Hib, một dịch bệnh vi khuẩn nguy hiểm từng là nỗi ám ảnh đối với hàng nghìn gia đình Mỹ mỗi năm, đang âm thầm quay trở lại trong bối cảnh tỷ lệ tiêm chủng cho trẻ nhỏ có dấu hiệu suy giảm liên tục.
Thực trạng này khiến các chuyên gia y tế tại Mỹ không khỏi lo ngại về nguy cơ bùng phát các dịch bệnh vốn dĩ đã có thể phòng ngừa bằng vaccine. Căn bệnh này do vi khuẩn Haemophilus influenzae loại B gây ra, lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.
Sự nguy hiểm của Hib nằm ở khả năng tấn công đa dạng các cơ quan, từ việc gây viêm phổi, nhiễm trùng máu, viêm khớp, cho đến tình trạng sưng thanh quản khiến trẻ ngạt thở và đặc biệt là viêm màng não - một biến chứng đáng sợ từng buộc các bác sĩ phải thực hiện thủ thuật chọc dò tủy sống hàng đêm để chẩn đoán.
Các ca bệnh nghiêm trọng xuất hiện
Trước khi vaccine Hib chính thức ra đời vào năm 1987, gánh nặng bệnh tật là vô cùng lớn với khoảng 20.000 trẻ em Mỹ mắc thể nặng mỗi năm, dẫn đến 1.000 ca tử vong và hàng loạt trường hợp chịu di chứng tàn tật vĩnh viễn do tổn thương não.
Tuy nhiên, sau khi vaccine được đưa vào chương trình tiêm chủng, số ca bệnh đã được đẩy lùi ngoạn mục xuống dưới mốc 50 ca mỗi năm, đến mức nhiều bác sĩ trẻ ngày nay chưa từng có cơ hội tiếp xúc hay điều trị một ca bệnh Hib thực tế nào.
Dẫu vậy, những thành quả y tế kéo dài nhiều thập kỷ này đang đứng trước thách thức lớn, khi dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho thấy tỷ lệ hoàn thành đủ liệu trình vaccine Hib ở trẻ đã giảm từ 78,8% năm 2019 xuống còn 77,6% năm 2021.
Theo CDC Mỹ, tỷ lệ hoàn thành đủ liệu trình vaccine Hib ở trẻ đã giảm từ 78,8% năm 2019 xuống còn 77,6% năm 2021. Ảnh: Joe Amon/Getty Images
Xu hướng tiêu cực này diễn ra song hành với sự sụt giảm chung của tỷ lệ tiêm chủng trẻ em trên toàn nước Mỹ, dẫn đến việc các ca bệnh bắt đầu xuất hiện rải rác và gây lo ngại sâu sắc.
Tính từ đầu năm nay đến ngày 21/3, CDC Mỹ đã ghi nhận 8 ca bệnh Hib, chủ yếu tập trung tại các bang như Ohio, New York, Kansas, Bắc Carolina và Tennessee. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định con số thực tế có thể cao hơn do báo cáo từ các tiểu bang thường có độ trễ và nhiều bác sĩ trẻ vẫn chưa quen với việc chẩn đoán căn bệnh vốn đã hiếm gặp này trong nhiều năm qua.
Những hệ lụy đau lòng đã bắt đầu xuất hiện, điển hình như tại Panama City, bang Florida, nơi hai trẻ nhỏ chưa tiêm chủng Hib đã phải nhập viện vào tháng 12 năm ngoái, trong đó một bé chỉ mới 4 tháng tuổi đã tử vong.
"Tôi đã nhiều năm chưa gặp ca mắc Hib nào. Nhưng giờ đây tôi phải bắt đầu nghĩ đến căn bệnh này mỗi khi thăm khám cho những trẻ chưa được tiêm phòng", Bác sĩ Eehab Kenawy, người trực tiếp điều trị ca bệnh, chia sẻ với đài NBC News.
Tình hình tương tự cũng được ghi nhận tại Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt ở thành phố Nashville, bang Tennessee, với 2 ca viêm màng não do Hib ở trẻ chưa tiêm vaccine, và tại bang California, nơi ghi nhận 11 ca bệnh ở trẻ dưới 5 tuổi từ năm 2018 đến 2024, bao gồm 7 trường hợp chưa từng được tiêm chủng và một ca tử vong.
