Mỹ ra bộ quy chuẩn mới về tầm soát ung thư tuyến tiền liệt

Hiệp hội Ung thư Mỹ (ACS) ngày 12/11 đã công bố bộ quy chuẩn mới về tầm soát ung thư tuyến tiền liệt sau hơn 10 năm giữ nguyên phiên bản cũ, được ban hành năm 2010. 

Theo đó, nam giới có nguy cơ trung bình trong độ tuổi từ 50 đến 69 nên chủ động làm xét nghiệm máu đo kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt 2 năm một lần. 

Sự điều chỉnh này đánh dấu một bước chuyển biến quan trọng, khi tổ chức y tế uy tín hàng đầu thế giới này không còn dừng lại ở mức độ khuyến khích thảo luận mà đưa ra chỉ định rõ ràng hơn cho cộng đồng.

Đối với những nhóm có nguy cơ cao, hướng dẫn đề xuất thời điểm bắt đầu sớm hơn đáng kể. Nam giới da đen cùng với những người có tiền sử gia đình mắc bệnh trước 65 tuổi nên thực hiện xét nghiệm từ năm 45 tuổi và duy trì hàng năm cho đến hết 69 tuổi. 

Các số liệu được ACS dẫn lại cho thấy nhóm người da đen có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khoảng 1,7 lần và tỷ lệ tử vong cao gấp đôi so với người da trắng, đòi hỏi sự quan tâm chăm sóc y tế đặc biệt và chủ động hơn từ phía cơ sở y tế.

Ngược lại, với những người lớn tuổi, cách tiếp cận trở nên thận trọng hơn rất nhiều. Nam giới từ 70 đến 74 tuổi cần bàn bạc kỹ lưỡng với bác sĩ trước khi quyết định, trong khi những người từ 75 tuổi trở lên không còn nằm trong diện khuyến cáo tầm soát thông thường. 

Những trường hợp có thể trạng kém hoặc dự kiến còn sống không quá 10 năm cũng được khuyên không nên thực hiện xét nghiệm, nhằm tránh những can thiệp y tế không cần thiết gây phiền toái cho quãng đời còn lại.

Giới chuyên môn xem mức kháng nguyên từ 3 ng/ml ở nam giới dưới 70 tuổi là bất thường và cần theo dõi sát sao. Tuy nhiên, chỉ số này tăng cao chưa chắc đã đồng nghĩa với bệnh ác tính bởi nhiều yếu tố lành tính khác cũng tác động. 

Do đó, quy trình y tế thường yêu cầu xét nghiệm lại sau một khoảng thời gian nhất định trước khi tiến hành các bước sâu hơn như chụp cộng hưởng từ hay sinh thiết, để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh.

Quyết định thay đổi quan điểm lần này xuất phát từ những bằng chứng khoa học dài hạn và thực tế đáng ngại trong nhiều năm qua. Khi các tổ chức y tế tỏ ra quá dè dặt trước đây, tỷ lệ chẩn đoán ở giai đoạn muộn bắt đầu gia tăng trong khi đà giảm của tỷ lệ tử vong chững lại. 

Các nghiên cứu quy mô lớn tại châu Âu như Nghiên cứu ngẫu nhiên ở châu Âu về sàng lọc ung thư tiền liệt tuyến (ERSPC), trong đó theo dõi hơn 160.000 nam giới qua nhiều thập kỷ, đã chứng minh việc tầm soát lặp lại giúp giảm rõ rệt nguy cơ tử vong do căn bệnh này. Điều này tạo tiền đề vững chắc để ACS đưa ra hướng dẫn mới mang tính quyết đoán hơn.

Sự thay đổi trên nhận được nhiều ý kiến ủng hộ từ các chuyên gia đầu ngành. Bác sĩ Ash Tewari, Trưởng khoa tiết niệu của Trường Y Icahn thuộc Mount Sinai ở New York (Mỹ), cho rằng hướng dẫn mới gỡ bỏ sự mơ hồ, giúp bác sĩ gia đình và nam giới dễ quyết định hơn.

Bác sĩ Martin Sanda từ Đại học Emory (Mỹ) cũng cho rằng, việc ACS không còn nói lấp lửng về việc tầm soát ung thư tuyến tiền liệt sẽ giúp bác sĩ chăm sóc ban đầu mạnh dạn chỉ định xét nghiệm hơn, thay vì xếp nó vào hàng ưu tiên thấp như trước.

Tuy nhiên, một số chuyên gia khác vẫn bày tỏ sự lo ngại về nguy cơ chẩn đoán thừa và điều trị quá mức dẫn đến những gánh nặng tài chính cũng như tâm lý cho người bệnh. Giáo sư Alex Krist từ Đại học Virginia Commonwealth (Mỹ) lo ngại nhiều bác sĩ sẽ làm xét nghiệm cho tất cả mọi người, kéo theo những công đoạn sinh thiết và điều trị không cần thiết.

Vấn đề bảo hiểm y tế chi trả cho các bước kiểm tra chuyên sâu tiếp theo cũng là một bài toán chưa có lời giải trọn vẹn tại Mỹ, khiến sự đồng thuận trong giới y khoa vẫn chưa thực sự tuyệt đối. 

Bác sĩ Neeraj Agarwal của Viện Ung thư Dana-Farber (Mỹ) cho rằng, khoản chi phí cho các bước kiểm tra chuyên sâu như chụp cộng hưởng từ, xét nghiệm dấu ấn sinh học hay sinh thiết sau khi có kết quả kháng nguyên bất thường thường tạo ra áp lực tài chính lớn cho người bệnh.

Song ông Agarwal tin rằng, những khoảng cách thiệt thòi này hoàn toàn có thể được thu hẹp nếu hệ thống y tế đảm bảo được sự công bằng trong việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho mọi đối tượng.

Dù là một tài liệu có giá trị tham khảo cao, bộ quy chuẩn mới này được xây dựng chủ yếu dựa trên bối cảnh y tế tại Mỹ và chỉ mang giá trị tham khảo trên toàn cầu. 

Các chuyên gia luôn nhắc nhở người bệnh rằng, mọi quyết định tầm soát đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân và sự tư vấn trực tiếp từ bác sĩ điều trị, đặc biệt là khi áp dụng tại các quốc gia khác nhau.