Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 3347/QĐ-BYT, ngày 29/10/2026 về Hướng dẫn chuyên môn chuyên ngành Lão khoa tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Theo đó, nhu cầu năng lượng ở người cao tuổi cần điều chỉnh tùy theo tình trạng dinh dưỡng, mức độ hoạt động thể lực, tình trạng bệnh tật và mức độ dung nạp của cơ thể. Đối với người bệnh nội trú mắc bệnh cấp tính năng lượng khẩu phần ăn đường miệng thường thấp, không đáp ứng đủ nhu cầu, cơ sở chăm sóc, điều trị cần điều chỉnh chế độ chăm sóc phù hợp cho người cao tuổi.
Nhu cầu các chất dinh dưỡng ở người cao tuổi
- Nhu cầu về năng lượng
Nhu cầu năng lượng khẩu phần theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam năm 2015, với người cao tuổi dưới 70 tuổi là 2000 kcal với nam và 1700 kcal với nữ, với người trên 70 tuổi là 1900 kcal với nam và 1600 kcal với nữ. Nhu cầu năng lượng cần điều chỉnh tùy theo tình trạng dinh dưỡng, mức độ hoạt động thể lực, tình trạng bệnh tật và mức độ dung nạp. Khi tuổi càng tăng thì tiêu hao năng lượng thường giảm, chủ yếu do giảm khối cơ nạc. Theo hướng dẫn dinh dưỡng người cao tuổi của Hội Dinh dưỡng Lâm sàng và Chuyển hóa Châu Âu (ESPEN) năm 2022, ước tính nhu cầu năng lượng của người cao tuổi là 30 kcal/kg/ngày. Cần lưu ý, với người bệnh nội trú mắc bệnh cấp tính năng lượng khẩu phần ăn đường miệng thường thấp, không đáp ứng đủ nhu cầu.
- Nhu cầu Protein
Nhu cầu protein khẩu phần theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam, với người cao tuổi dưới 70 tuổi là 70g với nam và 62g với nữ, với người trên 70 tuổi là 68g với nam và 59g với nữ, trong đó tỷ lệ protein nguồn gốc động vật cần trên 30%.
Protein khẩu phần ít nhất 1g/kg/ngày nếu chức năng thận bình thường. Nhu cầu protein sẽ được điều chỉnh tùy theo tình trạng dinh dưỡng, mức độ hoạt động thể lực, tình trạng bệnh và mức độ dung nạp. Khi mắc một số bệnh, nhu cầu protein có thể cần tăng cao hơn, như khi nhiễm trùng, loét. Cần tăng cường lựa chọn các thực phẩm giàu acid amin thiết yếu, đặc biệt là leucine, giúp cải thiện khối lượng và chất lượng cơ ở người cao tuổi
- Nhu cầu Carbohydrate (các chất bột đường)
Ăn vừa đủ đảm bảo năng lượng theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị (Carbohydrate chiếm khoảng 55-60% tổng năng lượng ăn vào). Nên chú ý chủng loại carbohydrate, ăn các thực phẩm có chứa carbohydrate phức hợp, hạn chế các loại carbohydrate tinh chế, đường kính. Chọn thực phẩm nhiều chất xơ như gạo lứt, gạo lật nảy mầm, gạo xay xát không quá kỹ để đảm bảo lượng xơ theo nhu cầu dinh dưỡng.
- Nhu cầu Chất béo
Cần cung cấp khoảng 20-25% tổng năng lượng ăn vào. Chọn thực phẩm có các loại chất béo tốt cho sức khỏe như cá, hoặc các loại hạt, hạn chế thực phẩm nhiều chất béo no như thịt mỡ lợn, gà, bò... và các thực phẩm nhiều cholesterol như nội tạng, tránh sử dụng các thực phẩm có chứa chất béo trans.
- Nhu cầu Vitamin và khoáng chất dinh dưỡng
Nhu cầu vitamin và vi chất dinh dưỡng đối với người cao tuổi tuân theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị. Khi không có dấu hiệu thiếu đặc hiệu, vi chất dinh dưỡng được bổ sung theo nhu cầu khuyến nghị cho các đối tượng người cao tuổi khỏe mạnh. Người cao tuổi thường mắc các bệnh dạ dày ruột, đi kèm với giảm hấp thu ví dụ viêm teo niêm mạc dạ dày, giảm hấp thu vitamin B12, canxi, sắt, nên có nguy cơ cao thiếu các vi chất dinh dưỡng. Cần bổ sung các vi chất khi có dấu hiệu thiếu hụt.
Một số lưu ý trong lựa chọn và chế biến thức ăn cho người cao tuổi
Ăn các loại đạm động vật trong thịt, cá, trứng, sữa kết hợp với các loại đạm có nguồn gốc thực vật như đậu phụ, đậu đỗ, các loại hạt. Người cao tuổi nên ǎn cá 3-5 lần mỗi tuẩn để tăng lượng omega 3 tốt cho não bộ. Nên tiêu thụ sữa hàng ngày, sữa là nguồn cung cấp đạm cũng như canxi cho cơ thể.
Tiêu thụ các chất béo tốt từ nguồn dầu thực vật, mỡ cá, một số loại hạt dầu béo (hạt mắc ca, hạt óc chó...).
Hạn chế các chất béo xấu có trong mỡ động vật, nội tạng động vật, da thịt gia cầm...
Các chất béo này dễ làm tăng mỡ máu từ đó tăng nguy cơ mắc các vấn đề tim mạch. Nên chọn các thực phẩm giàu chất xơ như ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt, yến mạch, rau xanh và quả chín...
Hạn chế sử dụng các thực phẩm chứa nhiều muối như mỳ tôm, đồ đóng hộp, dưa muối, cà muối...
Việc tiêu thụ quá nhiều muối sẽ tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, ảnh hưởng đến chức năng thận vì vậy để tránh tiêu thụ quá nhiều muối ở người cao tuổi không nên tiêu thụ quá 5g muối/ngày.
Nên chế biến thực phẩm dạng mềm nhừ, cắt nhỏ phù hợp sở thích và khả năng nhai nuốt của người cao tuổi. Nên ăn đúng bữa không bỏ bữa. Nếu người cao tuổi ăn nhanh no thì có thể ăn thêm các bữa phụ trong ngày.
Theo Quyết định số 3347/QĐ-BYT
