Mỗi cha mẹ đều mong con mình lớn lên khỏe mạnh, cao lớn, học tập tốt và có đủ thể lực, trí lực để bước vào tương lai. Khoa học đã chỉ ra rằng 86% chiều cao tối đa và 80% sự phát triển trí não được hoàn thiện từ 2 - 12 tuổi. Đây là lứa tuổi vàng quyết định sự phát triển thể lực và trí lực của trẻ. Vì thế, đầu tư cho sức khỏe của trẻ trong giai đoạn này không chỉ tạo nên một cá thể khỏe mạnh hôm nay, mà còn đặt nền móng cho tầm vóc cả dân tộc trong tương lai.

Đó cũng là quan điểm mà Anh hùng Lao động Thái Hương, Nhà Sáng lập, Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH kiên trì theo đuổi trong hành trình thực hiện khát vọng vì sức khỏe cộng đồng và tầm vóc Việt.

Tại Hội thảo khoa học quốc tế về Dinh dưỡng học đường năm 2025 - Vì một Việt Nam khỏe mạnh - vì tầm vóc Việt, bà Thái Hương, đã có lá thư gửi tới những người mẹ, trong đó có đoạn:

"...từ khi rời dòng sữa mẹ, con chỉ có khoảng 10 năm thiếu thời để có sức bật về tầm vóc và thể lực cho cả một cuộc đời tương lai. Con của chúng ta có cao lớn hay không, mạnh mẽ, khỏe đẹp hay không, rất cần vào sự chăm sóc đúng về dinh dưỡng ở lứa tuổi vàng này.

Các mẹ có biết, bữa ăn của người Việt thiếu tới 40% canxi cho con ở tuổi đang lớn, các con phần lớn bị thiếu máu, thiếu kẽm, thiếu vi chất vì chế độ ăn không phù hợp. Tình yêu con của mẹ vô bờ bến, nhưng sự am hiểu về dinh dưỡng chưa tường tận hoặc vì điều kiện kinh tế quá khó khăn hoặc vì nhiều lý do khác nên nhiều khi người mẹ đã vô tình chưa dành trọn vẹn cho con những điều tốt đẹp nhất".

Theo góc nhìn của bà Thái Hương, dinh dưỡng cho trẻ cần được đặc biệt quan tâm trong "lứa tuổi vàng" – giai đoạn mà những thiếu hụt về dinh dưỡng có thể để lại ảnh hưởng lâu dài đến quá trình phát triển.

"Tôi vẫn luôn nhấn mạnh: mỗi ngày chậm trễ triển khai bữa ăn học đường là một ngày cơ hội lớn của trẻ em bị trôi qua. Dinh dưỡng học đường chính là tấm lá chắn công bằng nhất, bảo đảm mọi em nhỏ Việt Nam – từ trung tâm thủ đô đến miền núi xa xôi, từ làng biển đến cao nguyên – đều có một điểm xuất phát công bằng trong hành trình làm người. Chỉ khi một thế hệ được nuôi dưỡng đầy đủ, Việt Nam mới thật sự có nền nhân lực vững chắc để đi xa và đi bền" - bà bày tỏ.

Với tầm nhìn này của bà Thái Hương, TH từng bước đi sâu vào các chương trình dinh dưỡng học đường, từ ly sữa học đường quốc gia đến việc xây dựng một mô hình bữa ăn học đường có cơ sở khoa học, được thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh trong thực tế.

Trong đó, đáng chú ý là Mô hình điểm "Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam" do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế (Viện Dinh dưỡng) cùng các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế triển khai, với sự khởi xướng và đồng hành của Tập đoàn TH. Chương trình được triển khai trong năm học 2020-2021 tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.

Nếu ly sữa học đường là bước khởi đầu, thì Mô hình điểm Bữa ăn học đường là bước phát triển tiếp theo, hướng tới giải quyết rộng hơn bài toán dinh dưỡng, vận động và thể chất của trẻ.

Một trong những kết quả dễ nhận thấy nhất của dinh dưỡng trong những năm tháng đầu đời chính là tầm vóc. Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng Quốc gia giai đoạn 2019 - 2020, chiều cao của thanh niên Việt Nam đến 18 tuổi vẫn thấp hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 9-10 cm. Chiều cao trung bình được ghi nhận là 168,1 cm đối với nam và 156,2 cm đối với nữ, trong khi mức trung bình toàn cầu tương ứng khoảng 177 cm và 165 cm.

