Chuyên khoa Da liễu nước ta đã tiến hành chương trình thanh toán bệnh phong từng vùng, với mục tiêu đến năm 2000, cơ bản thanh toán bệnh phong trên phạm vi cả nước. Trong chuyến đi về tỉnh Thái Bình - một tỉnh có thành tích tốt trong việc này, GS. Lê Kinh Duệ - khi đó là Viện trưởng Viện Da liễu - đã thổ lộ nỗi băn khoăn về tỷ lệ mắc bệnh phong còn cao ở một số tỉnh, đặc biệt là các tỉnh Tây Nguyên, và mong muốn tổ chức một hội nghị phòng chống bệnh phong với hy vọng là đổi mới nhận thức về căn bệnh đứng đầu trong nhóm bệnh “tứ chứng nan y” (theo quan niệm cũ) đối với bệnh phong ở các tỉnh miền núi, đặc biệt trên địa bàn Tây Nguyên. Tôi đề xuất với ông là nên tổ chức ngay tại địa bàn Tây Nguyên. Đắn đo đôi chút là liệu các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây nguyên có hưởng ứng, nhất là Bộ trưởng Bộ Y tế khi đó là GS.TS. Nguyễn Trọng Nhân có thu xếp đến dự được không. Tôi liều mình trả lời, rằng việc trực tiếp mời Bộ trưởng dự chắc chắn được chấp nhận và bản thân nhận việc này. Ông tỏ ra vui mừng, tuy vẫn còn lưỡng lự, vì Bộ trưởng kiêm nhiệm nhiều việc... Tôi tranh thủ bàn với GS. Duệ về nội dung chương trình, dự kiến thời gian và thành phần tham dự, không quên đề nghị ông bàn sớm với lãnh đạo của viện chuẩn bị tài liệu và kinh phí. Chuẩn bị sẵn công văn của Bộ trưởng đề nghị lãnh đạo tỉnh Gia Lai - tỉnh có tỷ lệ mắc bệnh phong cao nhất lúc đó - đồng ý đăng cai hội nghị mang tính lịch sử này vì theo thông lệ, công văn phải gửi thời gian trước khi diễn ra hội nghị, được đồng thuận của lãnh đạo tỉnh đăng cai, mới chính thức thông báo. Sát giờ làm việc hôm sau, tôi đón Bộ trưởng ngay khi ông bước xuống xe, sau lời chào, tôi thuật lại vắn tắt ý nguyện của GS. Lê Kinh Duệ, và nói rằng, chắc Bộ trưởng sẽ lên Tây Nguyên lần đầu tiên (bởi tôi biết ông đã đến nơi đây trên cương vị là Chủ tịch TW Hội Chữ thập đỏ). Ông cười, rồi suy nghĩ giây lát, ông yêu cầu tôi chuẩn bị công văn đề nghị lãnh đạo UBND tỉnh Gia Lai trả lời chấp thuận đăng cai hội nghị quan trọng này. Tôi đưa ngay công văn đã được chuẩn bị và công văn đó được Bộ trưởng ký. Cầm văn bản đó đến làm việc với lãnh đạo Viện Da liễu, các anh rất mừng, nhưng vẫn lo là làm thế nào sớm được ý kiến đồng thuận của lãnh đạo tỉnh, để còn có thời gian chuẩn bị. Tôi đề nghị GS. Lê Kinh Duệ cử một Phó Viện trưởng chuyên trách công tác phòng chống phong Tây Nguyên - khi đó là BS. Nguyễn Sĩ Hóa - cùng đi với tôi lên Gia Lai để thuyết phục lãnh đạo tỉnh này. Ngay sau đó, tôi và BS.Hóa lên Tây Nguyên, với các tài liệu, tranh ảnh, áp phích giới thiệu về phòng chống bệnh phong trên thế giới và ở Việt Nam. Chúng tôi gặp Giám đốc Sở Y tế và đề nghị ông đăng ký và cùng chúng tôi lên gặp lãnh đạo tỉnh. Thật may, chúng tôi được ông Phó Chủ tịch UBND tỉnh tiếp và nhận trực tiếp công văn đề nghị