Chiếc F-117A mang số hiệu 85-0818 được Không quân Mỹ trao tặng cho Viện Smithsonian. F-117 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1986 và chấm dứt vai trò chiến đấu vào khoảng năm 2007. Dù đã rời khỏi tuyến đầu, chiếc máy bay này vẫn tiếp tục được sử dụng trong một số hoạt động huấn luyện của Không quân Mỹ.
Máy bay F-117 Nighthawk lần đầu tiên hạ cánh xuống sân bay Fresno Yosemite. (Ảnh: ANG)
Hiệp hội Không quân và Vũ trụ Mỹ công bố việc trao tặng chiếc Nighthawk vào ngày 14/9, trong khuôn khổ Hội nghị Không quân, Vũ trụ và An ninh mạng. Sau đó, bộ phận Skunk Works của Lockheed Martin chuẩn bị máy bay cho công tác trưng bày tại bảo tàng.
Các phi hành đoàn thuộc Phi đội Vận tải Hàng không 512 của Lực lượng Dự bị Không quân Mỹ vận chuyển chiếc F-117, đã được tháo rời một phần, từ California đến Virginia bằng máy bay vận tải C-5M Super Galaxy. Máy bay đến nơi vào khoảng ngày 6/10.
Tại Trung tâm Steven F. Udvar-Hazy, gần sân bay quốc tế Washington Dulles, các chuyên gia sẽ lắp ráp lại chiếc Nighthawk. Khách tham quan có thể quan sát quá trình này qua cửa kính tại Nhà chứa máy bay phục chế Mary Baker Engen trước khi máy bay được đưa vào bộ sưu tập thường trực vào cuối tháng 10.
F-117 sẽ xuất hiện bên cạnh những biểu tượng hàng không khác, trong đó có máy bay trinh sát chiến lược SR-71 Blackbird và chiếc B-29 Enola Gay từng tham gia ném bom nguyên tử xuống Hiroshima năm 1945.
Các quan chức bảo tàng xem việc tiếp nhận F-117 là bước bổ sung quan trọng cho bộ sưu tập hàng không quân sự quốc gia, bởi dòng máy bay này đại diện cho bước ngoặt trong quá trình phát triển công nghệ tàng hình. Đây là chiếc F-117 thứ 16 được chuyển giao để trưng bày công khai.
F-117 và mục tiêu tàng hình trên không
F-117 Nighthawk từ lâu đã thu hút sự chú ý của giới chuyên gia hàng không nhờ thiết kế góc cạnh khác thường. Không giống những máy bay chiến đấu truyền thống, Nighthawk được tối ưu hóa để giảm khả năng bị radar phát hiện, thay vì ưu tiên tốc độ tối đa hay khả năng cơ động trong không chiến.
Theo một bài viết trên blog của General Electric (GE), F-117 có nhiều đặc điểm khác biệt so với các máy bay chiến đấu tiên tiến khác của Mỹ. Máy bay không được trang bị buồng đốt phụ, có đặc tính khí động học thiếu ổn định trên cả ba trục và cần đến hệ thống máy tính điều khiển để duy trì khả năng bay.
Đổi lại, thiết kế này giúp giảm đáng kể khả năng bị radar đối phương phát hiện. F-117 được xem là máy bay tàng hình đầu tiên được đưa vào hoạt động, ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh khi khả năng sống sót trước mạng lưới phòng không hiện đại ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết.
Dù Mỹ sở hữu nhiều công nghệ quân sự tiên tiến, máy bay nước này vẫn phải đối mặt với nguy cơ bị radar đối phương phát hiện, bị khóa mục tiêu và bắn hạ. F-117 được phát triển nhằm khắc phục một phần hạn chế đó, cho phép thực hiện các nhiệm vụ tấn công trong những khu vực được phòng thủ nghiêm ngặt.
Lockheed Martin chịu trách nhiệm phát triển khung thân và thiết kế tổng thể của F-117, trong khi GE cung cấp động cơ. Hãng đã điều chỉnh động cơ F404 vốn được phát triển cho tiêm kích F/A-18 Hornet để đáp ứng yêu cầu riêng của máy bay tàng hình.
Theo GE, khoảng 100 động cơ thuộc biến thể dành cho F-117 được sản xuất trên một dây chuyền lắp ráp riêng biệt, với sự tham gia của những công nhân được chính phủ phê duyệt. Động cơ này được đánh giá cao nhờ độ tin cậy, khả năng bảo dưỡng, trọng lượng tương đối nhẹ và chi phí hợp lý.
