Nhiều tháng sau khi Giám đốc NASA Jared Isaacman bày tỏ sự yêu thích đối với SR-71 Blackbird và úp mở khả năng đưa dòng máy bay huyền thoại này trở lại hoạt động, điều này lập tức thu hút sự chú ý của giới quan sát hàng không, đặc biệt trong bối cảnh NASA đang có kế hoạch mở rộng danh mục máy bay thử nghiệm X-plane.
Máy bay SR-71 Blackbird trong chuyến bay thử nghiệm, tháng 9/1992. (Ảnh: NASA)
Trong bài thuyết trình tại Hội nghị thượng đỉnh All-In hồi giữa tháng 9, Isaacman giới thiệu hình ảnh một chiếc máy bay có thiết kế rất giống SR-71 Blackbird. Ông cho biết NASA sẽ hướng tới những chương trình bay "cao và nhanh như chúng ta đã từng làm trong nhiều thập kỷ qua, thậm chí còn hơn thế nữa".
Tuyên bố này càng đáng chú ý khi các nhà quan sát phát hiện một chiếc SR-71 của NASA không còn xuất hiện tại khu trưng bày ngoài trời quen thuộc ở Trung tâm Nghiên cứu Bay Armstrong. Câu hỏi lập tức được đặt ra là chiếc máy bay đã được đưa đi đâu.
Chiếc SR-71 nào đã biến mất?
Chiếc máy bay được nhắc đến là SR-71 mang số hiệu đuôi 844 của NASA, trước đây mang số hiệu 61-7980 trong Không quân Mỹ. Đây cũng là chiếc SR-71 cuối cùng được chế tạo và là một trong những chiếc Blackbird cuối cùng còn thực hiện nhiệm vụ bay.
Sau chuyến bay cuối cùng cho NASA vào năm 1999, tức một năm sau khi Không quân Mỹ chính thức cho dòng SR-71 nghỉ hoạt động, chiếc 844 được đưa về Trung tâm Armstrong để trưng bày. Cơ sở này nằm gần căn cứ không quân Edwards ở California.
Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh cho thấy chiếc máy bay dường như đã không còn ở vị trí cũ ít nhất từ ngày 17/5. Một số nguồn tin cho rằng SR-71 844 có thể đã được đưa vào nhà chứa để kiểm tra, nhưng vẫn chưa có thông tin chính thức xác nhận mục đích của việc di chuyển.
NASA cũng chưa công khai giải thích lý do chiếc máy bay được đưa khỏi khu vực trưng bày. Điều khiến sự việc trở nên đáng chú ý hơn chính là thời điểm SR-71 844 biến mất. Isaacman đang thúc đẩy NASA mở rộng chương trình máy bay thử nghiệm và hướng tới những công nghệ bay tốc độ cao mới.
X-59 là nền tảng thử nghiệm công nghệ bay siêu âm yên tĩnh của NASA, đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 12/2025 và tiếp tục trải qua các chương trình thử nghiệm. Dù vậy, Isaacman từng nhấn mạnh rằng X-59 "chỉ là sự khởi đầu". Tại triển lãm hàng không AirVenture ở Wisconsin (Mỹ) hồi tháng 7, ông thậm chí tuyên bố NASA muốn "bay cao hơn và nhanh hơn bao giờ hết".
Khi được hỏi nếu có thể tự mình lái một loại máy bay, ông sẽ chọn chiếc nào, Isaacman trả lời là SR-71. Khi được hỏi liệu ông có thể đưa chiếc máy bay này trở lại hoạt động hay không, ông đáp đùa: "Đó là thông tin mật".
Vào thời điểm đó, câu trả lời được xem chủ yếu như một lời nói đùa. Nhưng sau khi SR-71 844 biến mất khỏi khu trưng bày, phát biểu này lại được giới quan sát chú ý trở lại.
Khôi phục SR-71 có khả thi?
Nếu NASA thực sự muốn đưa một chiếc SR-71 trở lại hoạt động, chiếc 844 có thể là một trong những lựa chọn phù hợp nhất còn lại.
