LỜI TÒA SOẠN:
"Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và toàn xã hội" - Quan điểm xuyên suốt này được Đảng, Nhà nước xác định trong nhiều chủ trương, chính sách về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Ngày 9/9/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy và cách tiếp cận của ngành y tế, chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang phòng bệnh, chú trọng phát hiện sớm, quản lý sức khỏe và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Sau một năm triển khai, tinh thần Nghị quyết 72 đang từng bước đi vào thực tiễn. Từ chính sách y tế cơ sở, chăm sóc sức khỏe ban đầu đến phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng kỹ thuật hiện đại và mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế, nhiều giải pháp đang được triển khai với mục tiêu lấy người dân làm trung tâm. Tuy nhiên, để những mục tiêu lớn trở thành kết quả bền vững, vẫn cần nguồn lực tương xứng, cơ chế đủ mạnh và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Một năm chưa phải chặng đường dài, nhưng là thời điểm quan trọng để nhìn lại những chuyển động bước đầu, nhận diện những khó khăn và xác định các giải pháp đưa Nghị quyết 72 vào cuộc sống.
Báo Sức khỏe và Đời sống trân trọng giới thiệu loạt bài "Một năm triển khai Nghị quyết 72 ở Nghệ An" nhằm làm rõ những kết quả, chuyển biến tại địa phương và yêu cầu đặt ra trên hành trình chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân trong kỷ nguyên mới.

Người dân Nghệ An được khám, chụp X-quang phổi trong chương trình khám sức khỏe cộng đồng, góp phần phát hiện sớm bệnh lao. Ảnh: Song Hoàng
Chuyển tư duy từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Từ những bản làng miền núi đến các xã vùng xa của Nghệ An, những chuyến khám sức khỏe lưu động đang đưa bác sĩ, thiết bị y tế đến gần hơn với người dân không chỉ giúp phát hiện bệnh từ sớm, hoạt động này còn mở ra cách tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe, khi ngành y tế chủ động tìm đến người dân thay vì chờ người bệnh tìm đến bệnh viện.
Nhiều tháng liền, ông C.V.H. (72 tuổi, ở xã Yên Xuân, Nghệ An) thường xuyên bị ho kéo dài. Nghĩ đó là bệnh tuổi già hoặc viêm họng thông thường do thời tiết, ông H. ra hiệu thuốc gần nhà mua vài viên thuốc giảm ho rồi tiếp tục công việc đồng áng. Chỉ đến khi nghe thông báo có đoàn bác sĩ từ bệnh viện tỉnh về xã khám sức khỏe, chụp X-quang miễn phí, ông H. mới đi kiểm tra.
Tại điểm khám, ông H. được đưa vào buồng chụp X-quang lưu động. Hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp trên thiết bị phân tích hình ảnh, phát hiện tổn thương nghi lao ở thùy phổi. Các bác sĩ tiếp tục chỉ định xét nghiệm đờm bằng kỹ thuật GeneXpert.
Kết quả dương tính với vi khuẩn lao khiến ông H. không khỏi bất ngờ. "Nếu không có đoàn khám về tận xã, chắc tôi cũng không bao giờ đi bệnh viện...", ông H. nói và cho biết chỉ nghĩ mình bị ho thông thường, nhưng không ngờ phát hiện nguy cơ mắc bệnh qua một đợt khám sức khỏe tại cộng đồng.

