Các bệnh phổi mạn tính, đặc biệt bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) không chỉ gây ho, khạc đờm, khó thở mà còn ảnh hưởng đến thể lực và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
Khó thở kéo dài khiến người bệnh thường hạn chế vận động. Khi ít vận động, sức cơ và khả năng gắng sức tiếp tục suy giảm, tạo thành vòng xoắn khiến người bệnh ngày càng khó thực hiện những hoạt động đơn giản như đi bộ, leo cầu thang hay làm việc nhà.
Bên cạnh đó, một số người bệnh phổi mạn tính có nguy cơ sụt cân, suy dinh dưỡng và mất khối cơ. Vì vậy, bên cạnh điều trị bệnh phổi, dinh dưỡng và vận động cần được chú trọng nhằm duy trì thể lực và nâng cao chất lượng sống.
1. Dinh dưỡng giúp duy trì khối cơ ở người bệnh phổi mạn tính
Ở người bệnh phổi mạn tính, khó thở có thể ảnh hưởng đến việc ăn uống. Người bệnh dễ mệt khi ăn, nhanh no hoặc giảm cảm giác ngon miệng. Trong khi đó, công hô hấp tăng có thể làm nhu cầu năng lượng cao hơn.
Nếu lượng năng lượng và protein cung cấp không đủ, cơ thể có thể huy động nguồn dự trữ, dẫn đến giảm khối cơ. Khi cơ bắp yếu, người bệnh càng khó vận động và khả năng gắng sức giảm. Do đó, người bệnh cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng, đặc biệt khi có sụt cân không chủ ý, ăn uống kém hoặc dấu hiệu giảm khối cơ.
Protein giữ vai trò quan trọng trong duy trì và phục hồi cơ. Các nguồn protein tốt gồm cá, trứng, thịt nạc, sữa và chế phẩm từ sữa, đậu phụ, đậu đỗ và các loại hạt. Người ăn uống kém có thể chia thành nhiều bữa nhỏ thay vì cố gắng ăn nhiều trong một lần.
Chế độ ăn cũng cần cung cấp đủ năng lượng, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo không bão hòa. Không nên tự ý ăn kiêng quá mức vì có thể làm thiếu năng lượng và protein. Với người suy dinh dưỡng, bác sĩ có thể cân nhắc sản phẩm bổ sung giàu năng lượng và protein. Tuy nhiên, việc bổ sung cần dựa trên tình trạng cụ thể, không nên tự sử dụng với mục đích "bổ phổi". Người thừa cân, béo phì cũng cần được tư vấn dinh dưỡng. Mục tiêu là kiểm soát cân nặng nhưng vẫn bảo đảm protein và hạn chế mất cơ.
Dinh dưỡng hợp lý kết hợp vận động giúp người bệnh phổi mạn tính duy trì cơ, cải thiện sức bền và chất lượng sống.
2. Vận động giúp tăng sức cơ, cải thiện khả năng gắng sức
Không ít người bệnh phổi mạn tính cho rằng khó thở đồng nghĩa với việc phải nghỉ ngơi nhiều. Tuy nhiên, ở giai đoạn bệnh ổn định, hạn chế vận động kéo dài có thể khiến thể lực và sức cơ suy giảm nhanh hơn. Phục hồi chức năng hô hấp thường kết hợp các bài tập sức bền như đi bộ, đạp xe với bài tập sức mạnh. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được hướng dẫn thêm bài tập thở hoặc các bài tập cơ hô hấp.
Cường độ vận động cần được cá thể hóa. Người mới bắt đầu có thể tập trong thời gian ngắn, xen kẽ nghỉ và tăng dần khi cơ thể thích nghi. Các bài tập sức mạnh như đứng lên - ngồi xuống từ ghế, tập với dây kháng lực hoặc tạ nhẹ có thể giúp duy trì sức cơ nếu được thực hiện đúng cách. Trong quá trình tập, người bệnh cần chú ý mức độ khó thở và khả năng gắng sức. Không nên cố tập với cường độ cao chỉ để đạt mục tiêu số bước hoặc thời gian vận động giống người khỏe mạnh.
Phục hồi chức năng hô hấp được chứng minh có thể cải thiện khả năng gắng sức, giảm khó thở và nâng cao chất lượng sống ở người bệnh COPD. Tuy nhiên, chương trình cần được thiết kế phù hợp với mức độ bệnh và thể trạng từng người.
3. Kết hợp dinh dưỡng và vận động để nâng cao chất lượng sống
Dinh dưỡng và vận động có mối liên hệ chặt chẽ. Dinh dưỡng đầy đủ cung cấp năng lượng và protein cần thiết để duy trì cơ, trong khi vận động tạo kích thích giúp cơ duy trì sức mạnh và chức năng.
Nếu chỉ tăng khẩu phần ăn mà không vận động phù hợp, hiệu quả duy trì khối cơ có thể không tối ưu. Ngược lại, tập luyện khi khẩu phần năng lượng và protein không đáp ứng nhu cầu cũng có thể khiến người bệnh khó phục hồi thể lực, đặc biệt ở người suy dinh dưỡng. Vì vậy, mục tiêu của can thiệp không chỉ là tăng cân hoặc giảm cân mà quan trọng hơn là giúp người bệnh duy trì khối cơ, tăng khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày và chủ động hơn trong cuộc sống.
Người bệnh vẫn cần tuân thủ thuốc điều trị, tái khám và kiểm soát các bệnh đi kèm. Dinh dưỡng và vận động là những thành phần hỗ trợ quan trọng, không thay thế điều trị bệnh phổi. Đặc biệt, khi xuất hiện khó thở tăng rõ, đau ngực, chóng mặt, sốt hoặc ho, đờm thay đổi bất thường, người bệnh không nên tự tăng cường tập luyện mà cần được đánh giá y tế.
Xem thêm video đang được quan tâm:
Phòng bệnh hô hấp khi thời tiết chuyển lạnh.