Khoảng cách ấy đặt ra yêu cầu phải quan tâm nhiều hơn đến dinh dưỡng và vận động của trẻ ngay từ khi còn nhỏ.

Bởi vậy, trường học trở thành một mắt xích đặc biệt quan trọng. Đây là nơi trẻ học tập, sinh hoạt và hình thành những thói quen ăn uống, vận động trong một thời gian dài. Nếu bữa ăn học đường được xây dựng khoa học, kết hợp với giáo dục dinh dưỡng và hoạt động thể lực, nhà trường có thể trở thành một môi trường quan trọng giúp trẻ hình thành lối sống lành mạnh từ sớm.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, những nguyên nhân của gánh nặng kép về dinh dưỡng gồm chế độ ăn chưa cân đối, thiếu hoạt động thể lực, xu hướng sử dụng thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn không bảo đảm dinh dưỡng, an toàn vệ sinh thực phẩm. Vì vậy, cần có các giải pháp phù hợp với từng vùng miền về bữa ăn học đường, giáo dục dinh dưỡng và giáo dục thể chất, đồng thời có sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường để hình thành cho trẻ thói quen ăn uống lành mạnh, lối sống năng động từ nhỏ.

Mô hình điểm "Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam" có sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao TP.HCM và được thông qua Hội đồng khoa học với sự tham gia của các chuyên gia đến từ Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Ban điều phối Đề án 641 và Hội Dinh dưỡng Việt Nam. Tập đoàn TH là đơn vị khởi xướng và đồng hành chặt chẽ cùng chương trình.

Trong Mô hình điểm, bữa ăn học đường được tiếp cận theo hướng ưu tiên sử dụng thực phẩm từ tự nhiên, dựa trên lợi thế về nông nghiệp của vùng miền; sữa tươi được đưa vào cấu phần bữa ăn một cách khoa học: một tuần 5 ngày có ly sữa tươi, cùng một bộ 400 thực đơn; đồng thời học sinh được khuyến khích vận động tối thiểu 60 phút mỗi ngày.

Thực đơn được xây dựng theo nguyên tắc cân đối tỷ lệ chất đạm, chất béo và đường bột; sử dụng hợp lý lượng đường, muối trong từng món ăn; đồng thời bổ sung ly sữa tươi. Điểm đáng chú ý là thực đơn được điều chỉnh theo văn hóa ẩm thực địa phương, mức thu và nguồn thực phẩm sẵn có. Mục tiêu là vừa bảo đảm dinh dưỡng, vừa tạo ra một mô hình có tính khả thi khi triển khai trên thực tế.

Đối với trẻ mẫu giáo, bữa ăn học đường gồm một bữa chính và một bữa phụ, đáp ứng 50-55% nhu cầu năng lượng mỗi ngày. Đối với trẻ tiểu học, bữa chính đáp ứng 30-40% nhu cầu năng lượng/ngày và bữa phụ đáp ứng 5-10%.

Như vậy, điều mà Mô hình hướng tới không phải đơn giản là một suất ăn có nhiều món, mà là một khẩu phần được tính toán theo nhu cầu của trẻ.

Một điểm quan trọng khác của mô hình là dinh dưỡng không được xem xét tách rời khỏi hoạt động thể lực. Hoạt động thể lực được lồng ghép vào giờ học ngoại khóa và các môn học chính khóa.

Các trường tham gia được tập huấn, triển khai truyền thông, giáo dục dinh dưỡng và giáo dục thể chất. Cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, cán bộ y tế trường học và nhân viên bếp được đào tạo để triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Mô hình đồng thời đặt yêu cầu giám sát chất lượng và bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Cách tiếp cận này hướng tới một mục tiêu rộng hơn: giúp trẻ hình thành kiến thức về dinh dưỡng, thói quen vận động và lối sống lành mạnh, thay vì chỉ giải quyết nhu cầu năng lượng trong một bữa ăn.

Sau một năm áp dụng mô hình, kết quả khảo sát tại các trường cho thấy nhiều chỉ số dinh dưỡng có sự thay đổi tích cực. Chẳng hạn, với trẻ mẫu giáo, sau can thiệp, trung bình chiều cao nhóm đối chứng tăng 3,1cm và trung bình chiều cao nhóm can thiệp tăng 3,6cm. Cân nặng trung bình nhóm đối chứng tăng 1,4kg, cân nặng trung bình nhóm can thiệp tăng 1,2kg. Nhóm đối chứng có số cân nặng tăng nhiều hơn và chiều cao tăng ít hơn có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ TCBP của nhóm đối chứng đã bị tăng nhẹ, trong khi tỷ lệ này ở nhóm can thiệp lại giảm khá tốt.

