Môi trường không khói thuốc còn những khoảng trống

Phơi nhiễm khói thuốc thụ động giảm tại nhiều địa điểm

Báo cáo tổng kết việc thi hành 13 năm Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá số 09/2012/QH13 do Bộ Y tế triển khai cho thấy, việc thực hiện các quy định về môi trường không khói thuốc đã tạo ra những thay đổi rõ rệt.

So với năm 2010, tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc năm 2024 giảm tại hầu hết các địa điểm công cộng và nơi tập trung đông người.

Cụ thể, tại nơi làm việc, tỷ lệ tiếp xúc với khói thuốc thụ động giảm mạnh từ 55,9% xuống còn 22,4%. Tại cơ sở y tế, tỷ lệ này giảm từ 23,6% xuống 22,6%.

Tại các trường trung cấp, cao đẳng và đại học, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc giảm từ 54,3% xuống 35,6%. Trên phương tiện giao thông công cộng, tỷ lệ này giảm từ 34,4% xuống 22,9%.

Tại nhà hàng, quán ăn, một trong những địa điểm có mức độ phơi nhiễm khói thuốc cao, tỷ lệ tiếp xúc thụ động cũng giảm từ 84,9% xuống 67,3%. Trong gia đình, tỷ lệ phơi nhiễm giảm từ 73,1% xuống 44,9%.

Những con số trên cho thấy các quy định về môi trường không khói thuốc đã từng bước đi vào đời sống, góp phần hạn chế việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá.

Tuy nhiên, mức giảm không đồng đều giữa các địa điểm và tỷ lệ phơi nhiễm tại một số môi trường vẫn còn cao. Điều này cho thấy khoảng cách giữa quy định và thực tiễn thực thi vẫn cần tiếp tục được thu hẹp.

Khoảng trống tại cơ sở giáo dục cần được nhìn nhận

Một trong những vấn đề được đặt ra trong quá trình tổng kết thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là quy định đối với các cơ sở giáo dục.

Theo Điều 11 của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành, trường cao đẳng, đại học, học viện không thuộc nhóm địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên.

Trong khi đó, học sinh, sinh viên là nhóm tuổi cần được đặc biệt bảo vệ trước tác động của thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá. Đây cũng là giai đoạn hình thành hành vi, thói quen và lối sống, do đó môi trường giáo dục có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá.

Không chỉ tác động trực tiếp đến sức khỏe, việc người lớn hút thuốc trong môi trường giáo dục còn đặt ra vấn đề về tính nêu gương. Hình ảnh giáo viên, cán bộ, người làm việc trong trường học hút thuốc tại sân trường, hành lang hoặc khu vực khác có thể tác động đến nhận thức và hành vi của học sinh, sinh viên.

Đáng chú ý, Luật Giáo dục cũng đã quy định hành vi "hút thuốc" là một trong những hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục. Vì vậy, việc tiếp tục rà soát, đồng bộ các quy định giữa pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá và pháp luật về giáo dục là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện chính sách.

Quy định cấm hút thuốc tại nơi có nguy cơ cháy, nổ còn khó thực hiện

Một bất cập khác được chỉ ra là quy định cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên tại cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cháy, nổ cao.

Theo Điều 12 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành, một số địa điểm thuộc nhóm cấm hút thuốc lá trong nhà nhưng được phép có nơi dành riêng cho người hút thuốc.

Các địa điểm này gồm khu vực cách ly của sân bay; quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn và cơ sở lưu trú du lịch; phương tiện giao thông công cộng là tàu thủy, tàu hỏa.

Việc cho phép bố trí khu vực hút thuốc riêng được xây dựng nhằm tạo sự phân tách giữa người hút thuốc và những người không hút thuốc. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy xu hướng chính sách đang ngày càng chuyển mạnh sang xây dựng môi trường không khói thuốc hoàn toàn.

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), chỉ khi cấm hút thuốc hoàn toàn trong các không gian công cộng mới có thể bảo vệ con người một cách hiệu quả trước tác hại của khói thuốc thụ động, đồng thời hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc và góp phần giảm tỷ lệ bắt đầu hút thuốc ở thanh thiếu niên.

Tại nhiều quốc gia, chính sách này đã được áp dụng tại sân bay. Hàng chục sân bay trên thế giới, trong đó có nhiều sân bay tại Mỹ, Trung Quốc, châu Âu và ASEAN, đã thực hiện cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà, không bố trí phòng hút thuốc riêng tại khu vực chờ.

Một số quốc gia Đông Nam Á như Lào, Philippines, Brunei và Thái Lan cũng đã triển khai chính sách không khói thuốc hoàn chỉnh tại các sân bay trong nước.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đã xuất hiện ở nhiều khách sạn và cơ sở lưu trú du lịch. Không ít cơ sở đã chủ động cấm hoàn toàn việc hút thuốc và thực hiện khá tốt quy định, cho thấy khi có quy định rõ ràng cùng với sự chủ động của đơn vị quản lý, môi trường không khói thuốc hoàn toàn có thể được triển khai trong thực tế.

Biển cấm có nhưng giám sát và xử lý chưa tương xứng

Trong 13 năm qua, việc tổ chức các địa điểm cấm hút thuốc đã được triển khai tại hầu hết cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, nhà hàng, khách sạn, phương tiện giao thông và các địa điểm công cộng.

Phần lớn các địa điểm cấm hút thuốc đã xây dựng nội quy và treo biển cấm hút thuốc. Tuy nhiên, qua công tác kiểm tra, giám sát cho thấy tại một số nơi, số lượng biển cấm còn ít; vị trí đặt biển, kích thước biển chưa phù hợp, khiến người dân khó quan sát và nhận biết.

Ở một số địa điểm như khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar, karaoke..., tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc vẫn còn phổ biến. Việc nhắc nhở người vi phạm chưa được thực hiện thường xuyên, trong khi việc xử lý vi phạm trên thực tế còn hạn chế.

Tại các địa điểm công cộng như bến tàu, nhà ga, việc thực hiện quy định cấm hút thuốc cũng gặp những khó khăn nhất định. Lực lượng giám sát không đủ để kiểm tra thường xuyên, không thể thực hiện giám sát 24/24 giờ, trong khi lực lượng làm nhiệm vụ tại nhiều địa điểm không có thẩm quyền xử phạt.

Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc "có biển cấm" mà còn ở khả năng duy trì thực thi thường xuyên và xử lý vi phạm. Một môi trường không khói thuốc chỉ thực sự hiệu quả khi quy định được nhận biết, được nhắc nhở, được giám sát và có cơ chế xử lý phù hợp.

Tại các cơ sở giáo dục, tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc đã giảm nhưng vẫn còn một bộ phận cán bộ, giáo viên, học sinh, sinh viên sử dụng thuốc lá.

Đáng lưu ý, tại một số cơ quan, đơn vị, lãnh đạo vẫn hút thuốc và chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với việc xây dựng môi trường không khói thuốc. Bởi bên cạnh quy định pháp luật, hành vi của người đứng đầu còn có tác dụng nêu gương, tạo chuẩn mực ứng xử và ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ tuân thủ của cán bộ, nhân viên và người dân.

Bộ Y tế bãi bỏ 2 thủ tục hành chính liên quan đến thuốc lá

SKĐS - Bộ Y tế công bố bãi bỏ 2 thủ tục hành chính lĩnh vực phòng bệnh thuộc Bộ Y tế quản lý liên quan đến thuốc lá điếu.