồm nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau đầu, sốt, khàn tiếng hoặc đau khi nuốt.

Đau họng và nghẹt mũi thường xuất hiện đồng thời trong nhiều bệnh lý đường hô hấp như cảm lạnh, cúm, viêm họng, viêm mũi dị ứng và viêm mũi xoang. Mức độ triệu chứng phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng sức khỏe và cơ địa của từng người.

Có nhiều nguyên nhân gây đau họng, nghẹt mũi, trong đó phổ biến là nhiễm virus gây cảm lạnh, cúm và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác. Những bệnh này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, một số bệnh có khả năng lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc với người mắc bệnh hoặc với dịch tiết chứa virus.

Ngoài virus, một số bệnh lý do vi khuẩn cũng có thể gây đau họng, chẳng hạn viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A. Viêm amidan, viêm xoang hoặc các bệnh lý tai mũi họng khác cũng có thể gây ra những triệu chứng tương tự. Tuy nhiên, không thể xác định nguyên nhân do virus hay vi khuẩn chỉ dựa vào biểu hiện đau họng, nghẹt mũi, người bệnh cần được đánh giá dựa trên triệu chứng và thăm khám khi cần thiết.

Bên cạnh tác nhân gây bệnh, môi trường sống cũng ảnh hưởng đến sức khỏe đường hô hấp. Không khí ô nhiễm, khói bụi, khói thuốc, hóa chất công nghiệp và các chất tẩy rửa có tính kích ứng có thể làm niêm mạc mũi họng bị kích thích, gây khô, ngứa rát và khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. Với người mắc viêm mũi dị ứng hoặc bệnh lý hô hấp mạn tính, việc tiếp xúc với các yếu tố này còn có thể làm bệnh tái phát hoặc kéo dài.

2. Nên làm gì khi bị đau họng, nghẹt mũi?

Đau họng, nghẹt mũi do nhiễm virus thông thường thường là tình trạng cấp tính và có thể tự cải thiện sau vài ngày. Tuy nhiên, thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân, nếu triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc tái diễn nhiều lần, người bệnh không nên chủ quan.

Với trường hợp triệu chứng nhẹ, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc tại nhà để giảm khó chịu và hỗ trợ quá trình hồi phục:

• Uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý: Nước giúp duy trì độ ẩm cho niêm mạc họng, hạn chế tình trạng khô rát. Người bệnh có thể uống nước ấm hoặc đồ uống ấm phù hợp với sở thích. Cần ngủ đủ giấc, tránh làm việc quá sức để cơ thể có thời gian hồi phục.
  
• Ăn thức ăn mềm, dễ nuốt: Khi đau họng, nên lựa chọn cháo, súp và các món ăn mềm, tránh thức ăn quá nóng, cay hoặc gây kích ứng. Bổ sung rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu dinh dưỡng giúp duy trì sức khỏe tổng thể.
  
• Vệ sinh mũi họng đúng cách: Có thể súc họng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc họng phù hợp để làm dịu cảm giác khó chịu. Với nghẹt mũi, có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý để vệ sinh mũi. Nếu tự rửa mũi bằng dụng cụ, cần dùng nước vô khuẩn, nước cất hoặc nước đã đun sôi để nguội và vệ sinh dụng cụ đúng cách. Không nên rửa mũi với áp lực quá mạnh.
  
• Giữ ấm cơ thể, tránh các yếu tố kích thích: Khi thời tiết lạnh, nên mặc đủ ấm, chú ý giữ ấm vùng cổ và ngực. Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, khói bụi, hóa chất có mùi mạnh và không khí ô nhiễm. Khi cần ra ngoài ở nơi nhiều bụi, nên sử dụng khẩu trang phù hợp.
  
• Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn: Nếu sốt hoặc đau nhiều, người bệnh có thể cần dùng thuốc giảm đau, hạ sốt phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự ý mua kháng sinh để điều trị đau họng, nghẹt mũi vì kháng sinh không có tác dụng đối với virus. Việc sử dụng kháng sinh chỉ được thực hiện khi có chỉ định phù hợp. Thuốc thông mũi cũng cần được dùng thận trọng, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
  

Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh răng miệng, đánh răng đều đặn và rửa tay thường xuyên, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc xì mũi. Không dùng chung đồ cá nhân với người đang mắc bệnh đường hô hấp.

3. Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu đau họng, nghẹt mũi kéo dài, triệu chứng ngày càng nặng, sốt cao hoặc sốt dai dẳng, đau họng nhiều, khó ăn uống, đau vùng mặt hoặc các triệu chứng tái phát liên tục. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính cần được theo dõi thận trọng hơn.

Đặc biệt, nếu xuất hiện khó thở, không nuốt được nước bọt, chảy dãi bất thường, tím tái, lơ mơ hoặc dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, người bệnh cần được cấp cứu ngay.