Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) mới đây đã thực hiện một chiến dịch mạnh mẽ nhằm giảm thiểu tình trạng buôn bán trái phép rùa cạn và rùa nước ngọt. Tình trạng buôn bán trái phép rùa vẫn diễn biến phức tạp xuất phát từ nhu cầu phóng sinh và nuôi nhốt rùa làm cảnh đang ngày một gia tăng tại Việt Nam. Chiến dịch của ENV nhằm giúp người dân nhận thức được mua rùa là trực tiếp tiếp tay cho hoạt động săn bắt và buôn bán rùa bất hợp pháp, từ đó gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể tự nhiên của các loài rùa.
Nằm trong chuỗi hoạt động này, ENV vừa triển khai khảo sát vi phạm liên quan đến rùa trên các nền tảng mạng xã hội và ghi nhận 212 tài khoản với 14.786 bài đăng rao bán khoảng 50.000 cá thể rùa trên Internet.
Video truyền thông mua rùa tội ác của ENV.
Một khảo sát khác của ENV với 1.132 người dân tại TP. Hồ Chí Minh đã cho thấy 9% số người được phỏng vấn từng mua và phóng sinh rùa. Điều đáng lo ngại là phần lớn người thực hiện tin rằng hành động này đem lại may mắn và góp phần bảo tồn động vật hoang dã (ĐVHD).
Cũng ở TP. Hồ Chí Minh, trong tháng 3/2026, các tình nguyện viên của ENV đã hỗ trợ khảo sát 278 đền chùa và phát hiện rùa được thả trong ao, hồ tại khuôn viên 16 đền, chùa.
Bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc ENV, chia sẻ: "Các quần thể rùa trong tự nhiên ở Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ sống còn do nhu cầu mua bán rùa để phóng sinh và nuôi làm cảnh đang gia tăng nhanh chóng. Trả tiền để mua rùa chính là tiếp tay cho vòng luẩn quẩn đang khiến rùa bị tận diệt trong tự nhiên, đẩy nhiều loài đến bên bờ vực tuyệt chủng cũng như gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới hệ sinh thái bản địa."
Để nâng cao nhận thức cộng đồng về các mối đe dọa với loài rùa, ENV mới phát hành phim truyền thông số 62, mang tên "Mua rùa nuôi tội ác". Qua phim ngắn, ENV phơi bày một thực tế là việc mua rùa, dù có thể xuất phát từ ý định tốt nhưng lại chỉ đang làm giàu cho tội phạm và trực tiếp đe dọa đến sự sinh tồn của loài rùa ngoài tự nhiên.
Ngoài ra, ENV cũng đang đẩy mạnh phát sóng các thông điệp bảo vệ rùa trên kênh VOV Giao thông, kênh phát thanh có lượng người nghe lớn nhất vào các khung giờ cao điểm tại TP. Hồ Chí Minh. Nỗ lực này của ENV nhằm thay đổi thói quen phóng sinh rùa vốn diễn ra khá phổ biến tại đây.
Tình trạng buôn bán rùa trái phép rất đáng ngại đã được phản ánh qua thông tin ghi nhận trên Cơ sở dữ liệu vi phạm về ĐVHD của ENV. Chỉ tính riêng trong năm 2025, ENV đã ghi nhận 776 vụ vi phạm liên quan đến hoạt động quảng cáo, buôn bán khoảng 23.420 cá thể rùa cạn và rùa nước ngọt. Dữ liệu của ENV cũng chỉ ra sự thay đổi về loài trong hoạt động buôn bán, với số lượng các loài rùa ngoại lai chiếm tỷ lệ ngày càng lớn.
Ông Douglas Hendrie, chuyên gia về rùa và Cố vấn kỹ thuật của ENV, chia sẻ: "Sự thay đổi về số lượng và cơ cấu loài rùa bị buôn bán trong vòng 20 năm qua cho thấy quần thể tự nhiên của hầu hết, nếu không muốn nói là tất cả các loài rùa cạn và rùa nước ngọt tại Việt Nam và các quốc gia trong khu vực đã bị suy giảm nghiêm trọng,"
Ông Hendrie cho biết thêm: "Một số loài rùa ngoại lai như rùa sao Ấn Độ chưa thấy xuất hiện ở Việt Nam 15 năm trước nhưng nay lại phổ biến. Loài rùa tai đỏ, một trong những loài ngoại lai xâm hại nguy hiểm nhất thế giới, cũng đang bị mua bán tràn lan ở Việt Nam." Ông Hendrie cũng lưu ý thêm là những loài ngoại lai dễ gặp tại các cửa hàng cá cảnh và chợ trên khắp cả nước để phục vụ phóng sinh như rùa tai đỏ hay rùa đá Trung Quốc khi thả ra môi trường sẽ dễ dàng thiết lập quần thể tự nhiên chỉ trong thời gian ngắn. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có những hành động quyết liệt nhằm chấm dứt triệt để tình trạng buôn bán trái phép các loài này ngay từ ban đầu.
ENV kêu gọi cộng đồng chung tay chấm dứt hoạt động buôn bán rùa trái phép bằng cách không mua rùa làm cảnh hay để phóng sinh. Thay vì mất tiền nhưng lại vô tình tiếp tay cho sai phạm, hãy cùng chung tay bảo tồn ĐVHD bằng những hành động thiết thực như thông báo vi phạm về rùa và ĐVHD tới cơ quan chức năng địa phương hoặc gọi đến Đường dây nóng miễn phí 1800-1522 của ENV.