của Bộ trưởng Y tế, trong cuộc gặp đột xuất... Chúng tôi cảm ơn và xin lỗi ông về sự có mặt đường đột này. Ông vui mừng tâm sự, rằng “bản thân tập kết ra Bắc và tốt nghiệp bác sĩ tại Trường đại học Y khoa Hà Nội, nên rất thông cảm với việc chăm lo sức khỏe đồng bào các dân tộc, mà bệnh phong đang là vấn đề cần được quan tâm đặc biệt. Hội nghị phòng chống bệnh phong được tổ chức tại tỉnh Gia Lai là dịp các tỉnh có dịp giao lưu học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, đó là cơ hội rất tốt”. Chúng tôi báo cáo nội dung, dự kiến thời gian và thành phần tham dự, ông đích thân cùng lãnh đạo Văn phòng UBND tỉnh dẫn chúng tôi đến từng nơi dự định tiếp đón đại biểu, đồng thời chính thức giao nhiệm vụ cụ thể cho các ban, ngành của tỉnh chuẩn bị tốt nhất cho hội nghị - một tác phong làm việc chu đáo, nhiệt tình và trách nhiệm cao của một vị lãnh đạo của tỉnh thật đáng trân trọng. Chúng tôi điện báo cáo Bộ trưởng và lãnh đạo Viện về cuộc gặp “xé rào” này!
Khám cho bệnh nhân phong trước khi phẫu thuật chỉnh hình tại Lâm Đồng (ảnh minh họa).
Mấy ngày đêm liền chúng tôi gấp rút chuẩn bị một cuộc “triển lãm cây nhà lá vườn” ngay tại hội trường về hoạt động phòng chống bệnh phong ở Việt Nam và trên thế giới. Việc tổ chức đón tiếp đại biểu, họp bàn, nơi ăn nghỉ, chuẩn bị địa điểm thăm thực địa đã hoàn tất. Niềm vui trong công việc đã xua tan sự mệt nhọc!
Cuộc đón Bộ trưởng và đại biểu các tỉnh tại sân bay Pleiku rực rỡ nắng vàng với tình cảm nồng nhiệt đậm chất con người Tây Nguyên mến khách. Các đoàn dự hội nghị gồm có các đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh phụ trách văn xã, các Giám đốc Sở Y tế, Trưởng trạm Da liễu tỉnh, lãnh đạo các khu điều trị phong, phóng viên báo đài, TTXVN có mặt đông đủ. GS. Lê Kinh Duệ trình bày sự hình thành và phát triển của chuyên khoa, đặc biệt nhấn mạnh những thành tựu trong chương trình thanh toán bệnh phong của nước ta, nhờ có sự chuyển biến nhận thức về bệnh phong của lãnh đạo và nhân dân các địa phương, tinh thần phục vụ tận tụy của cán bộ nhân viên y tế, nhiều bệnh nhân đã phục hồi chức năng lao động bình thường, con cháu bệnh nhân phong vẫn khỏe mạnh, học hành giỏi giang. Trong số bệnh nhân phong được chữa khỏi, đã có người được giao nhiệm vụ làm Phó Giám đốc khu điều trị phong như tại Quỳnh Lập, Nghệ An - một trong những nơi tiếp nhận đông bệnh nhân phong trên cả nước. Hội nghị rất xúc động khi được xem các tấm ảnh bệnh nhân phong và gia đình họ đang xây dựng cuộc sống hạnh phúc ngay tại nơi họ được chữa bệnh như tại Quy Hòa (Bình Định), Di Linh (Lâm Đồng), Phú Bình (Thái Nguyên)... Các vị lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đăk Lăk, Lâm Đồng và các tỉnh khác đã dành cho hội nghị những lời động viên, chia sẻ về sự quan tâm nhiều hơn, hiệu quả hơn nữa trong Chương trình