Việc lần đầu tiên kể từ sau sự cố Thổ Nhì Kỳ bắn rơi máy bay Su-24 của không quân Nga hồi tháng 11/2015,Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayip Erdogan đến thăm Nga cho thấy: cuộc gặp gỡ này không chỉ chấm dứt cuộc khủng hoảng ngoại giao kéo dài, mà còn hứa hẹn một thời kỳ 'trăng mật' mới trong quan hệ Nga-Thổ.
Quan hệ Nga-Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng băng sau vụ Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay Nga năm ngoái, đặc biệt sau khi Nga gần như cắt đứt quan hệ thương mại với Thổ Nhĩ Kỳ, tẩy chay hàng hoá Thổ và công dân Nga từ chối đến Thổ Nhĩ Kỳ du lịch. Ở thời điểm ấy, mối quan hệ Nga-Thổ đã từng “chạm đáy”và ngược lại,quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ - EU và Mỹ lại nồng ấm khi cả hai bên cùng nhìn chung một hướng với những cáo buộc chỉ trích nhằm vào Nga. Nhưng nay, mọi chuyện lại diễn ra ở chiều ngược lại. Tháng trước, đích thân Tổng thổng Thổ Nhĩ Kỳ đã xin lỗi Nga và phía Nga đã chào đón nhà lãnh đạo Thổ Nhì Kỳ sau khủng hoảng.
Chính sách hai mặt của EU
Vì sao quan hệ Nga-Thổ lại thay đổi như vậy?Dưới góc nhìn phân tích, sự thay đổi của Thổ Nhì Kỳ rõ ràng buộc phải căn cứ vào những tính toán lợi ích của Ankara. Nhiều nhà phân tích cho rằng chính thái độ hai mặt của các đồng mình Mỹ và châu Âu, đã đẩy Thổ Nhì Kỳ xích lại gần Nga và buộc Thổ Nhĩ Kỳ phải điều chính chính sách đối ngoại của mình.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayip Erdogan điều chính chính sách đối ngoại khiến Mỹ, EU “thiệt đơn thiệt kép”.
Không thể phủ nhận, cuộc đảo chính quân sự bất thành cách đây tròn 1 tháng, tuy là một thách thức nguy hiểm đối với chính quyền của Tổng thống Recep Tayip Erdogan, nhưng lại giúp Thổ Nhì Kỳ nhận ra “ai là bạn” trong cơn bĩ cực. Cuộc đảo chính bất thành cách đây 1 tháng đã buộc chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ phải áp dụng một chính sách cứng rắn khi Ankara bắt giam hàng chục nghìn người. Lẽ ra, Mỹ và EU, những quốc gia mà Thổ Nhĩ Kỳ vốn coi là đồng minh, nên “chìa tay” giúp đỡ Thổ Nhĩ Kỳ vượt qua khủng hoảng. Nhưng không. Mỹ đã lắc đầu từ chối dẫn độ Giáo sỹ Gullen, người mà Thổ Nhĩ Kỳ cho là chủ mưu của vụ đảo chính. Còn EU-một mặt lên án Thổ Nhì Kỳ vi phạm nhân quyền trong các chiến dịch thanh trừng và bắt bớ, một mặt tiếp tục “lắc đầu” từ chối thực thi thoả thuận miễn hoàn toàn thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ, khiến Thổ Nhĩ Kỳ nhận ra rằng họ đang bị bỏ mặc.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn tạp chí Focus của Đức số ra ngày 15/8, Ngoại trưởng Áo Sebastian Kurz bày tỏ hoài nghi về của thỏa thuận hạn chế người tị nạn mà Liên minh châu Âu (EU) đã ký với Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời kêu gọi bảo vệ biên giới ngoài EU thay vì thương thảo với chính quyền Ankara.Ông Kurz khẳng định châu Âu sẽ không để bị “bắt bí” và cũng không cần một “kế hoạch B” hay thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ mà là một “kế hoạch A đúng nghĩa”, đó là một châu Âu mạnh, có thể tự bảo vệ đường biên giới bên ngoài của mình.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Áo như “giọt nước tràn ly”, xóa tan những mộng tưởng và hy vọng của Ankara về đồng minh EU. Dĩ nhiên, thái độ ghẻ lạnh, thờ ơ và chính sách “hai mặt” của EU và Mỹ đã buộc Thổ Nhĩ Kỳ phải tính toán lại những nước cờ của mình. Trong bối cảnh ấy, sự ủng hộ nhiệt tình của người Nga, có lẽ đã xoay chuyển cục diện bàn cờ địa chính trị rắc rối hiện nay. Đã có nguồn tin cho biết trước khi cuộc đảo chính diễn ra, người Nga đã cảnh báo Tổng thống Erdogan về nguy cơ nhà lanh đạo này bị lật đổ.
Trong chuyến thăm Nga đầu tiên sau khủng hoảng tuần qua, những hợp đồng kinh tế lớn được ký kết và việc mở lại dự án “Dòng chảy Thổ Nhì Kỳ” giữa Ankara và Moska, là một tin tức tốt lành với cả hai phía.
Dù còn nhiều bất đồng về quan điểm và cạnh tranh chính trị, nhưng không thể phủ nhận rằng sự nồng ấm trong quan hệ Nga-Thổ sẽ mở ra những viễn cảnh thú vị. Về phía Thổ, rất có thể Nga sẽ trở thành một “điểm tựa chính trị mới” thay thế cho Mỹ và EU trong tương lai gần. Về phía Nga, sự xích lại với Thổ Nhì Kỳ sẽ là một đòn bẩy quan trọng mới giúp Nga duy trì ảnh hưởng tại Trung Đông và nhiều nơi khác.
Rõ ràng, “thời kỳ trăng mật mới” đang đem lại những thay đổi địa chính trị sâu sắc trong quan hệ Nga-Thổ. Tuy nhiên, nó lại không phải là một tin tốt lành cho Mỹ và EU. Mỹ và EU đang “thiệt đơn thiệt kép” khi Thổ Nhì Kỳ đang ngả về phía Nga. Sự quay lưng của Thổ Nhĩ Kỳ sẽ khiến Mỹ và EU mất đi một mắt xích quan trọng nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Nga ở Trung Đông. Không chỉ có vậy, việc Thổ Nhì Kỳ xích lại gần Nga sẽ giúp Moska có thêm ảnh hưởng địa chính trị không chỉ ở Trung Đông mà còn cả EU.
Một lần nữa, “tiêu chuẩn kép” mà Mỹ và EU đang áp đặt khiến Brussel và Washington “mất nhiều hơn được”.