Theo các tài liệu này, hàng chục cơ sở nghiên cứu đã tham gia nghiên cứu những mầm bệnh "nguy hiểm", làm dấy lên tranh cãi mới về vai trò thực sự của Washington trong các chương trình sinh học tại quốc gia Đông Âu này.
Các tài liệu này xác nhận tuyên bố của Nga rằng các phòng thí nghiệm đó đang nghiên cứu về vũ khí sinh học tiềm năng. (Nguồn: Getty Images)
Các tài liệu được công bố hôm 13/6 cho thấy Mỹ đã "xây dựng và hỗ trợ" khoảng 40 phòng thí nghiệm sinh học trên lãnh thổ Ukraine. Những cơ sở này được cho là nghiên cứu các tác nhân gây bệnh nguy hiểm như bệnh than, cúm gia cầm, Ebola, dịch hạch và bệnh lao.
Theo hồ sơ được giải mật, ít nhất 12 phòng thí nghiệm trong số đó đã tiến hành các nghiên cứu có liên quan đến con người.
Đáng chú ý, một số cơ sở còn tham gia vào hoạt động được gọi là nghiên cứu "tăng cường chức năng", phương pháp chỉnh sửa virus động vật nhằm tăng khả năng lây lan hoặc độc lực để nghiên cứu tác động tiềm tàng đối với con người. Đây là lĩnh vực nghiên cứu gây nhiều tranh cãi trong giới khoa học quốc tế suốt nhiều năm qua.
Các tài liệu cũng cho thấy Mỹ đã chi hơn 9 triệu USD để xây dựng và trang bị ít nhất bốn phòng thí nghiệm tại Ukraine.
Ngoài ra, các cơ sở này được cho là đã hợp tác hoặc thực hiện nghiên cứu cho nhiều tổ chức và cơ quan quốc tế, bao gồm Bộ Nông nghiệp Mỹ, quân đội Mỹ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Liên Hợp Quốc cùng một số trường đại học của Mỹ.
Trong danh sách đối tác còn xuất hiện Metabiota, một công ty công nghệ sinh học từng có liên hệ với quỹ đầu tư của Hunter Biden.
Nga từng cáo buộc điều gì?
Ngay sau khi chiến dịch quân sự tại Ukraine bắt đầu vào tháng 2/2022, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố chính quyền Kiev đã ra lệnh tiêu hủy khẩn cấp các mẫu bệnh phẩm và mầm bệnh tại nhiều phòng thí nghiệm được Mỹ hỗ trợ.
Moscow cho rằng động thái này nhằm che giấu các hoạt động liên quan đến chương trình nghiên cứu sinh học, mà Nga cáo buộc có yếu tố quân sự.
Khi đó, Bộ Quốc phòng Nga đã công bố một số tài liệu được cho là mệnh lệnh từ Bộ Y tế Ukraine về việc tiêu hủy các tác nhân gây bệnh nguy hiểm, bao gồm dịch hạch, bệnh than, tularemia, bệnh tả và nhiều loại mầm bệnh khác.
Sau quá trình điều tra kéo dài, Trung tướng Igor Kirillov, người đứng đầu Lực lượng Phòng vệ Phóng xạ, Hóa học và Sinh học Nga, tuyên bố vào năm 2023 rằng Mỹ đã tiến hành các nghiên cứu lưỡng dụng gần biên giới Nga dưới danh nghĩa bảo đảm an ninh sinh học.
Theo ông Kirillov, một số nghiên cứu có thể liên quan đến việc phát triển các thành phần phục vụ vũ khí sinh học.
Ông là người dẫn dắt cuộc điều tra của Nga về mạng lưới phòng thí nghiệm này cho đến khi thiệt mạng trong một vụ ám sát năm 2024. Moscow cho rằng vụ việc có liên quan đến Cơ quan An ninh Ukraine (SBU).
Một trong những cơ sở được Nga nhắc đến nhiều nhất là Viện Thú y tại Kharkov. Nga cáo buộc tầng hầm của cơ sở này được sử dụng để nghiên cứu các tác nhân sinh học có khả năng ứng dụng quân sự. Các tài liệu mới do phía Mỹ công bố xác nhận cơ sở này có lưu trữ vi khuẩn bệnh than và vi khuẩn Brucella trong khu vực tầng hầm. Đây đều là những tác nhân sinh học được đánh giá có mức độ nguy hiểm cao.
Mỹ từng phản ứng ra sao?
Tháng 3/2022, bà Victoria Nuland, khi đó là Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ, đã thừa nhận trước Quốc hội Mỹ rằng Ukraine có các cơ sở nghiên cứu sinh học.
Tuy nhiên, bà khẳng định các cơ sở này không tham gia phát triển vũ khí sinh học và nhấn mạnh Mỹ không sở hữu hoặc vận hành bất kỳ phòng thí nghiệm sinh học hay hóa học nào tại Ukraine.
Trong cùng giai đoạn, Bộ Ngoại giao Mỹ nhiều lần bác bỏ các cáo buộc của Nga, cho rằng Moscow đang phát tán thông tin sai lệch về các chương trình sinh học tại Ukraine.
Cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Linda Thomas-Greenfield cũng tuyên bố không tồn tại bất kỳ phòng thí nghiệm vũ khí sinh học nào ở Ukraine được Mỹ hỗ trợ.
Trong tuyên bố mới nhất, bà Tulsi Gabbard cho rằng người dân Mỹ đã không được cung cấp đầy đủ thông tin về các phòng thí nghiệm sinh học do Mỹ tài trợ ở nước ngoài. Bà cáo buộc một số chính trị gia, quan chức y tế và thành viên trong bộ máy an ninh quốc gia dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Biden đã phủ nhận hoặc giảm nhẹ mức độ tham gia của Mỹ đối với các cơ sở này.
Theo bà Gabbard, việc nghiên cứu các mầm bệnh nguy hiểm luôn tiềm ẩn nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng nếu xảy ra sự cố hoặc mất kiểm soát.
Giám đốc DNI cho biết, bà đã chỉ đạo các cơ quan tình báo Mỹ mở rộng hoạt động thu thập thông tin liên quan đến các phòng thí nghiệm tại Ukraine cũng như mạng lưới các cơ sở nghiên cứu sinh học có liên hệ với Mỹ trên toàn thế giới.
Văn phòng của bà hiện đang xem xét thêm các dữ liệu liên quan đến những chương trình thử nghiệm lâm sàng được cho là đang diễn ra tại các cơ sở này, trong bối cảnh xuất hiện những lo ngại về khía cạnh đạo đức, tài chính và an ninh.
Tuy nhiên, thời gian của bà Gabbard trên cương vị Giám đốc Tình báo Quốc gia có thể không còn nhiều. Tháng 5, sau khi chồng được chẩn đoán mắc một dạng ung thư xương hiếm gặp, bà thông báo sẽ nghỉ hưu vào cuối tháng 6.
Ngày 12/6, Tổng thống Donald Trump cho biết ông dự định đề cử luật sư Jay Clayton, người từng công tác tại khu vực phía Nam bang New York, làm người kế nhiệm vị trí Giám đốc Tình báo Quốc gia. Cho đến nay, ông Clayton chưa đưa ra bình luận công khai nào liên quan đến vấn đề các phòng thí nghiệm sinh học tại Ukraine.
