Hàng loạt điểm ghi nhận nhiệt độ cao bất thường
Những ngày cuối tháng 9, nhiều người dân miền Bắc, trong đó có Hà Nội, đang trải qua thời tiết oi nóng như giữa mùa hè. Một số nơi trên cả nước ghi nhận nhiệt độ vượt kỷ lục trong tháng 9.
Ngày 30/9, khu vực trung du và đồng bằng Bắc Bộ, phía Nam tỉnh Phú Thọ và từ Thanh Hóa đến Tp. Đà Nẵng có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ, có nơi trên 37 độ như trạm: Mai Châu (Phú Thọ) 37.4 độ, Láng (Hà Nội) 38.4 độ, Hải Dương (Hải Phòng) 37.2 độ, Hồi Xuân (Thanh Hóa) 37.3 độ, Quỳ Hợp (Nghệ An) 37.4 độ, Hương Sơn (Hà Tĩnh) 37.8 độ, … Độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến 50-55%.
Miền Bắc trải qua đợt nắng nóng gay gắt hiếm gặp. Ảnh: Tuấn Anh
Trước đó, ngày 29/9, Hà Nội nắng nóng nhất cả nước với nhiệt độ quan trắc được ở trạm Láng 38 độ C, trạm Hà Đông 37,4 độ C. Một số địa phương khác ghi nhận nắng nóng trên 37 độ C như Chi Nê (Phú Thọ) 37,6 độ C, Hải Dương (Hải Phòng) 37,3 độ C, Nho Quan (Ninh Bình) 37,7 độ C, Tĩnh Gia (Thanh Hóa) 37,2 độ C, Con Cuông (Nghệ An) 37,1 độ C
Theo cơ quan khí tượng, đây là mức nhiệt được đo trong lều khí tượng, còn nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể chênh lệch từ 1-3 độ C, thậm chí cao hơn phụ thuộc vào các điều kiện mặt đệm như bê tông, đường nhựa.
Các chuyên gia nhận định, đây là đợt nắng nóng hiếm gặp. Thống kê cho thấy, vào tháng 9, Bắc Bộ thường xảy ra từ 1-2 đợt nắng nóng, tập trung vào nửa đầu tháng. Các đợt nắng nóng này thường kéo dài 2-4 ngày, cá biệt có đợt lên đến 6 ngày. Vào cuối tháng 9, nắng nóng thường xảy ra ít hơn, dù trong lịch sử từng ghi nhận nắng nóng cuối tháng 9, đầu tháng 10 xuất hiện vào các năm 2009, 2010, 2016 và 2023.
Cụ thể, theo thống kê của cơ quan khí tượng, vào tháng 9 tại Bắc Bộ xảy ra từ 1 - 2 đợt nắng nóng, thường tập trung vào nửa đầu tháng và kéo dài từ 2 - 4 ngày, có đợt thậm chí kéo dài 6 ngày (năm 2020).
Tuy nhiên, cũng có những năm khu vực đồng bằng Bắc Bộ vẫn xuất hiện nắng nóng vào nửa cuối tháng 9 và đầu tháng 10 như đợt nắng nóng từ ngày 19 đến 20-9-2009, đợt ngày 20 và 21-9/2010, đợt ngày 27 và 28/9/2016, thậm chí sang đầu tháng 10, khu vực này cũng đã từng xảy ra nắng nóng diện rộng từ ngày 4 và 5/10/2023.
Đáng lưu ý, trong đợt nắng nóng lần này có tới 8 điểm đo thuộc 5 tỉnh/thành phố ghi nhận mức nhiệt kỷ lục trong tháng 9, gồm điểm đo Hải Dương (TP Hải Phòng), Hưng Yên (tỉnh Hưng Yên), Nam Định (tỉnh Ninh Bình), Phủ Lý (Ninh Bình), Nho Quan (Ninh Bình), Thái Bình (Hưng Yên), Chi Nê (Phú Thọ) và điểm đo Huyền Trân của TPHCM.
Dự báo sang tháng 10, dự báo nhiệt độ trung bình các khu vực trên phạm vi toàn quốc phổ biến cao hơn từ 0,5-1,5 độ C so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tuy nhiên tại khu vực đồng bằng và trung du Bắc Bộ, khu vực Trung Bộ nhiều khả năng nắng nóng chỉ còn xảy ra cục bộ.
Nhận định về tình hình không khí lạnh trong 3 tháng cuối năm 2026 (từ tháng 10 đến tháng 12), Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, không khí lạnh có xu hướng hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Rét đậm, rét hại được dự báo xuất hiện muộn hơn so với quy luật khí hậu, với số ngày rét đậm, rét hại thấp hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.
Nguyên nhân gây nắng nóng bỏng rát giữa mùa thu
Ông Nguyễn Đức Hòa, Phó trưởng Phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết nguyên nhân của đợt nắng nóng đang diễn ra ở Bắc Bộ và Trung Bộ là do ảnh hưởng của rìa nam rãnh áp thấp có trục ở phía nam Trung Quốc bị nén bởi áp cao lục địa ở phía bắc kết hợp hoàn lưu áp cao cận nhiệt đới trên cao.
Hiện dải áp cao cận nhiệt đới tây Thái Bình Dương ở mực khí quyển trên cao đang bao trùm hầu hết khu vực tây Thái Bình Dương - Biển Đông và nam Trung Quốc. Dải áp cao này bản chất là không khí từ trên cao chìm xuống (dòng giáng), không khí từ trên cao đi xuống, bị nén đoạn nhiệt, quá trình nén này làm cho nhiệt độ của khối khí tăng lên đáng kể.
Do luồng không khí đi xuống gây ra thời tiết tại khu vực ít mây hoặc không có mây và chính là nguyên nhân gây ra nắng nóng. Nếu hiện tượng này xảy ra trong các tháng chính của mùa hè kết hợp vùng áp thấp nóng phía tây tạo ra hiệu ứng phơn thì nắng nóng sẽ còn gay gắt hơn nữa.
Cơ quan khí tượng cho biết, khoảng chiều tối đến đêm 1/10, một bộ phận không khí lạnh tràn xuống nước ta, gây mưa rào và dông rải rác cho khu vực vùng núi Bắc Bộ. Từ ngày 2/10, nền nhiệt giảm từ 2-4 độ.
Từ khoảng ngày 4/10 đến ngày 5/10, không khí lạnh tăng cường gây mưa rào và dông rải rác ở miền Bắc, cục bộ có mưa to.
Do ảnh hưởng không khí lạnh tăng cường nên từ ngày 5/10, nhiệt độ tại các tỉnh miền Bắc có xu hướng giảm, trời chuyển lạnh về đêm và sáng với nhiệt độ thấp nhất từ 20-23 độ, một số nơi thuộc vùng núi cao thuộc Lạng Sơn, Lào Cai có thể giảm xuống dưới ngưỡng 18 độ.
Cơ quan khí tượng đặc biệt lưu ý, không khí lạnh xuất hiện ngay sau những ngày nắng nóng có thể gây ra các hiện tượng như lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh trong mưa dông. Người dân cần chủ động theo dõi và cập nhật các bản tin dự báo, cảnh báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia tại địa chỉ https://www.nchmf.gov.vn/.