Các bác sĩ đưa thiết bị chụp X-quang lưu động về tận cơ sở, giúp người dân vùng khó khăn được khám và phát hiện sớm bệnh lý hô hấp. Ảnh: Song Hoàng
Còn tại xã Sơn Lâm (Nghệ An), anh Lô Văn Thao (47 tuổi, người dân tộc Thái) tranh thủ đến điểm khám khi biết có đoàn bác sĩ tuyến tỉnh về địa phương. Nhà cách xa trung tâm, việc đi lại không thuận tiện nhưng anh Thao vẫn muốn kiểm tra sức khỏe, nhất là bệnh về phổi. Sau khi được thăm khám và chụp X-quang, anh vui mừng khi kết quả chưa phát hiện bất thường.
"Dù nhà xa, thời tiết không thuận lợi nhưng được các bác sĩ khám đầy đủ, chụp phổi nên tôi rất yên tâm. Trước đó, tôi cũng lo mình mắc bệnh về phổi", anh Thao nói.
Với người dân ở những xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, một chuyến khám sức khỏe ngay tại địa phương không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại mà còn mở thêm cơ hội phát hiện bệnh từ sớm.
Thực tế tại Nghệ An cho thấy, việc lồng ghép khám sức khỏe định kỳ với sàng lọc các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh lao, đang mang lại những kết quả đáng chú ý. BS.CKII Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Bệnh viện Phổi Nghệ An, cho biết các đoàn khám được tổ chức tại nhiều địa bàn có địa hình phức tạp, giao thông khó khăn. Bác sĩ cùng trang thiết bị chuyên môn được đưa đến tận cơ sở để khám sàng lọc lao, phát hiện sớm các bệnh lý hô hấp và một số bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Bệnh viện Phổi Nghệ An, trực tiếp tham gia hoạt động khám sàng lọc, đưa dịch vụ phát hiện sớm bệnh lý hô hấp đến với người dân tại cộng đồng. Ảnh: Song Hoàng
Còn theo bác sĩ Bùi Đức Hà, Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Phổi Nghệ An, chương trình đã thu hút hơn 36.000 lượt người đến khám. Qua sàng lọc, có 1.605 trường hợp ghi nhận hình ảnh X-quang nghi lao và 1.586 trường hợp có các bất thường khác. Tổng cộng 1.627 lượt xét nghiệm GeneXpert được thực hiện để hỗ trợ phát hiện bệnh. Với những trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ qua thăm khám hoặc hình ảnh X-quang, nhân viên y tế hướng dẫn lấy mẫu đờm gửi đến Bệnh viện Phổi Nghệ An xét nghiệm. Người có kết quả dương tính được tiếp tục đánh giá, đưa vào quy trình quản lý và điều trị theo Chương trình chống lao quốc gia.
Theo bác sĩ Hà, việc kết hợp sàng lọc lao với khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện những trường hợp có nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng, nhất là người dân ở vùng khó khăn, ít có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu.
Không chỉ bệnh lao, nhiều chương trình khám sàng lọc chuyên khoa khác cũng được triển khai. Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã tổ chức 10 đợt khám sàng lọc ung thư miễn phí, với tổng cộng 3.497 lượt người được thăm khám. Thông qua các chương trình, người dân được tư vấn phòng bệnh, nhận biết dấu hiệu nguy cơ và hướng dẫn theo dõi, tái khám. Những trường hợp có biểu hiện bất thường được phân loại, tư vấn và hướng dẫn kiểm tra chuyên sâu tại cơ sở chuyên khoa.

Nghị quyết 72-NQ/TW được xem là dấu mốc cải cách quan trọng của ngành y tế, với định hướng chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, bảo vệ sức khỏe nhân dân từ sớm. Ảnh: Song Hoàng
Điểm đáng chú ý là hoạt động khám sức khỏe không còn bó hẹp trong những cơ sở y tế cố định. Việc đưa bác sĩ, thiết bị chẩn đoán và các dịch vụ chuyên môn về tận xã giúp người dân có thêm cơ hội tiếp cận y tế, đồng thời hỗ trợ phát hiện những vấn đề sức khỏe vốn dễ bị bỏ qua trong sinh hoạt hằng ngày.
Tuy nhiên, hiệu quả của sàng lọc không chỉ nằm ở số lượt người được khám hay số trường hợp phát hiện bất thường. Điều quan trọng hơn là những người có nguy cơ mắc bệnh được tiếp tục xét nghiệm, điều trị và quản lý sức khỏe như thế nào sau khi đoàn khám rời địa phương.
Những câu chuyện từ cơ sở cho thấy ý nghĩa của việc đưa hoạt động y tế đến gần cộng đồng. Tuy nhiên, phía sau những đợt khám sức khỏe là yêu cầu lớn hơn. Đó là làm thế nào để người dân không chỉ được khám một lần, mà còn được theo dõi, quản lý và chăm sóc liên tục.

