Trước thông tin nhiều hộ kinh doanh chuyển sang mở nhạc AI, nhạc miễn phí bản quyền hoặc phát nội dung từ YouTube, TikTok để phục vụ khách nhằm tránh chi phí bản quyền, nhiều người đặt câu hỏi liệu đây có phải là giải pháp an toàn về mặt pháp lý.
Trao đổi với Báo Sức khỏe và Đời sống, Luật sư Trần Đại Lâm, Công ty Luật TNHH ANVI, cho biết việc nhiều cơ sở kinh doanh lựa chọn các loại nội dung này là phản ứng dễ hiểu trong bối cảnh chi phí vận hành tăng. Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp lý, đây chưa phải "vùng an toàn" tuyệt đối.
Mở nhạc trên YouTube, TikTok trong quán không đồng nghĩa được miễn bản quyền. Theo luật sư, nhiều trường hợp vẫn có thể phát sinh nghĩa vụ chi trả.
Theo luật sư, truyện audio, phim hoạt hình, nhạc nền, bản ghi âm, bản ghi hình và nhiều nội dung giải trí khác đều có thể thuộc phạm vi được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan nếu đáp ứng điều kiện theo Luật Sở hữu trí tuệ. Về nguyên tắc, tổ chức, cá nhân khi khai thác các quyền như biểu diễn tác phẩm trước công chúng hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng phải được phép và trả tiền bản quyền, trừ các trường hợp ngoại lệ theo quy định của pháp luật.
Ông cho rằng việc một quán cà phê, nhà hàng hay cơ sở kinh doanh mở nhạc, truyện audio hoặc phim hoạt hình để tạo không gian phục vụ khách không nên được nhìn nhận đơn thuần là "nghe cho vui". Khi âm thanh, hình ảnh được sử dụng trong hoạt động kinh doanh nhằm phục vụ trải nghiệm khách hàng và gián tiếp hỗ trợ hoạt động thương mại thì có thể phát sinh nghĩa vụ pháp lý về bản quyền.
Đối với nhạc được giới thiệu là "miễn phí bản quyền", luật sư lưu ý cần hiểu đúng khái niệm này. "Miễn phí bản quyền" không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng trong mọi trường hợp. Nhiều nội dung chỉ cho phép sử dụng cá nhân hoặc yêu cầu mua giấy phép nếu khai thác cho mục đích thương mại. Vì vậy, chủ cơ sở kinh doanh cần kiểm tra kỹ giấy phép xem có cho phép sử dụng thương mại, biểu diễn hoặc truyền đạt công khai hay không.
Tương tự, với nhạc AI, rủi ro pháp lý cũng không thể xem nhẹ. Theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP, quyền tác giả đối với sản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo chỉ phát sinh khi con người có đóng góp đáng kể, chịu trách nhiệm về nội dung và không xâm phạm quyền của các tác phẩm được sử dụng làm dữ liệu đầu vào. Trong một số trường hợp khai thác thương mại, tổ chức, cá nhân sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI còn có thể phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền theo quy định.
Riêng đối với nội dung trên YouTube, TikTok hoặc các nền tảng trực tuyến khác, luật sư nhấn mạnh việc một nội dung có thể xem miễn phí trên nền tảng không đồng nghĩa với việc chủ quán được quyền trình chiếu hoặc phát công khai cho khách trong hoạt động kinh doanh. Muốn hạn chế rủi ro, cơ sở kinh doanh nên sử dụng nội dung có giấy phép thương mại rõ ràng, nội dung do mình sở hữu, được chủ sở hữu cho phép sử dụng trong môi trường kinh doanh hoặc tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ.
Xu hướng chuyển sang mở nhạc AI, nhạc miễn phí bản quyền hoặc phát nội dung từ YouTube, TikTok để tránh chi phí bản quyền đang ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, theo luật sư Lâm, đây chưa phải là "vùng an toàn" tuyệt đối bởi nhiều trường hợp vẫn có thể phát sinh nghĩa vụ bản quyền khi sử dụng phục vụ hoạt động kinh doanh.
Về nghĩa vụ chi trả bản quyền, luật sư cho biết pháp luật hiện hành không tiếp cận theo hướng cứ mở nhạc là đương nhiên phải trả tiền trong mọi trường hợp, mà sẽ xem xét loại nội dung, chủ thể quyền, mục đích sử dụng và phạm vi giấy phép.
Đối với các tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã công bố được sử dụng nhằm mục đích thương mại trong hoạt động kinh doanh, pháp luật quy định không phải xin phép nhưng vẫn phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận; nếu không đạt được thỏa thuận thì thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Theo quy định hiện hành, việc sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh tại nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, siêu thị, trung tâm thương mại, karaoke, quán bar, phương tiện giao thông công cộng và các hoạt động tương tự đều thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về bản quyền.
Tuy nhiên, không thể khẳng định mọi trường hợp phát nhạc đều phải trả tiền cho một tổ chức thu phí cụ thể. Nếu cơ sở sử dụng tác phẩm do mình sở hữu, tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ hoặc nội dung được cho phép sử dụng thương mại miễn phí thì cần xem xét theo từng trường hợp.
Luật sư cũng lưu ý rằng việc một tác phẩm không thuộc phạm vi quản lý của một tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả không đồng nghĩa với việc tác phẩm đó không có bản quyền. Khi đó, nếu phát sinh nghĩa vụ, cơ sở kinh doanh vẫn có thể phải làm việc trực tiếp với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền liên quan.
Chủ quán nên lưu giữ đầy đủ hợp đồng, giấy phép sử dụng, hóa đơn và điều khoản sử dụng của nền tảng cung cấp nội dung. Khi có tổ chức yêu cầu thu tiền bản quyền, cơ sở có quyền đề nghị cung cấp căn cứ pháp lý, phạm vi ủy quyền, danh mục tác phẩm và phương pháp tính phí trước khi thực hiện nghĩa vụ.