X-BAT sử dụng động cơ phản lực và có khả năng cất cánh, hạ cánh thẳng đứng bằng phần đuôi. Đây là một thiết kế rất tham vọng, với các thử nghiệm VTOL (cất hạ cánh thẳng đứng) dự kiến bắt đầu trước cuối năm nay.
Mô hình thu nhỏ của X-BAT được trưng bày tại triển lãm Sea-Air-Space 2026. (Nguồn: Jamie Hunter)
Những cập nhật mới được công bố tại triển lãm Sea-Air-Space 2026, nơi các kỹ sư lần đầu trình diễn mô hình mới có kích thước nhỏ hơn, đồng thời hé lộ hàng loạt thay đổi lớn về thiết kế. Nếu như trước đây X-BAT mang dáng "diều cong", thì nay đã chuyển sang cấu hình cánh trước thẳng với độ quét lớn, tạo hình giống mũi tên, kiểu thiết kế từng thấy trên Boeing X-45C Phantom Ray hay GJ-11 Sharp Sword, vốn được tối ưu cho bay tốc độ cao.
Trái tim của X-BAT là động cơ phản lực GE F110, loại đang được sử dụng rộng rãi trên các tiêm kích như F-16 Fighting Falcon và F-15 Eagle. Tuy nhiên, để phục vụ khả năng cất hạ cánh thẳng đứng, động cơ này đã được điều chỉnh đáng kể và kết hợp với vòi phun điều hướng lực đẩy AVEN, một công nghệ từng được thử nghiệm từ thập niên 1990. Điểm khác biệt lớn là do không có phi công, X-BAT có thể vận hành động cơ ở dải công suất linh hoạt hơn, giúp tối ưu cho các pha bay đặc biệt như chuyển tiếp từ thẳng đứng sang bay ngang.
Cách thức vận hành của X-BAT cũng rất khác thường. Máy bay sẽ cất cánh thẳng đứng bằng đuôi nhờ lực đẩy mạnh từ động cơ. Khi hạ cánh, thay vì rơi thẳng xuống, nó tiếp cận từ bên hông và "móc" vào một bệ thu hồi đặt trên xe kéo. Cách làm này giúp giảm nguy cơ hút vật thể lạ vào động cơ và hạn chế luồng khí nóng dội ngược, những vấn đề lớn với các thiết kế VTOL.
Không chỉ là một UAV tấn công, X-BAT còn được thiết kế như một nền tảng đa nhiệm. Ngoài nhiệm vụ tấn công mặt đất và trên biển, nó có thể đảm nhiệm vai trò tác chiến điện tử, thậm chí hỗ trợ tiếp nhiên liệu trên không thông qua các điểm treo ngoài. Dù vậy, nhà sản xuất nhấn mạnh tiếp nhiên liệu chỉ là chức năng phụ, không phải nhiệm vụ chính.
Về hiệu năng, Shield AI cho biết X-BAT có khoang vũ khí tương đương F-35 Lightning II, mang được tải trọng khoảng 900 kg. Bán kính chiến đấu ước tính khoảng 1.000 hải lý, với tầm bay tối đa lên tới 2.000 hải lý và trần bay khoảng 50.000 feet. Những con số này giúp X-BAT vượt trội so với nhiều UAV chiến đấu hiện nay.
Một điểm đáng chú ý khác là kiến trúc hệ thống mở, cho phép nâng cấp nhanh chóng các cảm biến và thiết bị điện tử. Các công nghệ tác chiến điện tử được cho là có liên quan đến những nghiên cứu trong chương trình NGAD, dù chi tiết cụ thể vẫn được giữ kín.
Quá trình thử nghiệm X-BAT sẽ diễn ra theo nhiều bước, từ thử động cơ trên bệ, tích hợp vào nguyên mẫu, thử nghiệm có dây buộc, cho đến bay tự do hoàn toàn. Nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, chuyến bay VTOL hoàn chỉnh đầu tiên có thể được thực hiện trước cuối năm 2026. Các nhà phát triển cũng thẳng thắn thừa nhận họ chấp nhận rủi ro, thậm chí có thể mất một số nguyên mẫu trong quá trình thử nghiệm, điều được xem là bình thường với những công nghệ mang tính đột phá.
Mục tiêu lớn nhất của dự án là tạo ra một nền tảng có khả năng tương đương tiêm kích thế hệ 5–6 nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể. Theo ước tính, một quốc gia có thể mua 10–20 chiếc X-BAT với chi phí tương đương một máy bay ném bom B-21 Raider. Việc không cần đường băng, không cần phi công và giảm hạ tầng hỗ trợ giúp giảm mạnh chi phí vận hành.
Dù còn ở giai đoạn thử nghiệm, X-BAT đã thu hút sự quan tâm lớn trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, đây vẫn là một ý tưởng rất táo bạo, kết hợp nhiều công nghệ khó trong cùng một nền tảng.