Một ví dụ khác ở trẻ mầm non, sau can thiệp tỷ lệ thừa cân, béo phì của nhóm can thiệp đã giảm được 2,68% (đặc biệt tỷ lệ béo phì đã giảm được 1,55%) trong khi đó tỷ lệ này ở nhóm đối chứng tăng nhẹ (0,23%).

Tuy tỷ lệ TCBP ở nhóm đối chứng tăng không nhiều nhưng cho thấy nếu không có can thiệp về bữa ăn học đường, giáo dục dinh dưỡng và giáo dục thể chất và sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường thì nguy cơ TCBP sẽ tăng dần hàng năm và gây ra những hệ lụy xấu về sức khỏe cho trẻ em lứa tuổi MG, ảnh hưởng tới sự phát triển thể lực, trí lực sau này.

Một kết quả khác từ Mô hình điểm: 100% trẻ mẫu giáo tham gia mô hình sau can thiệp đều có sự phát triển về thể lực và thể lực nhóm can thiệp phát triển cao hơn nhóm đối chứng ở tất cả các độ tuổi và giới tính. Qua đó cho thấy hiệu quả của các bài tập/trò chơi có 95,8% trường đánh giá Mô hình hiệu quả hoặc rất hiệu quả.

Khoảng 95% giáo viên và phụ huynh hài lòng/rất hài lòng với Mô hình ở cả hai cấp học. 95,4% học sinh thực hiện ít nhất 60 phút hoạt động thể lực/ngày theo khảo sát phụ huynh.

Những kết quả trên cho thấy một bữa ăn được thiết kế khoa học, kết hợp với vận động và giáo dục dinh dưỡng, có thể tạo ra những thay đổi tích cực đối với tình trạng dinh dưỡng của trẻ.

Một trong những giá trị của mô hình nằm ở cách tiếp cận tổng thể. Không chỉ trẻ được hưởng lợi từ thực đơn được xây dựng cân đối, khoa học, mà cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường, phụ huynh cũng được nâng cao kiến thức về dinh dưỡng hợp lý và hoạt động thể lực.

Mục tiêu của Mô hình là đánh giá tình trạng dinh dưỡng của học sinh mầm non, tiểu học và thực trạng bữa ăn tại các điểm trường; nâng cao kiến thức dinh dưỡng và tăng cường hoạt động thể lực; xây dựng thực đơn cân đối, kết hợp giáo dục dinh dưỡng với giáo dục thể chất. Qua đó, mô hình hướng tới giảm tỷ lệ trẻ thừa cân, béo phì, phòng các bệnh mạn tính không lây, nâng cao thể lực và tầm vóc cho trẻ.

Nói cách khác, đích đến cuối cùng không chỉ là một đứa trẻ ăn đủ, mà là một đứa trẻ được tạo điều kiện để khỏe hơn, có thể lực tốt hơn và phát triển toàn diện hơn.

Với những kết quả vượt trội, Mô hình điểm được các chuyên gia giáo dục và dinh dưỡng đánh giá là giải pháp toàn diện, mang tính cách mạng về nâng cao tầm vóc cho trẻ em, học sinh, sinh viên. Đây chính là cơ sở khoa học để xây dựng chính sách dinh dưỡng học đường gắn với giáo dục toàn diện.

Mô hình điểm cũng nhận được sự đánh giá cao từ phía phụ huynh và nhà trường, thể hiện qua nhu cầu, mong muốn chương trình tiếp tục được triển khai, để trẻ có cơ hội tiếp tục thụ hưởng những lợi ích rõ rệt từ Mô hình này.

Sau hơn 5 năm, Mô hình điểm Bữa ăn học đường vẫn giữ nguyên giá trị tham khảo trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục tìm kiếm các giải pháp nâng cao thể trạng và tầm vóc trẻ em. Từ việc xây dựng khẩu phần ăn theo từng lứa tuổi, cân bằng các nhóm dưỡng chất, bổ sung sữa tươi đến tăng cường hoạt động thể lực hằng ngày.

Thành tựu lớn nhất của Mô hình điểm là đã tạo dựng được một cách tiếp cận có cơ sở khoa học, có thể chuẩn hóa và nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.

