Mụn trứng cá: Cảnh giác nguy cơ kháng kháng sinh khi điều trị kéo dài

An toàn dùng thuốc
SKĐS - Kháng sinh có thể cần thiết trong điều trị một số trường hợp mụn trứng cá viêm, nhưng việc tự mua thuốc bôi, thuốc uống theo lời mách bảo hoặc tiếp tục dùng kháng sinh trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc.

1. Khi nào mụn trứng cá cần sử dụng kháng sinh?

Mụn trứng cá là bệnh da mạn tính liên quan đến nhiều yếu tố như tăng tiết bã nhờn, sừng hóa cổ nang lông, phản ứng viêm và hoạt động của vi khuẩn Cutibacterium acnes. Trong đó, kháng sinh chỉ tác động lên một phần cơ chế gây bệnh, không giải quyết được tất cả nguyên nhân hình thành mụn. Do vậy, không phải trường hợp mụn trứng cá nào cũng cần dùng kháng sinh. 

Kháng sinh có thể được bác sĩ da liễu cân nhắc khi người bệnh có nhiều tổn thương viêm như sẩn đỏ, mụn mủ, đặc biệt ở mức độ vừa đến nặng, lan rộng hoặc không đáp ứng đầy đủ với phác đồ điều trị tại chỗ phù hợp.

Kháng sinh bôi tại chỗ: Một số thuốc như clindamycin hoặc erythromycin có thể được sử dụng trong điều trị mụn viêm. Tuy nhiên, không nên dùng kháng sinh bôi đơn độc. Hướng dẫn da liễu khuyến cáo phối hợp với benzoyl peroxide nhằm tăng hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.

Kháng sinh đường uống: Các kháng sinh nhóm tetracycline, điển hình là doxycycline, có thể được chỉ định cho người bị mụn viêm mức độ vừa đến nặng, tổn thương lan rộng hoặc ở vùng lưng, ngực khó điều trị bằng thuốc bôi đơn thuần. Thuốc uống thường được phối hợp với các thuốc bôi không kháng sinh, chẳng hạn retinoid và/hoặc benzoyl peroxide.

Kháng sinh không nên được sử dụng đơn độc để điều trị mụn, dù là dạng bôi hay uống. Việc lựa chọn thuốc cần căn cứ vào mức độ tổn thương, tiền sử điều trị, chống chỉ định và các yếu tố sức khỏe của người bệnh.

Theo hướng dẫn của Viện Y tế và Chất lượng điều trị quốc gia Anh (NICE), người bệnh nên được đánh giá lại sau khoảng 12 tuần. Nếu mụn cải thiện nhưng chưa sạch hoàn toàn, bác sĩ có thể cân nhắc tiếp tục điều trị thêm một đợt. Việc dùng kháng sinh kéo dài trên 6 tháng chỉ nên là ngoại lệ, khi thực sự cần thiết và phải được đánh giá thường xuyên.

Mụn trứng cá và nguy cơ kháng kháng sinh - Ảnh 1.

Khi cần thiết dùng kháng sinh, cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa da liễu. Ảnh minh họa AI.

2. Tự ý dùng kháng sinh trị mụn kéo dài có thể gây kháng thuốc

Một trong những vấn đề đáng lo ngại khi sử dụng kháng sinh không hợp lý là tình trạng kháng kháng sinh. Đây là hiện tượng vi khuẩn thay đổi hoặc có cơ chế thích nghi khiến thuốc từng có tác dụng trở nên kém hiệu quả hoặc không còn khả năng tiêu diệt, ức chế vi khuẩn như trước.

Trong mụn trứng cá, vi khuẩn Cutibacterium acnes vốn thường trú trên da và có vai trò trong quá trình hình thành tổn thương viêm. Khi tiếp xúc với kháng sinh trong thời gian dài hoặc ở điều kiện sử dụng không phù hợp, các chủng vi khuẩn nhạy cảm có thể bị ức chế, trong khi những chủng có khả năng kháng thuốc vẫn tồn tại và phát triển. Tình trạng kháng kháng sinh ở C. acnes, đặc biệt với một số kháng sinh nhóm macrolide như erythromycin và clindamycin, đã được ghi nhận trong các nghiên cứu.

