Mới đây, các máy bay F-22 được xác nhận đã hạ cánh xuống căn cứ RAF Lakenheath tại Anh, trước khi dự kiến trở về Mỹ.
Máy bay chiến đấu F-22. (Ảnh: MW)
F-22 được điều động tới Israel từ tháng 2 trong khuôn khổ chiến dịch tăng cường hiện diện quân sự của Mỹ, nhằm đối phó Iran. Bên cạnh F-22, Washington còn triển khai nhiều khí tài khác như tiêm kích F-16 và F-35, máy bay tiếp dầu, máy bay cảnh báo sớm, các nền tảng trinh sát cùng lực lượng hải quân, trước khi phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran. Việc rút F-22 diễn ra trong bối cảnh giao tranh giữa 2 bên bùng phát trở lại từ ngày 7/7, sau một thời gian ngừng bắn ngắn.
Theo nhiều nguồn tin phương Tây, dù không có bằng chứng cho thấy F-22 trực tiếp tham gia các phi vụ chiến đấu, loại máy bay này vẫn được xem là công cụ răn đe và giúp Mỹ có thêm lựa chọn trong quá trình triển khai lực lượng. Tuy nhiên, việc không được sử dụng trong các nhiệm vụ tác chiến đã tiếp tục làm dấy lên những tranh luận về hiệu quả thực tế của F-22, nhất là khi đây từng được quảng bá trong nhiều năm là máy bay chiến đấu ưu việt nhất thế giới. Một số nhà phân tích cho rằng việc triển khai F-22 tới Israel chủ yếu mang ý nghĩa tâm lý hơn là tạo ra khác biệt trên chiến trường.
Chi phí vận hành và bảo dưỡng rất cao từ lâu đã khiến F-22 ít được sử dụng trong các chiến dịch chống những đối thủ có năng lực quân sự hạn chế. Thế nhưng, ngay cả trong kịch bản đối đầu với các đối thủ mạnh hơn, bao gồm Iran, vai trò của dòng máy bay này cũng tiếp tục bị đặt dấu hỏi.
So với nhiều tiêm kích hiện đại khác của Mỹ, F-22 bộc lộ không ít hạn chế. Máy bay thiếu nhiều khả năng chia sẻ dữ liệu và tác chiến điện tử tiên tiến đang được trang bị trên F-35 hay F-15EX. Dù có kích thước lớn, F-22 lại sở hữu tầm hoạt động không quá nổi bật do mức tiêu thụ nhiên liệu cao. Ngoài ra, máy bay cũng không được thiết kế để mang tên lửa không đối đất hoặc tên lửa chống hạm, khiến khả năng tấn công mục tiêu từ xa chủ yếu phụ thuộc vào tên lửa không đối không AIM-120.
Trong trường hợp đối đầu với Iran, những hạn chế này càng trở nên rõ ràng hơn. Không quân Iran hiện chủ yếu vận hành các tiêm kích F-4 Phantom II và F-5E Tiger II, vốn được đánh giá là kém hiện đại hơn đáng kể so với F-35 và F-15 của Mỹ. Điều này khiến F-22 không tạo ra lợi thế đáng kể so với các loại máy bay khác vốn có chi phí khai thác thấp hơn nhưng linh hoạt hơn trong thực hiện nhiều loại nhiệm vụ.
Nếu được sử dụng để thực hiện các cuộc tấn công bằng bom xuyên phá, F-22 có thể tận dụng ưu thế tàng hình để tăng khả năng sống sót. Lợi thế này bị hạn chế bởi tầm hoạt động ngắn hơn, tải trọng vũ khí thấp hơn và khả năng nhận thức tình huống không bằng các nền tảng hiện đại hơn. Trong khi đó, các chiến dịch gần đây cũng cho thấy ngay cả F-35 vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro khi thực hiện nhiệm vụ xâm nhập sâu vào khu vực phòng không dày đặc. Điều này khiến hiệu quả của F-22 trong vai trò tương tự tiếp tục bị nghi ngờ.
Một điểm yếu khác là yêu cầu bảo dưỡng rất lớn. So với F-35 và đặc biệt là F-15, F-22 cần nhiều thời gian hơn để chuẩn bị giữa các lần xuất kích, làm giảm khả năng duy trì cường độ tác chiến cao trong các chiến dịch kéo dài.
Sau hơn hai thập kỷ phục vụ, F-22 vẫn chưa đóng vai trò quyết định trong bất kỳ cuộc xung đột lớn nào. Những hạn chế về chi phí, khả năng khai thác và tính linh hoạt được xem là nguyên nhân khiến chương trình bị cắt giảm mạnh, từ kế hoạch sản xuất khoảng 750 chiếc xuống chỉ còn 187 chiếc. Trong nhiều năm qua, Không quân Mỹ cũng nhiều lần đề xuất cho nghỉ hưu sớm một phần phi đội F-22 để dành nguồn lực cho các chương trình mới.