thanh toán bệnh phong ở nước ta. Những bài học kinh nghiệm và những tấm gương phục vụ bệnh nhân phong của các thầy thuốc, nhân viên y tế, các bà sơ ở Quy Hòa, Di Linh càng tô thêm vẻ đẹp về lòng nhân ái đối với bệnh nhân phong đọng mãi trong trái tim mỗi người... Bác sĩ Trần Hữu Ngoạn, sau khi tốt nghiệp BS y khoa, đã rời quê hương và gia đình ở Hà Nội, để dành trọn cuộc đời cho bệnh nhân phong tại Khu điều trị phong Quỳnh Lập (Nghệ An) và Quy Hòa (Bình Định). Để chứng minh bệnh phong rất khó lây, BS. Trần Hữu Ngoạn đã rỏ bệnh phẩm từ bệnh nhân phong vào mũi mình, hơn thế, anh còn tiêm vào dưới da sau tai mình (là những nơi nhạy cảm với trực khuẩn Hansen gây bệnh phong), vậy mà cho đến cả chục năm sau, khi nghỉ hưu sức khỏe của anh vẫn bình thường. Những hình ảnh người thật, việc thật đó đã lay động lòng người, đặt ra cho mọi người có suy nghĩ đúng đắn về bệnh phong, góp phần xóa bỏ sự kỳ thị, xa lánh của xã hội đối với bệnh nhân phong, đem lại cho người bệnh phong đã chữa lành được tái hòa nhập với cuộc sống bình thường. Giữa kỳ họp, các đại biểu được chủ nhà mời đi tham quan một xã thuộc huyện Chưpảh, cách Pleiku chừng 80km. Các đại biểu cũng như Bộ trưởng rất xúc động khi thấy bà con nơi đây tuy gặp nhiều khó khăn (cả năm chỉ ít ngày có mưa, nên giếng đào rất sâu vẫn cạn khô), nhưng cần cù lao động làm nương rẫy, một lòng vững tin vào Đảng và Nhà nước. Bộ trưởng rút từ chiếc ví của mình được ít nghìn đồng, đang định biếu Già làng, thì GS. Lê Kinh Duệ đã kịp đưa phong bì số tiền hội nghị tiết kiệm được để Bộ trưởng gửi Già làng, gọi là “của ít lòng nhiều” chia sẻ cùng bà con. Quay ra trạm y tế xã, chúng tôi đã bày bộ dụng cụ y tế trang bị cho trạm xá để ông trao cho địa phương, sau khi ân cần thăm hỏi từng người bệnh đang chữa tại đây.
Trong phát biểu kết thúc Hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Trọng Nhân cảm ơn lãnh đạo tỉnh Gia Lai đã đăng cai hội nghị với sự chăm lo chu đáo, cùng lãnh đạo các tỉnh, và chuyên khoa da liễu đã tổ chức thành công hội nghị. Ông nói, rằng đã dự nhiều cuộc họp, nhưng, hội nghị ở Gia Lai để lại trong ông sự xúc động và tình cảm cùng ấn tượng đẹp đẽ nhất. Ông hứa sẽ đề xuất lãnh đạo của Đảng và Nhà nước có sự quan tâm nhiều hơn nữa đối với Tây Nguyên - một địa bàn chiến lược đặc biệt của nước ta - nơi bà con các dân tộc đang vượt qua mọi khó khăn, xây dựng cuộc sống và giữ vững biên cương của Tổ quốc.
Đêm chia tay, Đoàn Ca múa Đam San đem đến những bài ca, điệu múa đậm đà bản sắc Tây Nguyên, đọng mãi trong tâm tưởng mọi người. Chúng tôi cùng bước lên sân khấu, tay nắm tay nhảy vòng tròn hát vang bài ca Nối vòng tay lớn của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, với nụ cười rạng rỡ, và tình cảm sâu sắc về Tây Nguyên hùng vĩ.
TX Pleiku, Gia Lai, giữa năm 1993
Hà Nội, mùa hè 2015