Nước vối là thức uống quen thuộc, đặc biệt trong thời tiết nắng nóng. Không chỉ giúp giải khát, lá vối và nụ vối từ lâu còn được sử dụng trong dân gian nhờ những lợi ích đối với sức khỏe như hỗ trợ tiêu hóa, thanh nhiệt và bồi bổ cơ thể.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn, nên uống nước lá vối hay nụ vối thì tốt hơn? Thực tế câu trả lời không hoàn toàn nằm ở việc loại nào "tốt hơn", mà phụ thuộc vào thành phần hoạt chất, mục đích sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng người.
1. Lá vối và nụ vối khác nhau như thế nào?
BSCKII. Lương Y Trần ngọc Quế - Hội Đông Y Quảng Trị.
Cây vối có tên khoa học là Syzygium nervosum (trước đây gọi là Cleistocalyx operculatus), thuộc họ Sim (Myrtaceae). Trong y học cổ truyền Việt Nam và Trung Quốc, cả lá và nụ hoa đều được sử dụng làm trà uống hằng ngày.
Theo tổng quan khoa học đăng trên PubMed Central năm 2020, lá và nụ vối đều chứa nhiều hợp chất sinh học như polyphenol, flavonoid, terpenoid, tannin và các dẫn xuất phloroglucinol. Đây là những hoạt chất được cho là góp phần tạo nên đặc tính chống oxy hóa và kháng viêm của cây vối.
Nghiên cứu cũng ghi nhận lá vối và nụ vối đã được sử dụng truyền thống trong các trường hợp rối loạn tiêu hóa, đau bụng và tiêu chảy, nhưng hàm lượng và sự đa dạng hoạt chất không hoàn toàn giống nhau giữa hai bộ phận này.
Nụ vối có hàm lượng hoạt chất sinh học cao hơn
Nhiều nghiên cứu hóa thực vật gần đây cho thấy nụ vối là bộ phận chứa lượng hoạt chất phong phú nhất của cây. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Molecules năm 2025 cho biết, nụ vối chứa nhiều polyphenol, flavonoid và các hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh. Các tác giả nhận định nụ vối có tiềm năng trở thành nguồn nguyên liệu cho thực phẩm chức năng và sản phẩm chăm sóc sức khỏe nhờ khả năng chống oxy hóa nổi bật.
Các nghiên cứu khác cũng cho thấy nụ vối từ lâu được sử dụng trong y học cổ truyền để hỗ trợ các vấn đề viêm nhiễm và rối loạn tiêu hóa. Điều này giải thích vì sao trên thị trường hiện nay, trà nụ vối thường được đánh giá cao hơn và có giá thành cao hơn so với lá vối.
Lá vối cũng chứa nhiều chất chống oxy hóa có lợi
Một nghiên cứu đăng trên Journal of Agriculture and Food Research năm 2023 đã xác định nhiều hợp chất phenolic và flavonoid trong lá vối. Kết quả cho thấy chiết xuất lá vối có hoạt tính chống oxy hóa đáng chú ý, đồng thời thể hiện khả năng ức chế enzyme α-glucosidase trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Các nghiên cứu khác cũng ghi nhận, dịch chiết lá vối giàu flavonoid, có khả năng chống oxy hóa và ức chế α-glucosidase trong các thử nghiệm in vitro. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng những kết quả này chủ yếu được thực hiện trong phòng thí nghiệm. Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định nước lá vối có thể điều trị hoặc phòng ngừa bệnh đái tháo đường.
Lá vối và nụ vối là những nguyên liệu pha trà quen thuộc trong mùa hè.
2. Mùa hè nên chọn lá vối hay nụ vối?
Nếu mục đích đơn thuần là giải khát hằng ngày trong mùa hè, lá vối là lựa chọn phù hợp. Lá vối có hương thơm dịu, vị thanh mát, dễ uống, giá thành thấp và có thể sử dụng thường xuyên như một loại trà thảo mộc.
Trong khi đó, nụ vối thường có mùi thơm đậm hơn, vị đậm hơn và chứa hàm lượng hoạt chất sinh học cao hơn. Những người yêu thích trà thảo dược hoặc muốn tận dụng tối đa lượng polyphenol tự nhiên có thể ưu tiên sử dụng nụ vối.
Có thể hiểu đơn giản:
- Uống giải khát hằng ngày: Lá vối là lựa chọn kinh tế và phù hợp.
- Muốn thưởng thức trà thơm đậm, giàu hoạt chất hơn: Nụ vối là lựa chọn cân nhắc.
3. Những ai cần thận trọng khi uống nước vối?
Dù là lá vối hay nụ vối, việc sử dụng cũng cần đúng cách. Theo đó, không nên uống nước vối quá đặc hoặc thay hoàn toàn nước lọc bằng nước vối.
Một số người cần thận trọng gồm:
- Người đang đói bụng.
- Người huyết áp thấp.
- Người có bệnh lý mạn tính đang sử dụng thuốc điều trị.
- Phụ nữ mang thai nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Ngoài ra, hiện chưa có đủ dữ liệu về tính an toàn của việc sử dụng nước vối với liều lượng lớn trong thời gian dài.
Dưới góc nhìn khoa học hiện nay, cả lá vối và nụ vối đều chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, nụ vối thường có hàm lượng hoạt chất sinh học cao hơn nên được đánh giá cao hơn về mặt dược liệu. Điều quan trọng, nước vối nên được xem là thức uống hỗ trợ sức khỏe chứ không phải là phương pháp điều trị bệnh.
Mời độc giả xem thêm:
