Cần tây dại (Levisticum officinale W.D.J. Koch), còn gọi là lovage, là cây thân thảo lâu năm thuộc họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc từ khu vực Tây Á. Cây có mùi thơm đặc trưng, lá và thân có thể được sử dụng làm gia vị. Trong lịch sử, nhiều bộ phận của cây, đặc biệt là rễ, được sử dụng trong các phương thuốc dân gian châu Âu.
Theo tài liệu đánh giá của Ủy ban Thuốc thảo dược thuộc Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA), cần tây dại đã được sử dụng từ thời cổ đại và được ghi chép trong nhiều tài liệu y học qua các thời kỳ. Tuy nhiên, cần phân biệt những kinh nghiệm này với hiệu quả điều trị đã được khoa học hiện đại xác nhận.
1. Bài thuốc dân gian từ cần tây dại
1.1. Bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa, chữa đầy hơi và đau dạ dày
- Nhai hạt/thân cây tươi: Có từ thời Hy Lạp cổ đại, người dân thường nhai hạt hoặc thân cây tươi để kích thích tiết dịch vị, giảm cảm giác đầy bụng, ợ hơi và khó tiêu sau bữa ăn.
- Trà sắc rễ và hạt cần tây dại: Có thể sắc 2 - 3 g rễ hoặc hạt khô với nước trong khoảng 15 - 20 phút. Theo ghi chép của một số nhà thảo dược học cổ đại, trong đó có Nicholas Culpeper, cách dùng này từng được cho là giúp làm ấm dạ dày, giảm co thắt ruột, đầy hơi và kích thích cảm giác thèm ăn.
Cây cần tây dại. Ảnh AI.
1.2. Bài thuốc lợi tiểu, chữa sỏi thận và gout từ cần tây dại
- Nước sắc rễ cần tây dại (Levistici radix): Rễ cần tây dại tươi hoặc khô thường được dùng sắc nước uống trong y học thảo dược châu Âu với mục đích lợi tiểu, hỗ trợ tăng lượng nước tiểu và giảm cảm giác đầy tức do giữ nước.
- Phối hợp trong các bài thuốc dân gian chữa gout và thấp khớp: Rễ cần tây dại có thể được phối hợp với hạt cần tây thường và cây tầm ma (urtica dioica) trong một số bài thuốc thảo dược. Các thành phần này được cho là có tác dụng lợi tiểu, hỗ trợ đào thải chất chuyển hóa, trong đó có acid uric.
1.3. Bài thuốc điều hòa kinh nguyệt
- Trà hãm từ lá hoặc rễ cần tây dại: Trong y học thảo dược dân gian, lá và rễ cần tây dại từng được sử dụng với mục đích hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt và giảm khó chịu trong kỳ kinh.
1.4. Bài thuốc xoa đắp và trị liệu ngoài da
- Đắp lá lên mụn nhọt, vết sưng: Lá cần tây dại tươi từng được giã nát và dùng đắp ngoài da theo kinh nghiệm dân gian. Một số tài liệu thảo dược ghi nhận cách dùng này với mục đích làm dịu vùng da sưng tấy.
- Dùng nước rửa da: Từ thời Trung cổ, nước cất hoặc chế phẩm chiết xuất từ lá cần tây dại được ghi nhận trong một số tài liệu thảo dược với mục đích chăm sóc da, làm dịu da và cải thiện các đốm sẫm màu.
- Súc miệng khi đau họng, lở miệng: Nước sắc cần tây dại từng được sử dụng trong dân gian để súc miệng khi gặp các vấn đề ở miệng và họng.
- Lót lá trong giày: Một số ghi chép về tập quán dân gian châu Âu cho biết lá cần tây dại từng được đặt trong giày khi đi đường dài, với mục đích hạn chế mùi hôi chân.
2. Những lưu ý khi sử dụng cần tây dại
Mặc dù có lịch sử sử dụng lâu đời, cần tây dại không phải dược liệu có thể tùy tiện sử dụng để chữa bệnh. Theo chuyên luận EMA, trà rễ cần tây dại được mô tả với liều truyền thống 2-3g dược liệu thái nhỏ pha trong 150ml nước sôi, sử dụng hai lần mỗi ngày.
Một số lưu ý quan trọng:
- Người dị ứng với cần tây hoặc các cây thuộc họ Hoa tán cần thận trọng do nguy cơ phản ứng dị ứng.
- Không sử dụng trong thời kỳ mang thai và cho con bú.
- Không khuyến cáo sử dụng cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi.
- Người mắc bệnh thận, viêm thận, suy giảm chức năng tim hoặc thận cần được bác sĩ tư vấn trước khi sử dụng các chế phẩm có tác dụng lợi tiểu.
- Không tự ý dùng dược liệu để điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu, sỏi thận hoặc gout.
Bài viết mang tính chất thông tin tham khảo!