Tại Quyết định 973/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 được phê duyệt mới đây, trong mục Nhiệm vụ và Giải pháp có nêu: "Nhân rộng mô hình bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp với hoạt động vận động thể lực, trong đó xây dựng thực đơn đáp ứng đủ các nội dung theo Chương trình giáo dục mầm non". Quyết định 973/QĐ-TTg mở ra giai đoạn mới cho công tác sức khỏe học đường. Việc kết nối kinh nghiệm từ các chương trình thí điểm, nghiên cứu khoa học và thực tiễn triển khai sẽ là cơ sở để các giải pháp được chia sẻ, hoàn thiện và nhân rộng.

Một mô hình dù hiệu quả cũng khó tạo ra thay đổi rộng lớn nếu không được thực hiện liên tục. Từ thực tiễn triển khai Mô hình điểm Bữa ăn học đường, Tập đoàn TH đề xuất phương thức triển khai bữa ăn học đường trong thời gian tới theo hướng công khai, minh bạch và có tiêu chuẩn rõ ràng.

Cụ thể, tại Hội thảo "Đồng hành, kiến tạo tương lai: Vì một Việt Nam khỏe mạnh" do Vụ Học sinh sinh viên - Bộ Giáo dục và Đào tạo và báo Giáo dục và Thời đại tổ chức ngày 11/8 vừa qua, đại diện TH, ông Phạm Thế Quyền - Giám đốc Nghiên cứu và phát triển đề xuất 6 nhóm giải pháp.

Trong đó, ông Quyền nêu giải pháp: cần thiết lập định biên nhân sự dinh dưỡng tại trường học, nhất là ở bậc mầm non và tiểu học; bảo đảm cơ sở vật chất cho bữa ăn, hoạt động thể lực và vệ sinh trường học; đồng thời có cơ chế tài chính phù hợp, ưu tiên trẻ mầm non và tiểu học.

Một đề xuất khác là tổ chức đấu thầu công khai, minh bạch đối với sữa tươi học đường trên cơ sở tiêu chí kỹ thuật thống nhất về an toàn, chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Bữa ăn bán trú cần được tổ chức phù hợp điều kiện từng địa phương, dựa trên lợi thế nông nghiệp và đặc điểm sinh hoạt.

Đại diện TH cũng nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong tạo đồng thuận xã hội, đồng thời đề xuất nghiên cứu xây dựng Luật Dinh dưỡng học đường nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách về nâng cao sức khỏe, thể chất và tầm vóc thế hệ trẻ.

Có thể nói, câu chuyện bữa ăn học đường không nên được nhìn như một chương trình hỗ trợ ngắn hạn. Đằng sau mỗi khẩu phần ăn là câu chuyện về sức khỏe, tầm vóc và chất lượng nguồn nhân lực tương lai.

Với phụ huynh, mong muốn ấy có lẽ rất gần gũi: con được ăn một bữa ăn bảo đảm dinh dưỡng, được vận động phù hợp, được hình thành thói quen tốt và có điều kiện phát triển cả thể chất lẫn trí lực.

Với nhà trường, đó là yêu cầu về một môi trường giáo dục toàn diện, trong đó giáo dục kiến thức đi cùng giáo dục sức khỏe.

Và với quốc gia, đó là bài toán về tầm vóc của cả một thế hệ.

Bởi một đứa trẻ khỏe mạnh không chỉ có thêm cơ hội phát triển hôm nay. Đó còn là nền tảng để em học tập tốt hơn, phát triển tốt hơn và tự tin bước vào tương lai. Chăm lo cho bữa ăn của trẻ hôm nay chính là chăm lo cho sức khỏe, tầm vóc và trí tuệ của Việt Nam ngày mai.

Nếu coi bữa ăn học đường chỉ là hoạt động phục vụ ăn uống, mục tiêu sẽ dừng ở việc trẻ được ăn no. Nhưng nếu coi đó là một phần của giáo dục toàn diện, bữa ăn phải được xây dựng bằng khoa học, gắn với vận động, giáo dục dinh dưỡng, vệ sinh an toàn thực phẩm và sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình. Đó chính là tinh thần xuyên suốt trong cách Anh hùng Lao động Thái Hương theo đuổi câu chuyện dinh dưỡng cho trẻ em, vì một Việt Nam khỏe mạnh – vì tầm vóc Việt.