Theo các nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Nga, khả năng chống UAV mới của Arena-M được tạo ra nhờ một gói phần mềm điều khiển hoàn toàn mới, quá trình phát triển được cho là đã hoàn tất vào năm 2025. Nâng cấp này nhằm đáp ứng thực tế chiến trường hiện đại, nơi UAV tự sát và vũ khí tấn công từ trên cao đang trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với xe tăng.
Xe tăng T-90M của Nga. (Nguồn: MW)
Về nguyên lý hoạt động, Arena-M sử dụng radar để liên tục quét và giám sát không gian xung quanh xe tăng. Khi phát hiện một vật thể bay tới, hệ thống sẽ tự động theo dõi, tính toán quỹ đạo và phóng đạn đánh chặn để phá hủy mục tiêu trước khi nó kịp tiếp cận xe tăng. Phiên bản mới được cho là đã được tối ưu để xử lý các mục tiêu nhỏ, bay thấp và có quỹ đạo phức tạp – đặc điểm điển hình của UAV cảm tử và đạn lượn vòng.
Thực tế, Nga đã phát triển các hệ thống bảo vệ chủ động có khả năng phá hủy mục tiêu "cứng" từ những năm 1990, trong đó Arena là một trong những dự án tiêu biểu. Tuy nhiên, do hạn chế về ngân sách trong giai đoạn hậu Liên Xô, các hệ thống này chủ yếu được sản xuất với số lượng nhỏ và hướng tới thị trường xuất khẩu, thay vì được triển khai rộng rãi trong quân đội Nga.
Cuộc xung đột Nga–Ukraine đã thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận về vai trò của UAV trên chiến trường. Máy bay không người lái dùng một lần và vũ khí lượn vòng hiện là phương tiện chống tăng hiệu quả và phổ biến của cả hai phía. Điều này buộc các quân đội trên thế giới phải gấp rút phát triển hoặc nâng cấp hệ thống bảo vệ chủ động để tăng khả năng sống sót cho xe tăng, đặc biệt trước các mối đe dọa tấn công từ trên cao.
Bên cạnh UAV, khả năng đánh chặn các loại vũ khí chống tăng hiện đại như tên lửa Javelin của Mỹ, vốn được Ukraine sử dụng rộng rãi, cũng là một ưu tiên lớn. Trong các đoạn video được phát sóng cùng tuyên bố của Bộ Quốc phòng Nga, nhiều xe bọc thép xuất hiện bên trong nhà máy Uralvagonzavod – cơ sở sản xuất xe tăng lớn nhất thế giới, cho thấy quá trình tích hợp Arena-M không chỉ áp dụng cho T-90M mà còn cả các xe tăng T-72B3. Những chiếc T-72 đầu tiên được trang bị hệ thống này được cho là đã triển khai từ tháng 3/2025.
Theo thông số công bố, Arena-M có thể đánh chặn tên lửa, đạn pháo và đạn chống tăng nổ mạnh di chuyển với tốc độ lên tới 1.000 m/giây, ở khoảng cách tối đa khoảng 50 mét tính từ xe tăng. Việc thiếu một hệ thống bảo vệ chủ động hiệu quả trong thời gian dài từng bị xem là điểm yếu nghiêm trọng của xe tăng Nga so với các đối thủ công nghệ cao.
Trong khi đó, một số quốc gia khác đã đi trước trong lĩnh vực này. Xe tăng Chonma-2 của CHDCND Triều Tiên được cho là đã tích hợp hệ thống phòng vệ chủ động hiện đại và có thể sẽ được chuyển giao cho Nga trong thời gian tới.
Ba Lan, từ cuối năm 2022, cũng đã triển khai ngày càng nhiều xe tăng K2 của Hàn Quốc, được trang bị hệ thống bảo vệ chủ động KAPS. Ngược lại, các xe tăng phương Tây như M1A1 Abrams, Leopard 2 hay Challenger 2 vẫn bộc lộ sự dễ tổn thương trước UAV và vũ khí chống tăng trong chiến sự tại Ukraine.
Ngoại lệ đáng chú ý là xe tăng Merkava IV của Israel, đã sử dụng hệ thống Trophy từ năm 2008 và hiện đang được xem là giải pháp xuất khẩu để tăng cường khả năng phòng vệ cho xe tăng Mỹ và Đức.
Dù trước đây còn thiếu hệ thống bảo vệ chủ động, giới chức Nga vẫn tỏ ra rất hài lòng với T-90M – mẫu xe tăng được xem là bước tiến lớn so với các thiết kế cũ, trong bối cảnh ngành công nghiệp quốc phòng Nga phát triển chậm suốt ba thập kỷ sau khi Liên Xô tan rã.
Tháng 2/2024, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev từng nhận xét rằng T-90M "đã thể hiện năng lực xuất sắc trong chiến dịch quân sự đặc biệt", đồng thời cho biết nhiều chỉ huy từ tiền tuyến đã trực tiếp yêu cầu được trang bị loại xe tăng này.
Trước đó, vào tháng 7/2023, Tổng thống Vladimir Putin cũng ca ngợi T-90M sau khi xem báo cáo về khả năng chịu đựng của xe khi trúng bom ven đường, thậm chí gọi đây là "xe tăng tốt nhất thế giới".
Thế nhưng, các chuyên gia quân sự cho rằng dù T-90M có nhiều ưu điểm so với các xe tăng phương Tây hiện nay, nó vẫn bị đánh giá là kém hơn những mẫu xe tăng tiên tiến nhất của Trung Quốc và Hàn Quốc như Type 99B hay K2 về tổng thể công nghệ và mức độ tự động hóa.
