Có lẽ không có giai đoạn lịch sử nào lại được sân khấu khai thác nhiều như giai đoạn chuyển giao quyền lực từ triều Lý sang triều Trần. Những nhân vật lớn như Trần Thủ Độ, Trần Anh Tông... đặc biệt là Lý Chiêu Hoàng đã hơn một lần trở thành nhân vật chính, được người đời nay nhìn lại và đánh giá dưới nhiều góc cạnh khác nhau. Lần này, Nhà hát kịch VN lại chọn lựa kịch bản Mỹ nhân và anh hùng với nhân vật chính là Lý Chiêu Hoàng của tác giả Chu Thơm để “đi đấu” với các đơn vị nghệ thuật khác trong Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc (26/9-6/10).
176 năm cầm quyền của nhà Lý chấm dứt hòa bình, không tốn một giọt máu binh đao. Vị nữ vương cuối cùng của triều Lý đã nhường ngôi báu cho chồng như một trò chơi con trẻ, an lành và trong sáng. Nhưng bão tố đã nổi lên, xung đột và mâu thuẫn vốn ẩn sâu trong mỗi nhân vật với những éo le của số phận là cái cớ rất khéo để những nghệ sĩ đa đoan, nhạy cảm cứ tìm đến với giai đoạn này. Ở đó, số phận mỗi con người nhỏ bé không thể chống chọi nổi với vòng quay nghiệt ngã của quyền lực, thể chế... Ở đó, tình cảm, tâm nguyện nhân văn dường như là thứ xa xỉ, chỉ đáng được tính đến sau cùng, thậm chí có thể bỏ qua...
 Cảnh trong vở kịch Mỹ nhân và anh hùng. |
Nhưng thành công của các nhân vật phụ này lại khiến người xem thấy chạnh lòng với những diễn viên đảm nhiệm vai diễn chính. Từng được ghi dấu khá sắc nét vẻ sang trọng, lịch lãm của Lý Chiêu Hoàng - Lê Khanh (đóng), công chúng một cách vô thức đã đòi hỏi những diễn viên trẻ như Hoàng Lan, Thanh Giang, Quỳnh Hoa (mỗi đêm diễn là một người đảm trách) thể hiện được bản sắc riêng của mình và ghi được ấn tượng với khán giả trong hình tượng nhân vật này quả không dễ. Vẻ tươi mới, trẻ trung rất phù hợp trong giai đoạn đầu của cuộc đời Lý Chiêu Hoàng lại trở thành nhược điểm khi các nữ diễn viên trẻ đến với những lời thoại nặng ký, đòi hỏi sự sâu sắc ở phần sau.
đối trọng với Lý Chiêu Hoàng là Trần Thủ Độ mà suốt cuộc đời vị nữ hoàng này thù ghét. Vì Trần Thủ Độ đã giết cha, lấy mẹ, là nguyên nhân trực tiếp của mọi bi kịch trong đời khi buộc Lý Chiêu Hoàng đi hết từ bi kịch này đến bi kịch khác, quá sức chịu đựng với một con người. Vậy nhưng Trần Minh thủ vai diễn này lại không đủ nặng ký cả từ hình vóc đến tài diễn, khiến cho con người gian hùng, một tay gây dựng và lật đổ triều đại, được coi như vị anh hùng tạo ra được thời thế, được mô tả như một cột trụ chống trời, tiêu tốn bao bút mực tâm lực của người đương thời cũng như hậu thế, bỗng chốc có phần nhỏ bé, thảm hại. Hay bên cạnh một Lý Chiêu Hoàng trẻ trung, tươi mới, thì một Trần Cảnh - Trung Anh quá lớn tuổi đã gây phản cảm nhất định ở cảnh lãng mạn được dày công đầu tư của đạo diễn. Chỉ đến cuối kịch, cách diễn tiết chế, có chiều sâu của Trung Anh mới thực sự ngấm và được người xem yêu mến.
Nhìn một cách tổng quát, ta vẫn chưa thấy "đã" với những gì được trình diễn. Vì đi gần hết cuộc đời của vị mỹ nhân anh hùng, nên sự tập trung vào chủ đề cũng như xung đột chính không thực dữ dội, kịch tính. Đó còn chưa kể đến việc đưa quá nhiều ngôn từ cửa miệng của thời hiện đại vào kịch, phá đi tính lịch sử của thời gian kịch, mất đi nét đẹp của thoại kịch và gây sự gai gợn không đáng có... Nhưng những điều đó là dễ chấp nhận trong bối cảnh dàn dựng sân khấu như hiện nay. Sự chăm chú theo dõi suốt hơn hai giờ đồng hồ và những tràng pháo tay của khán giả cho ta tín hiệu lạc quan về vở diễn đi tham dự hội diễn chuyên nghiệp.
Ngọc Bảo