Một báo cáo mới của Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), cho thấy Bộ Chiến tranh nước này không thể theo dõi và kiểm kê chính xác số lượng linh kiện tiêm kích F-35.
Máy bay chiến đấu F-35 bay trên bầu trời thành phố New York (Mỹ). (Ảnh: Getty Images)
Báo cáo của GAO chỉ ra những lỗ hổng trong hệ thống quản lý phụ tùng của chương trình Máy bay chiến đấu liên hợp F-35 (JSF), vốn có mạng lưới cung ứng rộng khắp với gần 2.100 nhà cung cấp trên toàn thế giới. Trong số này có gần 1.900 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao và khoảng 1.000 doanh nghiệp nhỏ, phân bố tại hơn chục quốc gia.
Các nhà cung cấp đưa phụ tùng đến hơn 700 địa điểm lưu trữ trên toàn cầu, bao gồm cả cơ sở do chính phủ quản lý và cơ sở thuộc các nhà thầu. Quy mô mạng lưới này khiến việc kiểm kê hàng tồn kho trở nên đặc biệt phức tạp. Lầu Năm Góc không chỉ phải xác định chính xác số lượng linh kiện tại từng địa điểm mà còn phải theo dõi quá trình vận chuyển chúng giữa các nhà cung cấp, cơ sở bảo dưỡng và kho lưu trữ.
Mạng lưới hợp tác quốc tế vốn được xem là một lợi thế của chương trình F-35, bởi nó cho phép các quốc gia đối tác đóng góp công nghệ và năng lực sản xuất. Tuy nhiên, khi hàng triệu linh kiện liên tục di chuyển qua hàng trăm địa điểm, việc thiếu một hệ thống giám sát thống nhất đã biến lợi thế này thành thách thức lớn trong quản lý.
Hậu quả thể hiện rõ qua khoản thất thoát mà GAO từng phát hiện. Trong giai đoạn 2018-2023, Văn phòng Chương trình chung F-35 (JPO) đã không thể theo dõi và thu hồi hơn 1 triệu phụ tùng thay thế, trị giá khoảng 85 triệu USD. Đến tháng 3/2026, JPO vẫn chưa xác định được tình trạng của số linh kiện bị thất lạc này.
Vấn đề càng đáng lo ngại khi chương trình F-35 vốn đã phải đối mặt với chi phí vòng đời ước tính vượt 1.900 tỷ USD, trở thành hệ thống vũ khí đắt đỏ nhất trong lịch sử Bộ Chiến tranh Mỹ. Việc không kiểm soát được hàng triệu phụ tùng càng làm gia tăng nguy cơ phát sinh chi phí và gây khó khăn cho công tác bảo đảm hậu cần.
Hệ thống quản lý phụ tùng F-35 bộc lộ nhiều lỗ hổng
GAO cho biết Bộ Chiến tranh Mỹ vẫn gặp khó khăn trong việc kiểm kê các bộ phận quan trọng của F-35, từ động cơ đến lốp máy bay. Dù những tài sản này thuộc sở hữu của chính phủ, cơ quan quốc phòng Mỹ lại không duy trì được hồ sơ đầy đủ và đáng tin cậy về chúng.
Một trong những vấn đề chính nằm ở Hệ thống ghi nhận tài sản có trách nhiệm (APSR) của chương trình F-35. Dữ liệu trong hệ thống này không được cập nhật theo thời gian thực, đồng thời còn thiếu chính xác và không đầy đủ. JPO cũng chưa hoàn thiện các quy trình cần thiết để xác minh độ tin cậy của thông tin được nhập vào hệ thống.
Công tác kiểm kê thực tế cũng tồn tại những hạn chế tương tự. Các quy trình hiện hành chưa đủ khả năng xác nhận đầy đủ sự tồn tại cũng như số lượng linh kiện tại các địa điểm lưu trữ. Điều này khiến ban quản lý không thể nắm chắc phụ tùng đang ở đâu, ai chịu trách nhiệm quản lý và tình trạng sử dụng của chúng.
GAO cảnh báo rằng nếu không có dữ liệu chính xác trong APSR và quy trình kiểm kê được thực hiện đầy đủ, Bộ Chiến tranh Mỹ sẽ thiếu thông tin cần thiết để hỗ trợ khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng cũng như lập các báo cáo tài chính đáng tin cậy.
Những sai sót trong quản lý phụ tùng có thể tác động trực tiếp đến khả năng hoạt động của F-35. Trước đó, GAO cho biết tỷ lệ máy bay có thể thực hiện ít nhất một nhiệm vụ đã giảm từ 67% xuống còn 44% trong giai đoạn tài khóa 2021-2025. Trong cùng thời kỳ, tỷ lệ máy bay có khả năng hoàn thành tất cả các nhiệm vụ được giao cũng giảm từ 38% xuống còn 25%.
