 Nhà văn Mario Vargas Llosa. |
Trong thông cáo báo chí, một lời tuyên dương chính thức trước thế giới, Viện Hàn lâm Thụy Điển đã cho biết, họ tôn vinh nhà văn Vargas Llosa bởi ông đã có "thành tựu nghiên cứu các cấu trúc quyền lực và những hình ảnh sắc sảo về sự kháng cự, nổi dậy và thất bại của con người cá nhân".
Peter Englund, thành viên Ủy ban Nobel khẳng định thêm: "Mario Vargas Llosa là một trong những tác giả vĩ đại nhất của thế giới văn học tiếng Tây Ban Nha". Còn từ lâu thế giới đã biết, ông là một trong những gương mặt điển hình của làn sóng văn học Mỹ Latinh, những năm thuộc hai thập kỷ 1960 - 1970.
Trước đó, Mario Vargas Llosa từng giành được rất nhiều giải thưởng văn học thuộc hàng lớn nhất của thế giới, trong đó tiêu biểu là Giải thưởng Miguel de Cervantes (mang tên tác giả bộ tiểu thuyết lừng danh Don Quixote thế kỷ XVII, do Hoàng gia Tây Ban Nha thành lập), được đánh giá là giải thưởng danh giá nhất dành cho các tác giả sáng tác bằng tiếng Tây Ban Nha.
Mario Vargas Llosa sinh ngày 28/3/1936 tại Arequipa, Peru, nhưng lớn lên cùng mẹ và ông ngoại ở thành phố Cochabama thuộc Bolivia trước khi trở về Tổ quốc năm 1946. Năm 14 tuổi, ông vào học tại Học viện quân sự Leoncio Prado ở thủ đô Lima và có tham gia làm báo một năm trước khi tốt nghiệp. Năm 1959, ông chuyển sang Pháp theo tiếng gọi của tuổi trẻ.
Tại đây, ông kiếm sống bằng nghề dạy tiếng Tây Ban Nha, rồi tiếp tục trở lại với nghề làm báo, thuộc biên chế Hãng tin AFP và Đài truyền hình Pháp trước khi tập trung toàn bộ thời gian và tinh thần cho văn chương.
Tiểu thuyết đầu tay Thời của những anh hùng (La ciudad y los perros) của Mario Vargas Llosa, xuất bản năm 1963, dựa trên những trải nghiệm của chính ông thời kỳ còn theo học tại Học viện quân sự Leoncio Prado. Ngay lập tức, tác phẩm gây được tiếng vang lớn và được giới phê bình đánh giá rất cao. Tuy nhiên, do cuốn sách chỉ trích mạnh mẽ chế độ quân sự Peru nên nhiều vị tướng lĩnh trong quân đội đã coi tác giả Vargas Llosa là "một kẻ bệnh hoạn" và cáo buộc ông "đã nhận tiền của Ecuador" để bôi nhọ quân đội nước nhà.
Năm 1966, ông cho ra mắt cuốn Ngôi nhà xanh (La casa verde), kể về một nhà thổ cùng tên, với nhân vật chính là cô gái trẻ Bonifacia từ một nữ tu trở thành cô gái điếm nổi tiếng nhất. Cuốn sách đoạt rất nhiều giải thưởng văn học và đưa Mario Vargas Llosa vào hàng ngũ những tác giả hàng đầu của làn sóng văn học Mỹ Latinh thời kỳ những năm 1960. Nhiều nhà phê bình đánh giá Ngôi nhà xanh là tiểu thuyết xuất sắc nhất của Mario Vargas Llosa và là một trong những tiểu thuyết nền tảng của nền văn học Mỹ Latinh thế kỷ XX.
Đối thoại trong nhà thờ (Conversación en la catedral) là tác phẩm thứ ba của Mario Vargas Llosa xuất bản năm 1969, khi ông 33 tuổi cũng nhanh chóng trở nên nổi tiếng. Cuốn sách phơi bày sự tàn nhẫn của chế độ độc tài và giới phê bình mô tả đây là tác phẩm cay đắng nhất của nhà văn do nó chìm trong sự tuyệt vọng. Sau đó, Mario Vargas Llosa còn sáng tác rất nhiều tác phẩm nổi tiếng với đề tài về hệ thống chính trị phức tạp và lịch sử biến động của khu vực Mỹ Latinh.
Cũng giống như nhiều tác giả khác trong thế giới Mỹ Latinh, ông tham gia chính trị và từng tranh cử tổng thống Peru năm 1990, nhưng không thành công vì bị chính trị gia Alberto Fujimori, với sự hậu thuẫn của nhiều tập đoàn tài chính lớn đánh bại.
Giới phê bình đánh giá Mario Vargas Llosa là một trong những tác gia vĩ đại nhất Mỹ Latinh, ngang tầm với những tên tuổi như Julio Cortázar (Bolivia), Jorge Luis Borges (Argentina), Gabriel García Márquez (Colombia) và Carlos Fuentes (Mexico). Nhà phê bình văn học Mỹ Latinh Gerald Martin thậm chí còn cho rằng Mario Vargas Llosa chính là nhà văn thành công và gây tranh cãi nhất của khu vực. Rất nhiều tác phẩm của ông đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng khác nhau. Độc giả Việt Nam từng biết đến Mario Vargas Llosa qua tác phẩm Dì Hulia và nhà văn quèn in năm 1986.
Ngày 10/12/2010 tới đây tại Stockholm, Mario Vargas Llosa sẽ nhận bằng chứng nhận và tấm séc giải thưởng trị giá 10 triệu curon Thụy Điển, tương đương gần 1,5 triệu USD.
Đàm Ngọc Xuyến