Đây là chiếc Blackbird cuối cùng được đưa vào sử dụng và từng trải qua nhiều nâng cấp quan trọng trong thời gian hoạt động. Trong số đó có hệ thống điều khiển bay và hệ thống cửa hút khí kỹ thuật số tự động, giúp hạn chế đáng kể hiện tượng động cơ "không khởi động" từng xảy ra với SR-71 khi máy bay hoạt động ở tốc độ rất cao.
Chiếc 844 cũng có một lợi thế khác. Sau khi nghỉ hưu, nó được bảo quản trong môi trường sa mạc Mojave nóng và cực kỳ khô. Điều kiện này giúp hạn chế sự xuống cấp của khung máy bay do rỉ sét và các chất gây ô nhiễm theo thời gian.
Đây cũng là lý do các máy bay đã nghỉ hưu tại những khu vực khô ráo như căn cứ không quân Davis-Monthan ở miền nam Arizona, có thể được bảo quản tương đối tốt trong thời gian dài trước khi được phục hồi hoặc tháo dỡ lấy phụ tùng.
Tuy nhiên, việc đưa SR-71 trở lại hoạt động vẫn là một nhiệm vụ cực kỳ phức tạp. Chỉ có 32 chiếc SR-71 từng được chế tạo. Mỗi máy bay đòi hỏi hệ thống bảo dưỡng, nhân lực, thiết bị, nhiên liệu và phụ tùng chuyên biệt. Động cơ J58 của Blackbird sử dụng nhiên liệu JP-7, loại nhiên liệu chuyên dụng hiện không còn được sản xuất.
Điều đó đồng nghĩa với việc nếu NASA muốn khôi phục chiếc 844, họ không chỉ cần sửa chữa một máy bay đã nghỉ hưu nhiều năm mà còn phải tái tạo một phần hệ sinh thái kỹ thuật từng phục vụ SR-71. Chi phí và mức độ phức tạp vì thế sẽ rất lớn.
SR-71 còn có giá trị gì với NASA?
Một câu hỏi quan trọng hơn là NASA có thực sự muốn đưa SR-71 trở lại hoạt động hay không và nếu có thì chiếc máy bay sẽ được sử dụng cho mục đích gì.
SR-71 ban đầu được phát triển như một máy bay trinh sát chiến lược. Với khả năng bay ở độ cao cực lớn và tốc độ vượt quá Mach 3, Blackbird có thể thu thập hình ảnh các địa điểm quân sự nhạy cảm của Liên Xô và Trung Quốc, đồng thời dựa vào tốc độ và độ cao để tránh các hệ thống phòng không hoặc máy bay đánh chặn đối phương.
Ngày nay, nhiều nhiệm vụ trinh sát như vậy có thể được vệ tinh thực hiện với chi phí thấp hơn và không đặt phi công vào nguy hiểm. Cùng với những thay đổi về ngân sách sau Chiến tranh Lạnh, đây là một trong những yếu tố góp phần khiến SR-71 bị loại biên vào những năm 1990.
Một chiếc SR-71 được khôi phục có thể mang lại giá trị khác nếu NASA muốn nghiên cứu các công nghệ bay tốc độ cao. Sự quan tâm đối với công nghệ siêu thanh đang gia tăng, kéo theo nhu cầu nghiên cứu hệ thống động lực tiên tiến, vật liệu chịu nhiệt, cảm biến tốc độ cao và những nền tảng bay thử nghiệm mới.
Một chiếc máy bay có khả năng đạt tốc độ Mach 3 có thể cung cấp cho NASA nhiều dữ liệu nghiên cứu mà những máy bay thử nghiệm thông thường khó có được. Điều đó không đồng nghĩa NASA chắc chắn sẽ phục chế SR-71 844 để bay trở lại.
Một khả năng đơn giản hơn là chiếc máy bay được đưa vào nhà chứa để kiểm tra và bảo dưỡng. NASA cũng có thể sử dụng nó làm tài liệu tham khảo cho một mẫu X-plane mới, kế thừa một số ý tưởng thiết kế từng được áp dụng trên Blackbird.