Bác sĩ Bệnh viện Phổi Nghệ An thăm khám, kiểm tra tình trạng sức khỏe và tư vấn cho người dân tại chương trình khám sàng lọc ở cộng đồng. Ảnh: Song Hoàng
Đây cũng là vấn đề đặt ra trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn. Tuổi thọ trung bình của người dân tăng từ 65,5 tuổi năm 1993 lên 74,7 tuổi năm 2024. Tuy nhiên, số năm sống khỏe mạnh mới đạt khoảng 65,4 tuổi. Đáng chú ý, bệnh không lây nhiễm chiếm gần 80% tổng số ca tử vong, trong đó hơn 40% số ca tử vong xảy ra trước 70 tuổi. Người cao tuổi bình quân mắc khoảng 3 bệnh, kéo theo nhu cầu điều trị và chăm sóc dài hạn ngày càng tăng. Chi phí y tế cho nhóm bệnh nhân này được ước tính cao gấp 7-8 lần so với người trẻ.
Những con số cho thấy kéo dài tuổi thọ là chưa đủ, điều quan trọng hơn là giúp người dân sống khỏe mạnh, hạn chế bệnh tật và giảm nguy cơ biến chứng. Muốn vậy, hệ thống y tế phải thay đổi cách tiếp cận, từ tập trung điều trị sang chủ động dự phòng, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Bài toán nguồn lực
Tại Nghệ An, với dân số hơn 3,49 triệu người theo hồ sơ hành chính năm 2026, việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho toàn dân là nhiệm vụ không nhỏ. Địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, đặc biệt tại các xã miền núi, khiến yêu cầu về nhân lực, kinh phí và phương tiện y tế càng trở nên cấp thiết.
Theo tính toán của ngành y tế Nghệ An, nếu chỉ sử dụng hệ thống y tế công lập, tỉnh cần khoảng 18 tháng để tổ chức khám cho 2 triệu người dân còn lại. Kinh phí ước tính hơn 500 tỷ đồng theo gói khám cơ bản của Bộ Y tế, chưa tính chi phí đi lại và công sức của nhân viên y tế. Nếu huy động thêm hệ thống y tế tư nhân tham gia, thời gian thực hiện có thể rút xuống còn 13-14 tháng. Điều này cho thấy việc mở rộng sự tham gia của các cơ sở y tế ngoài công lập có thể góp phần tăng năng lực cung ứng dịch vụ, giảm áp lực cho hệ thống công lập.

Khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh miễn phí tại cơ sở là giải pháp cụ thể hóa mục tiêu chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW. Ảnh: Song Hoàng
TS.BSCKII Lê Thị Hoài Chung, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An, cho rằng chăm sóc sức khỏe nhân dân phải bắt đầu từ cơ sở và hướng đến từng người dân. Ngành y tế cần thay đổi cách làm, từ tư duy người dân tìm đến cơ sở y tế sang chủ động đưa dịch vụ y tế đến với cộng đồng.
Theo bác sĩ Chung, y tế cơ sở phải thực sự trở thành nền tảng của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Khi tuyến cơ sở được củng cố, các bệnh viện và cơ sở y tế chuyên môn tăng cường hỗ trợ, người dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ chất lượng ngay tại nơi sinh sống. Mục tiêu là thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế giữa đô thị, nông thôn và miền núi.
Ngành y tế cũng đặt mục tiêu ưu tiên những người chưa được khám sức khỏe trong vòng 3 năm qua, cùng các nhóm người có công, gia đình chính sách và người dân ở vùng khó khăn. Cách tiếp cận này hướng tới việc dành nguồn lực trước hết cho những nhóm có nguy cơ cao hoặc ít có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế.

Giám đốc Sở Y tế Nghệ An - Lê Thị Hoài Chung tham gia hoạt động khám sàng lọc tại cộng đồng, động viên đội ngũ y bác sĩ đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với người dân. Ảnh: Song Hoàng
Tuy nhiên, khám sức khỏe toàn dân không thể chỉ được nhìn nhận qua số lượt khám hoàn thành. Điều quan trọng là kết quả khám phải được quản lý, phân loại, chuyển tuyến khi cần thiết và theo dõi lâu dài. Nếu thiếu nhân lực, trang thiết bị và hệ thống dữ liệu đồng bộ, việc khám sàng lọc có nguy cơ dừng lại ở những đợt triển khai ngắn hạn, chưa tạo được thay đổi bền vững trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Để thực hiện mục tiêu này, Sở Y tế Nghệ An đã kiến nghị Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chuyên môn, cơ chế tổ chức, theo dõi và giám sát hoạt động khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí. Đồng thời, cần có hướng dẫn về xây dựng giá dịch vụ và nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, viện trợ, chương trình, dự án.
Một yêu cầu khác là rà soát vị trí việc làm, số lượng biên chế tại các trạm y tế, nhất là bổ sung nhân lực cho những nhiệm vụ mới như khám sức khỏe định kỳ, quản lý sức khỏe người dân. Ngành y tế cũng đề xuất nâng cao năng lực y tế cơ sở, phát triển mạng lưới bác sĩ gia đình, tăng cường trang thiết bị lưu động cho các địa bàn khó khăn và huy động nhiều nguồn lực, trong đó có hợp tác công - tư.

