Bằng những kỹ năng lâm sàng và các thiết bị chẩn đoán hiện đại, các bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Hà Nội vừa phát hiện ra một ca bệnh thuộc hội chứng Fitz - Hugh - Curtis (FHCS). Đây là một bệnh rất dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác do FHCS nằm ở "ranh giới" giữa các chuyên ngành sản phụ khoa và ngoại khoa.
Viêm gan do nguyên nhân từ… vòi trứng
Cả một tuần chịu đựng tình trạng đau âm ỉ vùng hạ sườn phải rồi xuất hiện sốt, bệnh nhân Đào Bích Th., 15 tuổi (Hai Bà Trưng - Hà Nội) mới đến Bệnh viện Đại học Y Hà Nội để khám bệnh. Các dấu hiệu lâm sàng khi nhập viện là: sốt nhẹ, hạ sườn phải và hố chậu phải ấn đau, phản ứng thành bụng ( ). Xét nghiệm máu cho thấy bạch cầu tăng (11.100G/l). Trên kết quả siêu âm, hình ảnh gan, mật, thận, tụy, lách bình thường. Tại vùng hố chậu phải và rãnh đại tràng phải có dịch và thâm nhiễm viêm. Kết quả chụp cắt lớp vi tính ổ bụng (lấy hết tiểu khung), thì động mạch và thì tĩnh mạch cửa (có tiêm thuốc cản quang) cho thấy hình ảnh ngấm thuốc mạnh và sớm ở thì động mạch của bao gan và nhu mô gan sát dưới bao gan vùng mỏm gan, liên tục với dòng dịch viêm ở hố chậu phải và rãnh thành - đại tràng phải. Đường mật, túi mật bình thường. Cấu trúc hình ống hai bên, phía sau - trên tử cung, ranh giới không rõ, bắt thuốc ở vỏ sau tiêm, theo dõi ứ dịch vòi trứng hai bên, không thấy ruột thừa to.
Đây là một trường hợp điển hình của hội chứng Fitz - Hugh - Curtis được mô tả lần đầu tiên năm 1920 bởi các tác giả này. Hội chứng này bao gồm các dấu hiệu của viêm quanh gan, xảy ra trên những bệnh nhân có các bệnh lý viêm nhiễm ở vùng tiểu khung. Vi khuẩn từ các ổ viêm nhiễm vùng tiểu khung (buồng trứng, vòi trứng...) theo mạc treo buồng trứng lan theo phúc mạc, dọc rãnh đại tràng phải đến vùng quanh gan. Theo nghiên cứu của nước ngoài, FHCS xảy ra với tỷ lệ từ 15-30% phụ nữ có các bệnh lý viêm nhiễm vùng tiểu khung (pelvic inflammatory diseases).
Trước đây, căn nguyên chính được cho là do vi khuẩn Neisseria Gonorhoeae nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy nguyên nhân thường gặp là vi khuẩn Chlamydia trachomatis. Bệnh nhân được theo dõi, điều trị bằng kháng sinh (Flagyl, Rocefin). Sau 5 ngày điều trị, bệnh nhân đã khỏi bệnh và xuất viện.
Dấu hiệu bệnh nằm trên ranh giới giữa sản phụ khoa và ngoại khoa
Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh bao gồm: Đau đột ngột vùng hạ sườn phải (vùng túi mật), có thể lan ra vai phải, đau tăng khi hít sâu, ho hay vận động. Đôi khi có nôn, nấc, sốt rét run; Có thể có hoặc không có kèm các dấu hiệu của viêm vòi trứng cấp. Bệnh nhân Đào Bích Th. với các dấu hiệu trên lâm sàng và siêu âm không rõ, chẩn đoán ban đầu là viêm ruột thừa. Sau khi chụp cắt lớp vi tính đã cho phép loại trừ viêm ruột thừa và hướng đến chẩn đoán FHCS. Qua bệnh nhân này, chúng tôi cũng muốn nhắc lại: FHCS nằm ở "ranh giới" giữa các chuyên ngành sản phụ khoa và ngoại khoa, là một bệnh lý mà các bác sĩ cần nghĩ đến trước một bệnh nhân đau hố chậu phải, hạ sườn phải có sốt để chẩn đoán phân biệt với các cấp cứu ngoại khoa cần can thiệp phẫu thuật khác.
Như vậy, các dấu hiệu của FHCS thường mơ hồ, không đặc hiệu. Trước một bệnh nhân trẻ tuổi, đau bụng hạ sườn phải và hố chậu phải kèm theo sốt, một số bệnh lý thường gặp cần loại trừ bao gồm: viêm túi mật, sỏi túi mật, sỏi hệ tiết niệu, viêm ruột thừa, viêm phần phụ, viêm màng phổi... Để có thể chẩn đoán được chính xác bệnh, giúp bệnh nhân tránh được những phẫu thuật không cần thiết, cần phải có kỹ năng lâm sàng tốt và cần có vai trò hỗ trợ của các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, cắt lớp vi tính nhằm chẩn đoán xác định (khi có ứ mủ vòi trứng và thâm nhiễm viêm) và chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý kể trên.
ThS. Lê Tuấn Linh (Bệnh viện Đại học Y Hà Nội)