Hai tay dắt 2 con trâu ra bãi tập kết, để cuối buổi dồn lên xe tải đưa về xuôi. Anh Phong, một tay lái trâu đã đi nhẵn cung đường Vĩnh Phúc, Si Ma Cai, Lào Cai nói: "Bọn tôi phải lên đây từ chiều qua phục sẵn, chậm chân là người khác mua mất, vì năm nay Kỷ Sửu nhà nào cũng muốn có đôi cân thịt trâu ăn cho may mắn". Không biết có phải như lời dự báo của tay lái buôn này hay không mà đầu năm chợ trâu Cán Cấu nhộn nhịp lạ thường.
Tấp nập từ đêm
Mới 4 giờ sáng, hơi sương mù vẫn còn đặc quánh khắp núi rừng, tôi nghe gà gáy và thầm nghĩ "Còn lâu những bản của người Mông nơi vùng đất rồng Si Ma Cai này mới mở mắt". Tính đánh thêm giấc nữa, đợi đến sáng ra làm miếng thắng cố, bát rượu ngô ở chợ trâu bò Cán Cấu cho vững dạ để tưng bừng trong chuyến công tác đầu năm. Vừa kéo chiếc chăn nặng như vải bạt và đậm mùi con trẻ lên người định ngủ tiếp, thì ông chủ nhà Thào A Rạng đã dậy từ bao giờ?. Khêu bếp đun ấm nước sôi rồi sốt sắng bảo tôi: "Mày muốn ra xem chợ trâu thì dậy đi, ngủ cố là người ta bán hết, sáng ra chỉ còn mấy cái cọc buộc và ít phân trâu sót lại thôi đấy".
Thấy tôi, lão Giàng A Bình, chủ quán ăn đầu cổng chợ Cán Cấu, cười nhe mấy chiếc răng vàng ra hất hàm hỏi, mày có buôn trâu đâu mà hay lên thế? Nhớ thắng cố, thèm rượu ngô Si Ma Cai nhà tao rồi hả? Có ăn không? Để tao còn biết mà để phần, vì hôm nay đầu xuân, đông lắm đấy, không nhanh chân là hết miếng ngon đừng trách nhé. Tôi đùa lại: "Ông suốt ngày chỉ biết rượu mới thịt, làm gì được thò cổ ra khỏi cái quán này mà biết chợ đông hay vắng". A Bình trợn mắt rồi gõ gõ vào cái chảo thắng cố đầy bắt đầu sôi sùng sục, thơm nhức mũi mắng lại tôi. “Mày mắt kém a? Hôm nay tao phải nấu 2 mẻ đấy, có nghĩa là khách đông gấp đôi hiểu chưa? Tao chỉ cần ngồi múc thắng cố, đong rượu ngô là biết hôm nay chợ đông hay vắng mà”.
 Những chú trâu vẫn vô tư gặm cỏ không biết mình sắp được đưa về xuôi hóa kiếp. |
Ngồi hút thuốc lào vã đợi người đến mua đôi trâu mộng, anh Cư A Hòa - người xã Quan Thần Sán nói: "Tao và thằng con trai lớn phải dong trâu đi từ chiều hôm qua, quá nửa đêm mới tới nơi. Đã chọn chỗ buộc tốt rồi không biết có bán được không? Vì 2 con trâu của tao to tiền quá (32 triệu đồng). Nếu làm trâu cày thì tốt, còn bán thịt bỏ rẻ mỗi con cũng cầm chắc 2 tạ thịt loại I. Bọn hàng thịt thích lắm rồi nhưng vẫn còn muốn hạ giá, vì chê to tiền. Nhưng hôm nay mở hàng, cũng cố bán cho thằng con có tiền xuống Trường sư phạm Hà Nội ôn thi đại học, còn đâu cũng muốn tậu cái xe máy để còn đi Bắc Hà, Lào Cai xem tết cho vui".
