Nhu cầu mua sắm thực phẩm dịp Tết Nguyên đán tăng cao tạo điều kiện cho các loại mứt gia công kém chất lượng tràn lan ngoài thị trường. Đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội, mứt Tết được quảng cáo là hàng nhà làm nhưng thực chất là các sản phẩm "3 không": không nhãn mác, không nguồn gốc và không hạn sử dụng.
Các loại mứt này thường được đóng gói sơ sài trong túi nilon hoặc hộp nhựa mà không có đủ thông tin về thành phần hay ngày sản xuất, hạn sử dụng. Đằng sau vẻ ngoài bắt mắt của những loại mứt giá rẻ này là quy trình chế biến lạm dụng phụ gia thực phẩm đe dọa trực tiếp đến an toàn vệ sinh và sức khỏe người dùng.
1. Nguy cơ từ mứt Tết chứa phẩm màu và đường hóa học
Các cơ sở sản xuất thủ công vì lợi nhuận thường sử dụng phẩm màu công nghiệp để tạo màu sắc rực rỡ cho sản phẩm. Một trong những chất cấm thường bị phát hiện là Rhodamine B, loại hóa chất dùng để nhuộm vải và giấy, có khả năng tích tụ trong gan thận và gây tổn thương tế bào.
Để giảm chi phí nguyên liệu, đường kính trắng thường được thay thế bằng đường hóa học. Những loại đường này có độ ngọt gấp hàng trăm lần đường tự nhiên nhưng không cung cấp năng lượng. Việc tiêu thụ lượng lớn các chất này có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, rối loạn tiêu hóa và ảnh hưởng xấu đến chức năng thải độc của cơ thể về lâu dài.
Mứt Tết không rõ nguồn gốc thường chứa phẩm màu và chất phụ gia gây hại cho sức khỏe. (Ảnh minh họa)
Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, những loại mứt này có nguy cơ không đảm bảo an toàn thực phẩm, do cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, nơi phơi nguyên liệu bụi bẩn, thùng xô chậu ngâm mứt cáu bẩn, rồi các loại phụ gia không được phép sử dụng như: hóa chất tẩy trắng, phẩm màu, đường hóa học, hàn the... đều có nguy cơ độc hại với sức khỏe.
2. Cách phân biệt mứt tẩm màu hóa học và mứt sạch
2.1. Quan sát màu sắc để phân biệt chất lượng mứt
Người tiêu dùng có thể nhận diện mứt không an toàn bằng mắt thường bởi các loại mứt tẩm hóa chất thường có màu sắc đậm đà bất thường và độ bóng cao. Mứt dừa sạch có màu trắng đục tự nhiên của cơm dừa hoặc màu đỏ trầm của gấc và màu xanh nhẹ của lá dứa, trong khi mứt chứa chất tẩy trắng sẽ có màu trắng tinh hoặc tẩm các màu nhân tạo xanh đỏ quá đậm hay sặc sỡ.
Mứt bí hay mứt gừng nếu được chế biến tự nhiên sẽ có màu ngà hoặc vàng xám nhẹ, lớp đường kết tinh trên bề mặt mứt sạch thường mịn và không quá dày. Ngược lại, sản phẩm dùng phẩm màu công nghiệp luôn có màu sắc đồng đều rất bắt mắt, bóng bẩy để thu hút người tiêu dùng.
2.2. Cảm nhận qua mùi vị và độ tan
Mứt tẩm màu hóa học thường có mùi vị "nhân tạo" rõ rệt: mùi hắc, nồng nặc mùi hương liệu thay vì mùi thơm tự nhiên, vị ngọt gắt hoặc chát, hậu vị đắng nhẹ nơi cổ họng. Khi ăn, mứt thường không có độ mềm dẻo tự nhiên, cấu trúc có thể bị cứng hoặc khô, khi nuốt cảm thấy khé cổ. Khi ngâm vào nước, phẩm màu hóa học sẽ phai ra nhanh chóng làm nước đục ngầu, trong khi màu tự nhiên từ rau củ phai chậm và nhẹ hơn.
Mứt sạch luôn giữ được hương thơm đặc trưng của nguyên liệu gốc như mùi thơm ngậy của dừa hay vị cay nồng ấm của gừng.
Mứt tẩm hóa chất thường mất đi mùi tự nhiên do quá trình tẩy rửa mạnh, thay vào đó là mùi hắc của chất bảo quản hoặc mùi hương liệu nhân tạo nồng nặc như vani hay dầu chuối.
3. Lựa chọn mứt có nguồn gốc rõ ràng để đảm bảo sức khỏe
Người tiêu dùng cần thận trọng với các sản phẩm trôi nổi không có tem nhãn phụ. Một sản phẩm mứt an toàn bắt buộc phải công khai thông tin về cơ sở sản xuất, ngày đóng gói và hạn sử dụng trên bao bì. Bảng thành phần cũng cần liệt kê rõ các loại phụ gia thực phẩm nếu có để người mua cân nhắc.
Nên mua hàng tại các siêu thị hoặc hệ thống phân phối uy tín sẽ giúp giảm thiểu rủi ro mua phải thực phẩm bẩn. Không nên vì giá rẻ mà lựa chọn những gói mứt cân ký được bày bán trần trụi, có dấu hiệu chảy nước hoặc mốc hỏng để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình trong dịp Tết.
Cũng theo PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm, nếu không quá bận rộn, mỗi gia đình có thể tự chế biến mứt cổ truyền cho ngày Tết, vừa đảm bảo an toàn thực phẩm vừa giữ được hương vị ngày Tết và chị em lại thêm được dịp nữ công gia chánh "khéo tay, hay làm". Hoặc nên chọn mứt được chế biến bởi các công ty lớn, có thương hiệu, có nhãn mác đầy đủ, có ngày sản xuất và hạn sử dụng.
