Mùa giải Nobel năm nay được mở màn với giải Nobel Y học. Ba nhà khoa học Randy Schekman, James Rothman (cùng của Mỹ) và Thomas Südhof (Đức) đoạt giải cho những khám phá về cơ chế vận chuyển trong tế bào. Ủy ban Nobel nhận định: "Các giáo sư (GS) Schekman, Rothman và Südhof đã thiết lập thành công cơ chế phức tạp của việc vận chuyển và giải phóng các phân tử trong tế bào". Cơ thể chúng ta là một thế giới thu nhỏ với khoảng 10.000 tỉ tế bào. Các chất dinh dưỡng cần thiết để cơ thể hoạt động một cách đồng bộ được vận chuyển giữa các vùng trong cùng một tế bào và giữa tế bào này với tế bào khác bằng các túi tiết. Chẳng hạn như insulin được tế bào tuyến tụy tiết ra và cung cấp cho tế bào máu, tương tự, các chất dẫn truyền thần kinh được các tế bào thần kinh truyền cho nhau. Như vậy, mỗi tế bào có thể xem là một "nhà máy" sản xuất các hợp chất. Những hợp chất này sẽ được xếp lên những "toa tàu" là các túi tiết có trong tế bào để phân phối đến địa điểm cần thiết.
 Hai tác giả của Lý thuyết về "hạt của Chúa" đoạt Nobel Vật lý. |
Trị giá giải thưởng Nobel Y học là 925.000 euro (8 triệu kron Thụy Điển), giảm mạnh so với giải thưởng 10 triệu kron năm 2001 do tình hình khủng hoảng toàn cầu. Các giải Nobel sẽ lần lượt được công bố trong những ngày tới là Hóa học (9/10), Văn học (10/10), Hòa bình (11/10) và Kinh tế (14/10). |
Từ thập niên 1970, GS. Schekman đã nghiên cứu các cơ sở di truyền liên quan đến quy trình vận chuyển trong tế bào của nấm men. Ông nhận ra rằng, khi một số gen "vận chuyển" bị đột biến sẽ dẫn đến "rối loạn giao thông", các túi tiết bị "ách tắc" ở một số vị trí trong tế bào. Từ đó, GS. Schekman đã xác định và phân loại những gen chuyên điều tiết quy trình nói trên. Đến thập niên 1980 - 1990, nhờ những nghiên cứu ở tế bào động vật có vú, GS. Rothman phát hiện một hệ thống protein đặc biệt trên túi tiết và tế bào mục tiêu. Những protein này khớp với nhau, giúp túi tiết chọn đúng vị trí để "giao hàng". Cũng trong thập niên 1990, GS. Südhof nghiên cứu về cơ chế truyền tín hiệu liên lạc giữa các tế bào thần kinh trong não bộ và phát hiện ra hệ thống protein đặc biệt nhạy cảm với nồng độ calcium đã giúp màng của túi tiết hợp nhất với màng tế bào mục tiêu và chuyển giao các phân tử vào đúng thời điểm. Những sai lệch trong quá trình này có thể liên quan đến các bệnh tự kỷ, tâm thần phân liệt hay bệnh Alzheimer.
 Ba nhà khoa học đoạt giải Nobel Y học. |
Giải Nobel Vật lý được công bố 1 ngày sau giải Nobel Y học. Nhà vật lý học Peter Higgs (người Anh) và Francois Englert (người Bỉ) đã chiến thắng với công trình nghiên cứu lý thuyết về "hạt của Chúa". Việc phát hiện ra hạt Higgs, một loại hạt hạ nguyên tử có thể giúp loài người giải thích nguyên nhân tại sao mọi dạng vật chất trong vũ trụ có khối lượng. Không chỉ có ý nghĩa đối với vũ trụ, với hạt Higgs, con người sẽ có thêm nguồn năng lượng mới, giúp tạo nên những thành tựu công nghệ đột phá trong giao thông và viễn thông.
Francois Englert (80 tuổi) hiện là giáo sư danh dự tại Trường đại học Libre de Bruxelles nói, ông "rất vui và vinh dự" khi nhận được giải thưởng này. Professor Higgs (84 tuổi) giáo sư vật lý của Trường đại học Edinburgh bày tỏ: "Tôi rất bất ngờ khi nhận được giải thưởng này. Tôi rất cảm ơn Viện Hàn lâm khoa học hoàng gia Thụy Điển". Peter Higgs và E nglert sẽ chia sẻ phần thưởng trị giá 1,2 triệu USD tại lễ trao giải thưởng tại Stockholm (Thụy Điển) vào ngày 10/12, ngày mất của người sáng lập giải Alfred Nobel.