Đầy hơi, trướng bụng là các triệu chứng thuộc về đường tiêu hóa, tuy không gây nguy hiểm nhưng gây khó chịu cho người bệnh. Hiện tượng đầy hơi, trướng bụng là do lượng hơi tăng lên trong đường tiêu hóa, do rối loạn chuyển hóa các chất tinh bột hoặc do sự rối loạn lên men của vi sinh vật mà chủ yếu là họ vi khuẩn đường ruột. Người dân sống trong vùng lũ lụt, thiếu nước sạch sinh hoạt, thiếu vệ sinh trong ăn uống càng dễ bị đầy hơi, trướng bụng.
Nguyên nhân của đầy hơi, trướng bụng:
 Cấu tạo dạ dày, ruột. |
- Do rối loạn vận động nhu động ống tiêu hóa (dạ dày, ruột) làm cho dạ dày lúc nào cũng đầy thức ăn và thức ăn xuống ruột chậm gây cho việc tiêu hóa thức ăn gặp khó khăn hoặc do rối loạn bài tiết dịch mật (viêm, tắc đường dẫn mật...). Bệnh trào ngược thực quản ngoài đầy hơi, trướng bụng còn gây nóng rát phía sau xương ức, ợ nóng, ợ hơi, ợ ra cả nước trong.
- Do rối loạn hệ thống vi khuẩn chí trong đường tiêu hóa (loạn khuẩn) làm cho thức ăn không đủ men để chuyển hóa thức ăn gây ứ đọng, lên men và sinh hơi.
- Do bệnh thuộc đường tiêu hóa như bệnh về dạ dày (viêm, loét dạ dày- tá tràng, ung thư dạ dày...); bệnh viêm đại tràng co thắt (hội chứng viêm đại tràng kích thích); bệnh giảm nhu động ruột do gây trướng hơi đầy bụng bởi vi khuẩn lên men tinh bột tồn tại lâu ngày trong lòng đại tràng; do ứ phân lâu ngày trong bệnh táo bón hoặc sau một số phẫu thuật về đường tiêu hóa như phẫu thuật dạ dày, đại tràng...
- Do rối loạn hấp thu: ở trẻ em, những trường hợp đau bụng không tìm thấy nguyên nhân khác thì có tới 40% là do rối loạn hấp thu sữa.
- Do bệnh thuộc về hệ thống tâm thần- thần kinh: những người hay lo âu, thần kinh căng thẳng, gặp nhiều stress cũng có thể gây đầy hơi, trướng bụng.
Ngoài ra chứng đầy hơi, trướng bụng còn có thể do người bệnh dùng một số thuốc làm ảnh hưởng đến chức năng sinh lý bình thường của hệ tiêu hóa (dạ dày, ruột), ví dụ như dùng thuốc trong bệnh suy tuyến giáp trạng, bệnh tăng huyết áp hoặc thuốc dùng chữa bệnh trầm cảm...
Biểu hiện của đầy hơi, trướng bụng
Bình thường, nhu động đường tiêu hóa (thực quản, dạ dày, ruột) dọc theo hướng xuống dưới và vì vậy các loại hơi được sinh ra trong quá trình chuyển hóa thức ăn ở đường tiêu hóa hoặc hơi được nuốt vào theo thức ăn (do cơ thực quản giãn ra, hơi theo thức ăn xuống dạ dày, ruột) sẽ được tống ra ngoài theo đường hậu môn (trung tiện). Những người bị bệnh đầy hơi, trướng bụng thì hơi lại đi ngược lên thực quản do cơ thắt thực quản bị giãn ra và được đưa ra ngoài bằng đường miệng bởi triệu chứng ợ. Triệu chứng chính là đầy hơi, trướng bụng, ậm ạch khó chịu. Những người có hội chứng dạ dày thì ngoài đầy hơi, trướng bụng còn có ợ hơi, ợ chua, đau bụng âm ỉ, có lúc buồn nôn hoặc nôn (do viêm chít hẹp môn vị gây ứ đọng) phân lúc lỏng, lúc đặc hoặc có khi táo bón. Bụng trướng, gõ rất trong và trung tiện nhiều lần (ở người bình thường, hơi chứa trong ruột có khoảng 200ml và được đưa ra ngoài bình quân khoảng từ 14 - 25 lần trong một ngày đêm theo đường hậu môn do trung tiện).
Nên làm gì khi bị bệnh đầy hơi, trướng bụng? Khi bị đầy hơi, trướng bụng cần thiết phải đi khám bệnh để xác định nguyên nhân. Khi xác định được nguyên nhân thì việc điều trị chứng đầy hơi, trướng bụng dễ dàng hơn rất nhiều. Ăn uống đóng vai trò khá quan trọng trong việc phòng bệnh đầy hơi, trướng bụng. Cần ăn chậm nhai kỹ, không nuốt vội vàng, không ăn no quá. Một số loại thức ăn có khả năng gây đầy hơi thì nên tránh không ăn (những thức ăn này cũng có sự khác nhau ở cơ địa từng người). Nên ăn những thức ăn dễ tiêu, hạn chế ăn thức ăn chua, cay, các chất kích thích như cà phê, rượu, bia, thuốc lá. Nên hạn chế ăn kẹo cao su, bánh ngọt. Nên ăn nhiều rau xanh như rau khoai lang, rau mồng tơi, rau đay, rau muống. Cần vệ sinh răng miệng hàng ngày tránh để bám ở chân răng, trong khoang miệng các chất cặn bã. Ăn xong chưa vội đi nằm ngay hoặc ngồi lâu mà nên đi lại nhẹ nhàng. Ngoài bữa ăn có thể dùng tay xoa bóp bụng (mát xa) để làm tăng nhu động của dạ dày, ruột giúp cho việc tiêu hóa thức ăn tốt hơn, tránh ứ đọng thức ăn nhiều ngày. Cần có chế độ tập thể dục nhẹ nhàng để làm tăng nhu động ruột một cách hợp sinh lý bình thường như đi bộ, chơi cầu lông, tập hít thở để cơ hoành vận động làm tăng nhu động của dạ dày và ruột. Đi bộ cũng là một hình thức thư giãn loại bỏ stress. |
PGS.TS. Bùi Khắc Hậu