Không chỉ ảnh hưởng đến vi khuẩn liên quan đến mụn, việc dùng kháng sinh kéo dài còn có thể tạo áp lực chọn lọc lên hệ vi sinh vật bình thường trên da và ở những vị trí khác trong cơ thể. Điều này góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện, lan truyền các vi khuẩn kháng thuốc.

Người bệnh có thể gặp một số hệ lụy:

- Điều trị mụn kém hiệu quả: Khi vi khuẩn kháng thuốc, kháng sinh đã sử dụng có thể không còn phát huy tác dụng như mong đợi. Mụn viêm dai dẳng hoặc tái phát, khiến việc kiểm soát bệnh khó khăn hơn.

- Hạn chế lựa chọn điều trị: Tình trạng kháng thuốc có thể khiến bác sĩ phải cân nhắc những phương án khác, thay vì tiếp tục sử dụng loại kháng sinh đã kém hiệu quả.

- Tác dụng không mong muốn: Kháng sinh đường uống có thể gây rối loạn tiêu hóa, phản ứng dị ứng, nhạy cảm với ánh sáng hoặc các tác dụng phụ khác tùy loại thuốc. Dùng thuốc không đúng chỉ định còn làm tăng nguy cơ gặp những vấn đề này.

Cần hiểu rằng kháng kháng sinh không phải là cơ thể người bệnh trở nên "nhờn" thuốc, mà là vi khuẩn phát triển khả năng chống lại tác dụng của thuốc. Tình trạng mụn không cải thiện cũng không đồng nghĩa chắc chắn đã xuất hiện kháng kháng sinh. Nguyên nhân có thể do chẩn đoán chưa chính xác, lựa chọn phương pháp điều trị chưa phù hợp hoặc đáp ứng điều trị cần thêm thời gian.

Vì vậy, người bệnh không nên tự ý tăng liều, đổi kháng sinh, sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc ngừng thuốc rồi tự dùng lại khi mụn tái phát. Nếu tình trạng mụn không cải thiện sau thời gian điều trị theo chỉ định, cần tái khám để bác sĩ đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh phác đồ phù hợp.

3. Làm gì để điều trị mụn an toàn, hạn chế nguy cơ kháng thuốc?

Để kiểm soát mụn và giảm nguy cơ kháng kháng sinh, người bệnh nên:

- Khám da liễu để xác định mức độ mụn và lựa chọn phác đồ phù hợp, thay vì tự mua thuốc theo quảng cáo hoặc đơn thuốc của người khác.

- Không tự ý dùng kháng sinh bôi hoặc uống; không sử dụng kháng sinh đơn độc để điều trị mụn.

- Dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian và tái khám theo lịch hẹn. Không tự kéo dài, tăng liều hoặc dùng lại kháng sinh khi mụn tái phát.

- Duy trì chăm sóc da nhẹ nhàng như rửa mặt bằng sản phẩm dịu nhẹ, dưỡng ẩm phù hợp, sử dụng kem chống nắng và tránh chà xát, nặn mụn.

- Kiên trì với phác đồ được hướng dẫn. Mụn thường cần nhiều tuần mới có thể cải thiện rõ rệt; tự ý đổi thuốc liên tục có thể khiến da kích ứng và khó đánh giá hiệu quả điều trị.

Mụn trứng cá có thể kéo dài và tái phát, nhưng không có nghĩa người bệnh phải sử dụng kháng sinh liên tục. Điều trị đúng hướng, phối hợp các thuốc không kháng sinh và theo dõi định kỳ giúp kiểm soát mụn, đồng thời hạn chế nguy cơ kháng thuốc. Khi mụn viêm nhiều, đau, có nốt hoặc nang sâu, bắt đầu để lại sẹo hoặc không đáp ứng với điều trị, người bệnh nên khám chuyên khoa da liễu thay vì tự kéo dài việc dùng thuốc.

Mời độc giả xem thêm video:

Điều cần biết về điều trị mụn trứng cá l SKĐS

Ý kiến của bạn