Đây không chỉ là giải pháp cảnh báo tác hại thuốc lá hiệu quả, chi phí thấp mà còn góp phần bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên và thúc đẩy người hút thuốc từ bỏ thói quen có hại cho sức khỏe.
Cảnh báo bằng hình ảnh: Biện pháp hiệu quả, chi phí thấp
Trong gói chính sách MPOWER của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhằm hỗ trợ các quốc gia thực thi Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp có hiệu quả cao nhưng chi phí thực hiện thấp. Đặc biệt, Nhà nước không phải chi ngân sách để triển khai, bởi các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá có trách nhiệm tự thực hiện việc in cảnh báo trên sản phẩm.
Bằng chứng quốc tế cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh có tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ. Những hình ảnh trực quan, thông điệp rõ ràng về tác hại của thuốc lá giúp tăng mức độ chú ý, khả năng ghi nhớ và niềm tin của người tiêu dùng đối với thông tin sức khỏe; đồng thời làm giảm sức hấp dẫn của bao bì, thúc đẩy ý định bỏ thuốc và góp phần ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc.
Hiệu quả của cảnh báo càng được nâng cao khi hình ảnh được đặt ở vị trí nổi bật trên cả hai mặt chính của bao bì và chiếm diện tích đủ lớn.
Theo các chuyên gia, một trong những mục tiêu quan trọng nhất của cảnh báo sức khỏe là ngăn ngừa trẻ em và thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá. Khi những hình ảnh về tổn thương phổi, bệnh tật và hậu quả nghiêm trọng do thuốc lá gây ra được thể hiện trực quan, sinh động, người trẻ có thể nhận diện rõ hơn những nguy cơ đối với sức khỏe, từ đó hạn chế ý định thử và sử dụng thuốc lá.
Đối với người đang hút thuốc, bao thuốc lá còn là một kênh truyền tải thông tin sức khỏe trực tiếp và thường xuyên. Người hút thuốc nhìn thấy bao thuốc nhiều lần mỗi ngày, mỗi khi lấy ra một điếu thuốc để hút. Mỗi lần như vậy đều là một cơ hội để nhắc nhở về những nguy cơ sức khỏe, khuyến khích cân nhắc việc cai thuốc và cung cấp thông tin để tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ.
Đặc biệt, nếu ngành công nghiệp thuốc lá có thể tận dụng bao bì để quảng bá, gia tăng sức hấp dẫn của sản phẩm thì cảnh báo sức khỏe với diện tích lớn sẽ thu hẹp không gian dành cho hoạt động tiếp thị, đồng thời đưa thông điệp bảo vệ sức khỏe đến người tiêu dùng một cách thường xuyên hơn.
Nâng cảnh báo sức khỏe lên 85% bao bì: Thu hẹp không gian quảng bá thuốc lá. Ảnh AI mang tính chất minh hoạ
Việt Nam tụt hạng về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá; nội dung cảnh báo phải được thay đổi định kỳ 2 năm một lần.
Từ năm 2013, Việt Nam đã triển khai bộ 6 mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá. Đây là bước tiến quan trọng trong công tác truyền thông về tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ thực hiện, quy định này đã bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi phải được điều chỉnh để tiếp tục phát huy hiệu quả.
Theo nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng, hiệu quả và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu hình ảnh đang áp dụng tại Việt Nam đều giảm rõ rệt so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2013. Điều này cho thấy việc duy trì các mẫu cảnh báo trong thời gian dài có thể làm giảm khả năng thu hút sự chú ý, ghi nhớ và tác động đến nhận thức của người tiêu dùng.
Một bất cập đáng chú ý khác là diện tích cảnh báo sức khỏe tại Việt Nam vẫn giữ nguyên mức 50% trong hơn 13 năm, trong khi nhiều quốc gia liên tục điều chỉnh tăng tỷ lệ này.
Theo TS. Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, Trưởng ban Tư vấn, Phản biện và Giám định xã hội của Tổng hội Y học Việt Nam, Việt Nam đang có dấu hiệu tụt hậu so với thế giới trong quy định về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Năm 2013, khi bắt đầu triển khai quy định cảnh báo sức khỏe chiếm 50% diện tích mặt trước và mặt sau bao thuốc, Việt Nam từng đứng thứ 28 trong số các quốc gia có quy định về cảnh báo sức khỏe. Tuy nhiên, sau hơn 13 năm không điều chỉnh diện tích, đến năm 2025, Việt Nam chỉ còn xếp khoảng thứ 95 trong số 140 quốc gia, vùng lãnh thổ có quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Trong khi đó, nhiều quốc gia đã nâng diện tích cảnh báo lên trên 75%, thậm chí trên 85%. Hơn 50 quốc gia cũng đã áp dụng bao bì thuốc lá trơn nhằm hạn chế tối đa khả năng quảng bá sản phẩm thông qua thiết kế bao bì.
