Chị bạn Lady Borton là nhà văn và nhà từ thiện Mỹ quen thuộc ở Việt Nam. Từ ba chục năm nay, chị đi lại Mỹ- Việt Nam như con thoi, nguyên Giám đốc Tổ chức cứu trợ Quaker ở Hà Nội. Chị là người đã xuống đường biểu tình chống Mỹ gây chiến tranh ở Việt Nam từ thời còn thanh niên. Chị là người Mỹ duy nhất sống cả ở miền Nam, miền Bắc Việt Nam trong chiến tranh, xuất hiện nhiều lần trên truyền hình của ta. Chị thường giúp đỡ các nhà văn ta sang Mỹ và đã viết nhiều sách về Việt Nam, đặc biệt về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Gần đây, chị cho xuất bản ở Mỹ tuyển tập thơ nữ Việt Nam từ xưa đến nay, song ngữ Việt-Anh, lấy tên là Nàng Thơ ngang ngạnh.
Chị hay quan tâm đến những vấn đề xã hội. Một sáng mùa đông lạnh giá, chị đến thăm tôi và hỏi:
- Anh vẫn cộng tác thường xuyên với báo Sức khoẻ & Đời sống đấy chứ?
- Vâng, từ hơn chục năm nay, không tuần nào tôi vắng mặt ở mục sổ tay văn hoá.
Nhưng chị hỏi để làm gì nhỉ?
- Tôi sắp về Mỹ nhân dịp lễ Nôen, có một món quà tặng độc giả SK&ĐS qua mục anh vẫn viết mà tôi rất thích.
Tôi ngạc nhiên: "Quà gì vậy?" Lady mỉm cười láu lỉnh đáp: "Thế này nhé... Hiện nay cúm A/H1N1 đang là mối tai họa cho toàn cầu, số người Việt bị mắc cũng không ít. Phòng bệnh hơn là chữa bệnh. Tôi muốn tặng độc giả SK&ĐS mấy chữ để phòng cúm A/ H1N1 kẻo năm hết tết đến nơi rồi, lại bị bệnh thì khổ!
- "Mấy chữ gì thế?"
- "Ba chữ viết tắt ABC"
- Bí mật nhỉ! Cứ y như ngày xưa các vị quân sư thường để cẩm nang cho tướng ra trận. Cẩm nang của chị là gì? Dĩ nhiên phải là tiếng Việt, vì chị nói tiếng Việt khác gì người Việt!
 Nhà văn Lady Borton. |
- Dĩ nhiên là tiếng Việt - Lady cười - Chữ A là An toàn: rửa tay (be safe, wash your hands), nhất là trước khi ăn cơm hoặc sau khi làm việc gì bẩn.
- Đúng là một động tác đơn giản mà có hiệu quả! Thế còn chữ B?
- Là bệnh phải cách ly (quarantine the disease and the patient). Do đó mà chữ C là: Chào theo truyền thống Việt Nam (greet one another in the Vietnamese traditional way).
Tôi ngạc nhiên:
- Ồ! Sao từ vấn đề vệ sinh phòng bệnh chị lại chuyển sang vấn đề văn hoá dân tộc?
Lady trả lời:
- Đúng vậy, tôi nghĩ cái gì trong bản sắc dân tộc, hay thì nên giữ, cái gì không hay thì nên bỏ. Thí dụ, để phòng cúm A/H1N1, cách ly là rất quan trọng, có khi cần cách ly cả một cụm dân cư. Vậy mà, văn hoá Việt vốn nặng tinh thần cộng đồng, có tục lệ bạn bè thân thuộc ai ốm đau thì phải đến thăm cho kỳ được, mang đến hoa quả, quà bánh. Do đó virút rất dễ lây lan. Năm 2003, Việt Nam có thành tích trị được bệnh SARS vì biết triệt để cách ly, không theo tục ấy mà đến thăm bệnh nhân. Đừng quên là người bệnh cần được nghỉ ngơi yên tĩnh một mình...
- Tôi được biết theo một số cuộc điều tra tâm lý bệnh nhân bị ác bệnh chờ chết của bệnh viện Billings tại Chicago (Mỹ), thì đa số người bệnh ở giai đoạn biến diễn tâm lý thứ 5 đã chấp nhận cái chết, quá mệt mỏi, chỉ muốn ngủ thiếp đi, ít muốn gặp ai, không muốn trò chuyện... Tốt nhất có đến thăm thì ít nói, một cái nhìn âu yếm, một cử chỉ nắm tay là đủ. Tốt nhất đối với bệnh cúm A/H1N1 là gửi hoa, thiếp hỏi thăm. Sao Lady lại chủ trương chữ C, chào theo truyền thống Việt?
- Nghĩa là chào bằng cách chắp tay và cúi mình, không bắt tay theo kiểu phương Tây. Bắt tay kiểu Tây là dễ truyền bệnh lắm, vì người bị virut cúm A/H1N1 có triệu chứng bệnh chỉ sau 24 tiếng đồng hồ, nên khi bắt tay người bệnh không hề biết lúc ấy mình đã mang bệnh rồi.
- Chị Lady ạ! Người Việt học ở người Pháp cách chào bằng bắt tay. Có người nước ngoài phê phán người Pháp bắt tay cả ngày, vừa mất thì giờ vừa mất vệ sinh. Nhưng bắt tay đã thành tập quán văn hoá, khó sửa lắm. Nhà văn Pháp M. Blancpair bênh truyền thống bắt tay. Ông cho là do bắt tay mà trao đổi vi trùng thì không nên ngại, vì vi trùng đâu mà chẳng có, trong không khí, trong các thức ăn uống ngay khi đã được gói bọc. Người Pháp không làm việc như cái máy, bắt tay mất một phút, mà giữ được tình cảm giao lưu, hợp tác lâu dài. Ngay cả khi không thích nhau, mà bắt tay nhau, vẫn có ý nghĩa là sẽ còn có thể làm lành với nhau.
Lady lắc đầu: "Ngụy biện ấy có thể một phần đúng, nhưng không thể đùa với virut cúm A/H1N1. Tốt nhất là thay bắt tay bằng cách chào truyền thống Việt Nam...
- Ít nhất là trong thời gian cúm A/H1N1 hoành hành, phải không chị?
- Thay mặt độc giả SK&ĐS, cảm ơn chị về món quà ba chữ ABC!"
Hữu Ngọc