Bác sĩ Bệnh viện Phổi Nghệ An kiểm tra phim chụp X-quang, đánh giá tổn thương phổi và tư vấn hướng theo dõi, điều trị cho người dân sau khám sàng lọc tại cộng đồng. Ảnh: Song Hoàng
Từ những đợt khám sức khỏe tại cộng đồng đến yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe toàn dân, Nghệ An đang từng bước cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 72. Nhưng để mục tiêu mỗi người dân được chăm sóc sức khỏe chủ động trở thành hiện thực, cần nhiều hơn những chiến dịch khám bệnh. Đó phải là sự thay đổi đồng bộ về nhân lực, cơ chế tài chính, năng lực y tế cơ sở và phương thức quản lý.
Nghị quyết 72 mở ra một hướng đi mới cho ngành y tế, đó là không đợi người dân mắc bệnh mới điều trị, mà chủ động bảo vệ sức khỏe từ sớm, từ xa. Đích đến không chỉ là kéo dài tuổi thọ, mà còn giúp mỗi người được sống khỏe mạnh hơn, giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Ông Thái Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh, từ bị động sang chủ động. Theo ông, nhiều người vẫn có thói quen chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng, do bận mưu sinh hoặc tâm lý chủ quan. Vì vậy, việc tổ chức khám định kỳ cần đi đôi với tuyên truyền để hình thành thói quen chủ động bảo vệ sức khỏe.
Lãnh đạo tỉnh yêu cầu ngành y tế và chính quyền các địa phương phối hợp chặt chẽ, không bỏ sót đối tượng, nhất là người yếu thế ở vùng sâu, vùng xa. Các cơ sở y tế cần phát huy vai trò chuyên môn, đưa bác sĩ và thiết bị phù hợp về cơ sở; đồng thời phối hợp với các đoàn thể vận động người dân tham gia khám sức khỏe. Từ những trường hợp phát hiện bệnh qua các chuyến khám lưu động đến gần 2 triệu lượt người được khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí, Nghệ An đang từng bước cụ thể hóa mục tiêu của Nghị quyết 72.
Nhưng để mỗi người dân thực sự được chăm sóc sức khỏe thường xuyên, cần nhiều hơn những chiến dịch khám bệnh. Đó là hệ thống y tế cơ sở đủ năng lực, đội ngũ nhân viên y tế đáp ứng yêu cầu, dữ liệu sức khỏe được cập nhật và đặc biệt là cơ chế theo dõi, điều trị liên tục sau sàng lọc. Khi việc chủ động phòng bệnh trở thành thói quen của mỗi người và trách nhiệm thường xuyên của hệ thống y tế, mục tiêu xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh mới có thể đi vào đời sống một cách bền vững.
Theo thống kê của ngành y tế Nghệ An, riêng tháng 9/2026, toàn tỉnh có 123.696 người được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí. Lũy kế đến ngày 30/9, con số này đạt 1.985.865 người, tương đương 56,78% dân số.
Tỷ lệ người dân có thẻ bảo hiểm y tế đạt 95,25%, tỷ lệ khám bảo hiểm y tế đạt 42,09%. Ước tính, 92,68% người dân Nghệ An đã tiếp cận ít nhất một lần với dịch vụ y tế trong năm 2026, thông qua khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc, khám chữa bệnh bảo hiểm y tế và các dịch vụ y tế khác.
Những con số này cho thấy phạm vi tiếp cận dịch vụ y tế của người dân đang được mở rộng. Tuy nhiên, việc đưa người dân đến khám mới là bước đầu. Để chuyển từ những đợt khám tập trung sang chăm sóc sức khỏe liên tục, hệ thống y tế cần có cơ chế theo dõi, quản lý và cập nhật tình trạng sức khỏe của từng người.