Theo GAO, việc không theo dõi chính xác phụ tùng khiến nhà quản lý khó xác định chương trình cần loại linh kiện nào và số lượng bao nhiêu. Khi không biết chính xác phụ tùng đang ở đâu hoặc còn bao nhiêu trong kho, công tác bảo dưỡng và sửa chữa có nguy cơ bị chậm trễ, ảnh hưởng đến khả năng đưa máy bay trở lại hoạt động.
Nói cách khác, vấn đề của F-35 không chỉ nằm ở việc thiếu linh kiện mà còn ở chỗ Lầu Năm Góc không nắm chắc số lượng và tình trạng thực tế của những linh kiện mình đã mua.
Năm 2025, Mỹ đã khởi động kế hoạch trị giá 13,7 tỷ USD nhằm cải thiện khả năng sẵn sàng hoạt động của F-35 vào cuối thập kỷ này. Nếu những bất cập trong quản lý phụ tùng không được giải quyết, chương trình vẫn có nguy cơ tiếp tục đối mặt với tình trạng bảo dưỡng kéo dài, thiếu linh kiện và tỷ lệ máy bay sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ thấp.
Những thiếu sót này còn ảnh hưởng đến nỗ lực kiểm toán tài chính của Bộ Chiến tranh Mỹ. GAO cho rằng hồ sơ tài sản thiếu chính xác là một trong những nguyên nhân khiến cơ quan này gặp khó khăn trong việc vượt qua các cuộc kiểm toán. Nếu không xây dựng quy trình giám sát tổn thất hiệu quả, JPO sẽ không thể xác định đầy đủ quy mô thất thoát phụ tùng, đồng thời giảm khả năng phát hiện các hành vi gian lận, lãng phí hoặc trộm cắp.
JPO đã chi ít nhất 17 triệu USD kể từ năm 2020 để tiến hành kiểm kê thực tế tài sản F-35 tại các cơ sở do chính phủ và nhà thầu quản lý. Tuy nhiên, những cuộc kiểm kê này vẫn chưa xác minh được đầy đủ sự tồn tại và số lượng của tất cả linh kiện.
Nguyên nhân được GAO chỉ ra bao gồm dữ liệu do một số nhà thầu cung cấp không chính xác, Lầu Năm Góc không biết vị trí của một số cơ sở thuộc nhà thầu phụ đang lưu trữ linh kiện F-35, trong khi những bộ phận đang trên đường vận chuyển có thể hoàn toàn bị bỏ sót khỏi quy trình kiểm kê.
Về phía chương trình F-35, người phát ngôn JPO cho biết cơ quan này đồng ý với các khuyến nghị của GAO và đang triển khai những biện pháp nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình, đồng thời hạn chế thất thoát linh kiện.
Thất lạc linh kiện còn có thể tạo ra rủi ro an ninh quốc gia
Tháng 9, xuất hiện thông tin một kiện hàng chứa các bộ phận nhạy cảm của F-35, trong đó có mái che buồng lái tích hợp công nghệ tàng hình tiên tiến, được Australia gửi đến Mỹ đã bị thất lạc và sau đó xuất hiện trở lại tại nơi khác.
F-35 hiện là dòng máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 được sản xuất với số lượng lớn nhất thế giới. Tổng số máy bay thuộc dòng này nhiều hơn tất cả các mẫu tiêm kích thế hệ thứ 5 khác cộng lại, bao gồm F-22 Raptor của Mỹ, Su-57 của Nga và J-20 cùng J-35A của Trung Quốc.
Quân đội Mỹ khai thác F-35 trong cả 3 quân chủng: Không quân, Hải quân và Thủy quân lục chiến. Máy bay cũng được xuất khẩu cho 18 quốc gia, khiến mạng lưới cung ứng và bảo dưỡng của chương trình ngày càng mở rộng.
Tháng 10, Lầu Năm Góc và Lockheed Martin đạt được thỏa thuận khung về việc mua sắm F-35 trong 10 năm tới. Theo kế hoạch sản xuất và bảo trì nhiều năm, Lockheed Martin sẽ chế tạo tổng cộng 1.560 chiếc F-35 Lightning II cho Mỹ và các khách hàng quốc tế, với tốc độ 156 máy bay mỗi năm. Riêng Mỹ dự kiến mua ít nhất 850 chiếc.
Thỏa thuận còn bao gồm các phụ tùng thay thế ban đầu, bộ thiết bị nâng cấp trong vòng 10 năm và gói bảo trì dành cho toàn bộ phi đội F-35 trên thế giới.