Vì sao F-117 không cần bay siêu âm?
Một trong những ưu tiên hàng đầu khi phát triển F-117 là giảm diện tích phản xạ radar và hạn chế các dấu hiệu có thể khiến máy bay bị phát hiện. Vì vậy, thiết kế của Nighthawk phải chấp nhận những đánh đổi đáng kể so với máy bay chiến đấu thông thường.
F-117 được giới hạn ở tốc độ dưới âm thanh. Dù động cơ F404 có khả năng cung cấp lực đẩy cho máy bay siêu âm, việc sử dụng buồng đốt phụ để vượt qua tốc độ âm thanh sẽ làm tăng dấu hiệu nhiệt và ảnh hưởng đến khả năng tàng hình. Máy bay cũng không tạo ra tiếng nổ siêu âm trong quá trình bay.
Thiết kế bên ngoài của F-117 gồm nhiều bề mặt phẳng và góc cạnh nhằm điều hướng sóng radar ra khỏi nguồn phát, thay vì phản xạ trực tiếp trở lại radar đối phương. Hình dáng đặc biệt này góp phần tạo nên vẻ ngoài khác lạ của chiếc máy bay màu đen, vốn được giữ bí mật cho đến khi chương trình được công khai vào năm 1988.
Hệ thống động cơ cũng được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu tàng hình. Cựu quản lý chương trình động cơ F1D2 của GE, Bill Formosi, cho biết các kỹ sư đã sửa đổi động cơ F404 hiện có để đáp ứng yêu cầu về lực đẩy và trọng lượng, đồng thời điều chỉnh một số chi tiết cho phù hợp với cửa hút khí đặc biệt của F-117.
Cửa hút khí của máy bay được thiết kế dạng lưới và phủ vật liệu hấp thụ radar. Các cửa bổ sung có thể tự động mở khi máy bay ở dưới mặt đất để cung cấp thêm không khí cho động cơ, sau đó đóng lại khi cất cánh nhằm duy trì đặc tính tàng hình.
Tuy nhiên, một trong những bộ phận quan trọng nhất lại nằm ở phía sau máy bay: hệ thống ống xả.
Thay vì để lộ động cơ và sử dụng ống xả thông thường, F-117 có hệ thống ống xả được thiết kế đặc biệt với 12 tầng, chuyển từ tiết diện tròn ở đầu động cơ sang hình dẹt ở cuối. Cấu trúc này giúp phân tán luồng khí thải nóng trên một diện tích rộng hơn, qua đó giảm dấu hiệu hồng ngoại và hạn chế nguy cơ bị tên lửa tầm nhiệt phát hiện.
Formosi nhấn mạnh rằng hình dạng ống xả không phải lựa chọn mang tính thẩm mỹ, mà là giải pháp kỹ thuật nhằm bảo vệ khả năng tàng hình của máy bay. Việc kết hợp động cơ đã được kiểm chứng với hệ thống cửa hút khí và ống xả chuyên biệt giúp F-117 đáp ứng những yêu cầu khắt khe của một máy bay tấn công tàng hình.
Ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn toàn biến mất
Không quân Mỹ chính thức cho F-117 nghỉ hưu vào năm 2008. Tuy nhiên, việc ngừng hoạt động không đồng nghĩa với việc toàn bộ những chiếc Nighthawk lập tức biến mất khỏi các chương trình quân sự.
Các báo cáo cho biết F-117 vẫn được sử dụng làm mục tiêu giả định trong huấn luyện không chiến, thường được gọi là "red air", trong nhiều năm sau khi rời khỏi lực lượng chiến đấu. Trong các bài tập này, máy bay đóng vai đối thủ để giúp phi công Mỹ luyện tập khả năng phát hiện, theo dõi và đối phó với những mối đe dọa trên không.
Một trong những lý do được đưa ra là đặc tính tàng hình của F-117 vẫn có giá trị đối với công tác huấn luyện. Khi phải đối mặt với các máy bay có khả năng tàng hình như Su-57 của Nga.., phi công Mỹ cần được rèn luyện để nhận biết và xử lý những mục tiêu khó phát hiện hơn bằng radar thông thường. Những bài tập tương tự cũng có thể giúp nâng cao năng lực đối phó với các mối đe dọa trên không khác, trong đó có tên lửa hành trình.