Những 'vết sẹo' khó liền
Bệnh Hib không chỉ là một con số thống kê mà còn để lại những vết sẹo thực thể và nỗi đau dai dẳng, như trường hợp của Bác sĩ Lara Johnson, người vẫn mang vết sẹo từ ca mở khí quản khẩn cấp năm 4 tuổi do vi khuẩn Hib tấn công thanh quản vào năm 1980 khi chưa có vaccine.
Câu chuyện đau lòng mới đây nhất là của bé Liam Dahlberg, 8 tuổi, ở bang Indiana. Tháng 4/2025, bé trở về nhà từ trường với triệu chứng chỉ là đau đầu nhẹ. Dù mẹ bé, chị Ashlee Dahlberg, đã cho uống thuốc giảm đau ibuprofen, nhưng sáng hôm sau, Liam sốt cao 39 độ C, trở nên lờ đờ và không còn tỉnh táo.
Gia đình vội đưa bé đến bệnh viện địa phương rồi chuyển cấp cứu lên Bệnh viện Nhi Comer thuộc Đại học Chicago. Tại đây, các bác sĩ phát hiện Liam bị nhiễm khuẩn Hib xâm lấn nặng, dẫn đến viêm màng não do vi khuẩn dù bé được tiêm chủng đầy đủ từ nhỏ.
Chỉ trong vòng chưa đầy 36 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, Liam rơi vào hôn mê, não chết và gia đình đành phải rút máy thở vào ngày 28/4/2025.
Bé Liam, con trai của chị Ashlee Dahlberg, đã qua đời vì viêm màng não do vi khuẩn gây ra bởi nhiễm trùng Hib vào tháng 4 năm ngoái. Ảnh: Ashlee Dahlberg
"Tôi không muốn bất kỳ bậc phụ huynh nào phải chịu đựng nỗi đau này. Đây là căn bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa”, Chị Ashlee Dahlberg vẫn chưa hết bàng hoàng khi kể lại khoảnh khắc ngồi bên con trai, cảm nhận nhịp tim bé dần yếu đi.
Các bác sĩ cho rằng Liam rất có thể đã tiếp xúc với người mang vi khuẩn Hib mà không được tiêm chủng - điều ngày càng phổ biến khi tỷ lệ tiêm vaccine giảm sút ở một số khu vực.
Chị Ashlee và gia đình hiện đang kêu gọi mọi người nâng cao nhận thức, nhấn mạnh rằng dù con mình đã tiêm đủ mũi nhưng sự suy giảm miễn dịch cộng đồng vẫn khiến trẻ em vô tội phải trả giá bằng mạng sống.
Hồi chuông cảnh báo về ý thức tiêm chủng
Không những vậy, sự trỗi dậy của các phong trào hoài nghi vaccine đang khiến giới chuyên gia lo ngại về một làn sóng suy giảm tiêm chủng trên diện rộng. Bác sĩ Paul Offit, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Vaccine tại Bệnh viện Nhi Philadelphia, cảnh báo các ca bệnh Hib nghiêm trọng đang xuất hiện ở nhiều tiểu bang ở Mỹ, song CDC dường như chưa theo dõi sát sao.
"Bệnh chủ yếu tấn công trẻ dưới 5 tuổi nhưng có thể gây nhiễm trùng máu, viêm khớp, viêm phổi và đặc biệt là sưng thanh quản khiến trẻ ngạt thở. Các bác sĩ trẻ hôm nay sắp phải học lại những gì mà thế hệ trước từng chứng kiến", ông Offit nhận định.
Trong bối cảnh tỷ lệ tiêm chủng toàn cầu và tại Mỹ đang giảm, các bác sĩ Mỹ như Eehab Kenawy và Paul Offit đều hy vọng những ca bệnh thực tế sẽ khiến phụ huynh nhận ra rủi ro thực sự. Họ nhấn mạnh việc không tiêm vaccine không phải là lựa chọn không rủi ro, mà là lựa chọn chấp nhận nguy cơ cao hơn cho con mình.
Với sự gia tăng của các bệnh có thể phòng ngừa như sởi, ho gà và giờ là Hib, các chuyên gia y tế đang kêu gọi mọi người hành động trước khi quá muộn để ngăn chặn sự trở lại của những căn bệnh từng được xem là đã lùi vào quá khứ.
