(SKDS) – Mặc dù Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị về việc xóa bỏ lò gạch thủ công, thế nhưng trên địa bàn một số tỉnh vẫn còn tồn tại hàng nghìn lò gạch thủ công ngày đêm “hành hạ” người dân. Môi trường bị ô nhiễm, sức khỏe bị tổn hại... người dân bức xúc, còn cơ quan chức năng vẫn... “ì ạch”.
“...Muốn phá lò, cứ đến mà phá”
Trong tổng số gần hàng trăm lò gạch thủ công ở Thái Bình, thì huyện Hưng Hà chiếm tới trên nửa, rải rác khắp 35 xã, xã ít nhất cũng chục lò. Riêng xã Đoan Hùng có tới 93 lò, phần nhiều là lò kép (một ống khói cho 2 lò nung). Một lò kép loại trung bình mỗi lần nung được 14.000 viên gạch, mỗi năm quay vòng 8 - 9 lần nung, còn lò kép lớn mỗi lần nung tới 20.000 viên. Các lò gạch này không nằm ngoài đồng hay ngoài bãi sông mà bám hai bên đường trục thôn, trục xã nhằm tận dụng lợi thế về giao thông để vận chuyển đất, than về lò và vận chuyển gạch thành phẩm đi bán.
Đến làng Đôn Nông, xã Đoan Hùng, có hàng chục lò gạch nằm sát khu dân cư, dọc hai bên đường. Hàng trăm lò gạch quanh năm tung khói bụi mịt mùng, trở thành tai họa khủng khiếp đối với cư dân trong vùng. Môi trường bị tàn phá nghiêm trọng. Hàng chục mẫu đất lúa đã biến thành ao do bị đào lấy đất đóng gạch, hàng chục héc-ta lúa mất trắng do bị khói lò gạch thiêu đốt.
Lò gạch thủ công gây ô nhiễm môi trường, hại sức khỏe. |
Ông Nguyễn Văn Sự, chủ một lò gạch bộc bạch: “Lò gạch này tôi xây dựng từ năm 2009, hết hơn 100 triệu đồng, mỗi đợt đốt nung được 60.000 viên, gạch làm ra đến đâu bán hết đến đấy. Nhưng khi huyện và xã yêu cầu ngừng đốt gạch, tháo dỡ lò, tôi chấp hành ngay, dù vẫn còn nợ ngân hàng hơn 50 triệu đồng; tháo dỡ lò thì hai vợ chồng tôi, hai đứa con gái và một con rể trở thành thất nghiệp”.
Tuy nhiên, những người như ông Sự không phải là đa số, và “cuộc chiến” với những lò gạch thủ công trở nên rất gian nan, do động chạm đến quyền lợi của các chủ lò. Nhiều năm qua, những lò gạch thủ công này đã mang lại cho các chủ lò nguồn thu nhập rất lớn. Không ít người đã xây được nhà lầu, mua được xe hơi.
Nhiều chủ lò khác cũng đang còn hàng chục vạn gạch mộc và hàng chục tấn than, hàng ngàn khối đất. Thế nên nhiều chủ lò tuy chấp nhận ngừng đốt, nhưng: “Các bác muốn phá lò thì cứ đến mà phá, em làm gì có máy móc”, và hễ chính quyền lơ là một chút là họ lại nổi lửa, có người tái phạm tới 2-3 lần, chính quyền phải cưỡng chế mới ngừng đốt.
Lối ra nào?
Vin vào việc sau khi phá bỏ lò gạch thủ công, nhân công ở các lò gạch làm không biết làm gì, nhiều gia đình cố tình chây ì không chịu phá bỏ. Cũng ở huyện Hưng Hà, Thái Bình, khoảng 5.000 - 6.000 lao động của huyện vẫn có việc làm, thu nhập từ 2-3 triệu đồng/người/tháng từ các lò gạch thủ công. Nay lò ngừng hoạt động, họ trở thành thất nghiệp.
Còn ở Hà Nội, Bộ Xây dựng và UBND TP. Hà Nội đã chỉ đạo rốt ráo việc xóa lò gạch thủ công hơn một năm qua nhưng một số nơi chính quyền vẫn chưa vào cuộc một cách quyết liệt. Việc giải quyết việc làm cho số lao động dôi dư cũng là bài toán “nhức đầu” của chính quyền cơ sở.
Nhằm giúp các địa phương tháo gỡ khó khăn, từng bước chuyển đổi, tạo việc làm cho người lao động tham gia sản xuất gạch và bảo đảm nhu cầu nguyên vật liệu cho các dự án trên địa bàn, TP. Hà Nội đã thực hiện thí điểm công nghệ lò sản xuất gạch có hệ thống xử lý khói thải không ô nhiễm môi trường.
Trên địa bàn Hà Nội hiện nay có khoảng 1.288 lò gạch thủ công với tổng sản lượng 1.183 triệu viên/năm. Ngày 9/12/2010, UBND TP. Hà Nội đã có văn bản số 10007 hướng dẫn 2 huyện Ba Vì, Phúc Thọ triển khai Đề án “Thí điểm công nghệ xử lý khói lò nung gạch” theo công nghệ lò sản xuất gạch có hệ thống xử lý khói thải không ô nhiễm môi trường.
Theo nhận định của ông Lê Văn Quyền - Phó phòng Quản lý đô thị huyện Ba Vì: Sau hơn 1 năm sản xuất thí điểm, với 21 lần lấy mẫu thử, nghiên cứu, cải tiến công nghệ, đến nay đề án đã cho kết quả khả quan: các chỉ tiêu CO, NO2, SO2, HF đều bảo đảm Quy chuẩn QCVN 19:2009. Tại nơi hoạt động không có mùi khói lò nung.
Cây cối, hoa màu xung quanh không ảnh hưởng bởi khói lò vì hầu hết các công đoạn sản xuất đã được cơ giới hóa hoặc bán cơ giới hóa. Các chủ cơ sở sản xuất ở huyện Phúc Thọ còn cho biết, sản xuất theo công nghệ mới, mức tiêu hao than giảm 15 - 20% so với lò thủ công truyền thống và có thể sử dụng được nhiều loại đất khác nhau...
Hiện nay, một số tỉnh có nhiều lò gạch thủ công đang rất cần hỗ trợ tháo gỡ khó khăn, cho phép chuyển đổi áp dụng công nghệ xử lý khói thải theo đề án thí điểm để giải quyết các bức xúc dân sinh khi xóa bỏ lò gạch thủ công trên địa bàn. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời.
Về lâu dài, cơ quan quản lý mà trực tiếp là Bộ Xây dựng và các cơ quan hữu quan cần có cơ chế chính sách khuyến khích các doanh nghiệp (DN), chủ lò gạch thủ công chuyển đổi sang công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng không nung (VLKN) như: miễn tiền thuê đất, hỗ trợ DN lãi suất ngân hàng để mua sắm máy móc thiết bị chuyển giao công nghệ trong vòng 5 năm; chỉ đạo địa phương sử dụng VLKN đối với các công trình sử dụng vốn ngân sách...
Bài, ảnh: Lê Hân