Đáng chú ý, Đông Nam Á là một trong những khu vực có nhiều quốc gia áp dụng diện tích cảnh báo sức khỏe lớn. Có 6 trong số 11 quốc gia ASEAN nằm trong nhóm 25 quốc gia có diện tích cảnh báo lớn nhất thế giới.
Cụ thể, Đông Timor hiện đứng đầu thế giới với diện tích cảnh báo sức khỏe trung bình 92,5%, trong đó chiếm 85% mặt trước và 100% mặt sau bao thuốc. Thái Lan áp dụng mức 85% trên cả hai mặt chính. Singapore, Brunei, Myanmar và Lào cùng quy định cảnh báo chiếm 75% diện tích bao bì.
Trong khi đó, Việt Nam hiện duy trì mức 50%, ngang với Philippines và cao hơn Indonesia. Như vậy, diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá của Việt Nam hiện thuộc nhóm thấp trong khu vực ASEAN.
Các quốc gia/vùng lãnh thổ dẫn đầu toàn cầu về kích thước nhãn cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá
Hạng | Kích thước trung bình | Quốc gia/ Vùng lãnh thổ | Mặt trước | Mặt sau |
1 | 92,5% | Timor-Leste | 85% | 100% |
2 | 92,5% | Türkiye (Thổ Nhĩ Kỳ) | 85% | 100% |
3 | 90% | Maldives | 90% | 90% |
4 | 90% | Nepal | 90% | 90% |
5 | 90% | Vanuatu | 90% | 90% |
6 | 90% | Gambia | 90% | 90% |
7 | 90% | Mauritius | 80% | 100% |
8 | 87,5% | New Zealand | 75% | 100% |
9 | 85% | Hong Kong (Đặc khu Hành chính, Trung Quốc) | 85% | 85% |
10 | 85% | Ấn Độ | 85% | 85% |
11 | 85% | Thái Lan | 85% | 85% |
Khu vực ASEAN
TT | Quốc gia | Diện tích nhãn cảnh báo (%), mặt trước | Diện tích nhãn cảnh báo (%), mặt sau | |
1 | Đông Timor | 85 | 100 | |
2 | Thailand | 85 | 85 | |
3 | Singapore | 75 | 75 | |
4 | Laos | 75 | 75 | |
5 | Myanmar | 75 | 75 | |
6 | Brunei | 75 | 75 | |
7 | Malaysia | 65 | 65 | |
8 | Cambodia | 55 | 55 | |
9 | Philippines | 50 | 50 | |
10 | Viet Nam | 50 | 50 | |
11 | Indonesia | 50 | 50 |
Nguồn: Canadian Cancer Society (2025). Cigarette package health warnings: International status report (9th ed.)
Cảnh báo lớn hơn để ngăn người trẻ bắt đầu hút thuốc
Theo PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, muốn giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá thì trước hết cần giảm ý định sử dụng thuốc lá ở giới trẻ. Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì có thể đóng góp quan trọng vào mục tiêu này.
Bà cho rằng, bao thuốc lá không đơn thuần là vật chứa sản phẩm mà còn là phương tiện truyền tải thông điệp đến người tiêu dùng. Trong khi ngành công nghiệp thuốc lá tìm cách tận dụng bao bì để tăng sức hấp dẫn của sản phẩm, cảnh báo sức khỏe có thể sử dụng chính không gian đó để truyền tải thông tin về tác hại của thuốc lá đến nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là người trẻ.
Nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành năm 2024 do Trường Đại học Y tế công cộng thực hiện cho thấy, có người bắt đầu hút thuốc từ trước tuổi 15. Theo kết quả nghiên cứu, tỷ lệ nam giới đang hút thuốc bắt đầu hút trước độ tuổi này vào khoảng gần 10%; đồng thời, cứ 10 người hút thuốc thì khoảng 6 người bắt đầu hút từ khi còn trẻ.
Đây là thực trạng đáng lo ngại bởi việc bắt đầu hút thuốc từ sớm có thể dẫn đến lệ thuộc nicotine trong thời gian dài, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thuốc lá trong suốt cuộc đời.
PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương nhấn mạnh, cảnh báo bằng hình ảnh với diện tích đủ lớn sẽ giúp thông tin về tác hại của thuốc lá được truyền tải trực tiếp, thường xuyên đến người hút thuốc và cộng đồng. Đây cũng là một trong những biện pháp truyền thông có chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao theo đánh giá của WHO.
Đặc biệt, việc tăng diện tích cảnh báo không chỉ có ý nghĩa đối với người đang hút thuốc mà còn góp phần bảo vệ những người không hút thuốc, trong đó có trẻ em và thanh thiếu niên, trước nguy cơ phơi nhiễm với khói thuốc lá.
Cần quy định mức cảnh báo 85% ngay trong Luật sửa đổi
Trước những hạn chế sau hơn 13 năm thực hiện, các chuyên gia cho rằng việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cơ hội quan trọng để Việt Nam nâng cao hiệu quả cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Theo đó, cần quy định ngay trong Luật mức diện tích cảnh báo sức khỏe chiếm 85% trên mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá, thay vì tiếp tục duy trì mức 50% như hiện nay.
PGS.TS. Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng. Ảnh: BPL
Thực tế, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã giao Chính phủ quy định cụ thể mức tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe phù hợp với từng thời kỳ. Tuy nhiên, sau hơn 13 năm, diện tích cảnh báo vẫn chưa được điều chỉnh, trong khi nhiều quốc gia đã nâng mức cảnh báo lên 75-85% hoặc cao hơn.
Điều này cho thấy nếu Luật sửa đổi tiếp tục chỉ quy định mức hiện hành và giao việc tăng diện tích cảnh báo cho các văn bản dưới luật thì có thể chưa khắc phục được hạn chế kéo dài trong thời gian qua. Việc đưa mức 85% vào ngay trong Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, bảo đảm tính ổn định và thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Bên cạnh tăng diện tích, nội dung cảnh báo cũng cần được bổ sung và cập nhật thường xuyên để duy trì khả năng thu hút sự chú ý, tránh tình trạng người tiêu dùng quen thuộc với những hình ảnh được sử dụng trong thời gian dài.
Một yêu cầu quan trọng là bổ sung thông tin hỗ trợ cai thuốc, chẳng hạn số điện thoại đường dây tư vấn cai thuốc lá miễn phí, giúp người hút thuốc biết cách tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ khi có nhu cầu. Đồng thời, nội dung cảnh báo cần cung cấp đầy đủ hơn thông tin về tác hại của việc phơi nhiễm với khói thuốc lá, qua đó nâng cao nhận thức không chỉ ở người hút mà cả những người xung quanh.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho biết có rất nhiều bằng chứng quốc tế chứng minh diện tích cảnh báo càng lớn thì hiệu quả càng cao. Người hút thuốc nhìn thấy bao thuốc nhiều lần mỗi ngày, mỗi khi lấy ra một điếu thuốc để hút. Vì vậy, mỗi lần tiếp xúc với bao thuốc đều là cơ hội để truyền tải thông điệp sức khỏe, khuyến khích bỏ thuốc và giúp người hút cân nhắc việc cai thuốc.
Theo bà Angela Pratt, cảnh báo có diện tích lớn sẽ dễ được nhìn thấy hơn, đồng thời làm giảm phần diện tích còn lại mà các công ty thuốc lá có thể sử dụng để tiếp thị sản phẩm. Ngành công nghiệp thuốc lá luôn tìm cách tận dụng những khoảng trống trên bao bì để tiếp tục quảng bá các sản phẩm vốn có hại cho sức khỏe.
Do đó, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe không chỉ giúp nâng cao khả năng nhận diện thông điệp mà còn hạn chế việc sử dụng bao bì như một công cụ quảng bá thuốc lá.
Việc nâng diện tích cảnh báo lên 85%, đổi mới hình ảnh và bổ sung thông tin hỗ trợ cai thuốc vì thế có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đây là giải pháp hướng đến hai mục tiêu song hành: Ngăn ngừa trẻ em, thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá và giúp người đang hút thuốc nhận thức rõ hơn về những nguy cơ sức khỏe để chủ động từ bỏ.
Sau hơn 13 năm duy trì mức cảnh báo 50%, Việt Nam cần một bước chuyển mạnh mẽ hơn để bắt kịp xu hướng quốc tế, nâng cao hiệu quả thực thi Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá. Đặt cảnh báo sức khỏe ở vị trí nổi bật, với diện tích đủ lớn và thông tin thiết thực chính là cách sử dụng bao bì thuốc lá để truyền tải thông điệp bảo vệ sức khỏe người dân, thay vì để không gian này tiếp tục phục vụ hoạt động quảng bá sản phẩm gây hại.