Vừa ngồi canh trâu nhà mình nhưng ông Tẩn A Trình. mắt cứ nhìn ngược lên trên con đường nhựa chạy qua, nơi có những chiếc xe dài đeo biển số của các tỉnh: Bắc Giang, Hà Nội, Vĩnh Phúc và cả Sài Gòn. Chỉ tay đếm lần lượt, ông Trình thông báo với mọi người xung quanh: "Bây giờ đã có 12 ô tô đến bắt hàng đấy, anh em phải bảo nhau liệu mà bán. Chứ họ đánh xe lên không ai muốn về không đâu, vì đầu năm món thịt trâu cứ gọi là khoái phải biết".
Không có trâu để bán, nhưng chị Seo vẫn kiên nhẫn ngồi đợi khách để xuất được chú ngựa 8 tuổi nhà mình về xuôi. Chị bảo: "Bọn nó trả 6,5 triệu rồi nhưng tao phải đợi nó quay lại tăng 200 nghìn nữa thì mới bán để kiếm mấy cái áo cho 3 đứa con nhỏ ở nhà. Con ngựa này nó thồ hàng khoẻ mà dai sức, mang về xuôi kéo xe là tốt lắm. Chứ chị cũng không muốn bán cho mấy anh hàng thịt, hoá kiếp thì mất đi một con ngựa tốt".
 Không có trâu thì bán ngựa. |
Nhìn da đoán thịt
Nâng mõm con trâu cái lên, rồi nhanh như cắt anh Phong - một tay lái trâu dưới xuôi lên bóp mạnh bộ hàm con vật để lộ ra mấy chiếc răng, xong xuôi đâu đấy lại lấy tay bấu vào hai bên mông con vật, anh Phong phán "con này tôi mua kịch giá 6,6 triệu đồng, đố anh bán được hơn”. Nhìn con trâu cái đầy đặn, căng mẩy của mình, Vàng A Đoản nói: "Mày ép giá thế, trâu của tao to mà. Vỗ vỗ vào lưng con hàng anh Phong nói: "Con trâu cái này, thân ngắn, cổ cò, mông vai teo tóp, bụng căng do đầy hơi, chứ đâu phải vì béo, nếu mày không tin tao chọc hơi ra, tí nữa con trâu của mày chẳng lại dơ xương ra ý à?" Như bị bắt thóp vì lái trâu phán đúng bệnh rồi, anh Đoản chỉ còn mỗi một nước giao chiếc thừng đang tròng vào mũi con trâu cái của mình cho anh Phi và mặc cả, "mày ứng trước 200 nghìn để tao ra đưa con vợ đi ăn sáng, làm bát rượu, tí nữa tao rủ cả vợ ra lấy tiền nhé". Đợi anh Đoản đi khuất, anh Phong bật mí: "Con trâu này giỏi lắm được 120kg thịt, với giá giao tại lò mổ 65nghìn/1kg, căn ke tiền xe luật lá, kiểm dịch, ăn uống dọc đường. Thì may ra bọn tôi lãi bộ lòng, da, vó, thủ. Nếu mua không tinh thì đảm bảo lỗ nặng, vì cái giống trâu cái thịt ít mà bụng lại to chứa toàn hơi với cỏ.
 Chủ hàng và khách đã ngã giá xong xuôi, giờ là lúc thanh toán. |
Phiên đầu năm, người bán cũng đông, kẻ mua cũng nhiều. Nên chẳng mấy chốc cái chợ ngót nghét nghìn con gia súc đã bị dồn cả vào những dãy xe tải dài nối đuôi nhau cả cây số. Những quán thắng cố, rượu ngô đã chật kín người, họ ngồi bá vai nhau ngất ngưởng mừng cho thành quả vừa xuất được những chú trâu bò trong buổi khai phiên mở chợ.
Nhìn những đoàn xe chở đầy trâu bò của bà con trong huyện kìn kìn đưa về xuôi, phục vụ tết, ông Nguyễn Trường Sơn - Chủ tịch huyện Si Ma Cai nói: "Tôi dám chắc trâu bò, ngựa của huyện mình có mặt đủ ở 63 tỉnh thành, vài lần ăn ở thành phố người ta bảo thịt bò tây nhưng tôi thì cứ nghĩ trâu Si Ma Cai này cả thôi mà, rồi ông cùng những người xung quanh cười khà khà, nâng chén để mừng một năm làm ăn tốt lành của bà con vùng cao này.
Bài và ảnh: Gia Vân Khánh