Mưa sao băng cổ đại còn kéo dài
Hội Thiên văn Hà Nội (HAS) cho biết, nếu đã bỏ lỡ thời điểm cực đại vào đêm 12, rạng sáng 13/8, người yêu thiên văn vẫn có cơ hội chiêm ngưỡng những vệt sao băng Perseids trong đêm 14/8 và những đêm tiếp theo.
Mưa sao băng Perseids không kết thúc ngay sau thời điểm cực đại. Trái Đất vẫn đang di chuyển qua dòng bụi do sao chổi 109P/Swift–Tuttle để lại, vì vậy những đêm sau cực đại vẫn có thể xuất hiện các vệt sao băng vụt sáng trên bầu trời.
Đáng chú ý, đêm 14/8 vẫn là thời điểm thuận lợi để quan sát. Ánh trăng không gây ảnh hưởng đáng kể, giúp người quan sát có cơ hội tìm thấy những vệt sao băng mờ, đồng thời thuận lợi để quan sát và chụp ảnh Dải Ngân Hà.
Mưa sao băng Perseids tiếp tục thắp sáng bầu trời đêm trong những ngày tới. Ảnh: VACA
Để tăng cơ hội bắt gặp sao băng, người quan sát nên lựa chọn địa điểm càng xa ánh sáng đô thị càng tốt. Có thể nằm hoặc ngả lưng để mở rộng trường nhìn, thay vì chỉ tập trung vào một khu vực được cho là điểm xuất phát của sao băng.
Mỗi năm, từ giữa tháng 7 đến cuối tháng 8, Trái Đất lại đi qua dòng bụi và đá vụn do sao chổi 109P/Swift–Tuttle để lại trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Khi những hạt vật chất này lao vào khí quyển Trái Đất với vận tốc gần 59 km/s, chúng bị nung nóng và phát sáng, tạo nên những vệt sáng mà chúng ta gọi là mưa sao băng Perseids. Khi nhìn từ Trái Đất, các vệt sao băng dường như tỏa ra từ chòm sao Perseus (Anh Tiên), đây cũng là nguồn gốc tên gọi của trận mưa sao băng này.
Perseids là một trong những trận mưa sao băng được con người biết đến sớm nhất, với ghi chép đầu tiên xuất hiện trong sử sách Trung Quốc từ năm 36 sau Công Nguyên. Ở châu Âu, hiện tượng này còn được gọi là "The Tears of St. Lawrence" (Nước mắt của Thánh Lawrence) vì cực đại thường diễn ra gần ngày lễ Thánh Lawrence (10/8).
Nguồn gốc của Perseids là sao chổi 109P/Swift–Tuttle, được phát hiện vào năm 1862. Với đường kính khoảng 26 km – gần gấp đôi kích thước của thiên thể được cho là đã góp phần khiến khủng long tuyệt chủng – đây cũng là vật thể lớn nhất thường xuyên cắt qua quỹ đạo Trái Đất. Dù sẽ không gây nguy hiểm trong nhiều thế kỷ tới, nhưng mỗi lần nó quay trở lại gần Mặt Trời (với chu kỳ khoảng 133 năm), sao chổi này lại bổ sung thêm vật chất cho dòng bụi mà Trái Đất đi qua hằng năm. Sau lần Swift–Tuttle trở về vào đầu thập niên 1990, Perseids từng ghi nhận những năm bùng nổ với hàng trăm sao băng mỗi giờ, vượt xa mức cực đại thông thường.
Điểm hấp dẫn nhất của Perseids là những fireball (cầu lửa) – các sao băng đặc biệt sáng, đôi khi đạt cấp sao biểu kiến - 3 hoặc sáng hơn, để lại vệt sáng kéo dài nhiều giây. Chúng được tạo ra từ những mảnh vật chất lớn và bền hơn trong dòng bụi từ Swift–Tuttle; và nếu phát nổ trong khí quyển, chúng còn được gọi là "bolide".
Gần Trăng non, thuận lợi để săn sao băng
Theo CLB thiên văn nghiệp dư (USAC), trực thuộc khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, từ khoảng ngày 9-10/8 đến 15-16/8, tần suất sao băng Perseids vẫn ở mức đáng kể. Vì vậy, đêm 14/8 và những đêm tiếp theo vẫn là thời điểm thích hợp để quan sát hiện tượng thiên văn này.
Theo các thông tin quan sát thiên văn, thời gian lý tưởng để săn sao băng Perseids là khoảng 1-5 giờ sáng, đặc biệt càng gần bình minh, khi tâm điểm của mưa sao băng lên cao trên bầu trời. Người quan sát nên chọn địa điểm thật tối, tránh xa ánh sáng nhân tạo và dành khoảng 30 phút để mắt thích nghi với bóng tối.
Việc quan sát Perseids không đòi hỏi ống nhòm hay kính thiên văn. Chỉ cần một bầu trời quang đãng, tư thế thoải mái và sự kiên nhẫn, người yêu thiên văn có thể bắt gặp những vệt sáng bất ngờ vụt qua bầu trời.
Một trong những điều kiện thuận lợi để quan sát Perseids trong những ngày này là thời điểm hoạt động mạnh của mưa sao băng gần với pha Trăng non. Ánh trăng vì thế hầu như không gây cản trở, giúp nền trời tối hơn và tăng khả năng phát hiện các vệt sao băng mờ.
Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, địa điểm quan sát đủ tối và bầu trời quang, có thể bắt gặp khoảng 50 vệt sao băng mỗi giờ.
Không chỉ có Perseids, những đêm này còn là thời điểm thuận lợi để quan sát Dải Ngân Hà. Khi không bị ánh trăng và ánh sáng đô thị lấn át, dải sáng mờ của Ngân Hà có thể hiện rõ trên bầu trời đêm.
Bên cạnh Perseids, khoảng ngay trước bình minh ngày 14/8, sự kiện sáu hành tinh được ví như một cuộc "diễu hành" vẫn có thể được quan sát. Tuy nhiên, không phải tất cả các hành tinh đều dễ nhìn thấy bằng mắt thường.
Vì vậy, dù đã kịp thưởng thức Perseids trong đêm cực đại hay bỏ lỡ cơ hội, những đêm tiếp theo vẫn rất đáng để ngước nhìn bầu trời. Chỉ cần tìm một nơi đủ tối, chuẩn bị một tư thế quan sát thoải mái và kiên nhẫn chờ đợi, người yêu thiên văn vẫn có thể bắt gặp những vệt sao băng rực sáng giữa màn đêm.
