Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đột quỵ não và bệnh tim mạch hiện là những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Tại Việt Nam, các bệnh lý này không chỉ có xu hướng gia tăng nhanh theo tuổi, mà còn bùng phát rõ rệt trong mùa lạnh, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi có bệnh nền.
Gánh nặng đột quỵ và bệnh tim mạch tại Việt Nam
Theo Viện Tim mạch Việt Nam (Bệnh viện Bạch Mai), bệnh tim mạch hiện chiếm khoảng 33–35% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam. Trong đó, đột quỵ não và nhồi máu cơ tim là hai bệnh lý nguy hiểm nhất, để lại tỷ lệ tử vong và tàn phế cao.
Các số liệu tổng hợp từ Viện Tim mạch Việt Nam, Viện Đột quỵ não – Bệnh viện Bạch Mai và Bộ Y tế cho thấy:
- Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000–250.000 ca đột quỵ mới.
- Hơn 50% bệnh nhân đột quỵ là người trên 60 tuổi.
- Tỷ lệ tử vong do đột quỵ khoảng 20–25%, nhiều trường hợp còn lại mang di chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống.
Các chuyên gia của Viện Tim mạch Việt Nam nhận định, mùa đông – xuân, đặc biệt khi miền Bắc rét đậm rét hại như hiện tại là thời điểm số ca nhập viện vì đột quỵ não và nhồi máu cơ tim tăng rõ rệt.
Người cao tuổi dễ đột quỵ não và nhồi máu cơ tim khi miền Bắc rét đậm, rét hại.
Vì sao trời lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ ở người cao tuổi?
Khi nhiệt độ môi trường giảm, cơ thể tăng tiết các hormone stress như catecholamin (adrenalin, noradrenalin) gây co mạch ngoại biên, làm tăng huyết áp và nhịp tim. Đồng thời, thời tiết lạnh còn làm thay đổi hệ thống đông máu:
- Tăng số lượng tiểu cầu
- Tăng hồng cầu, tăng độ nhớt của máu
- Gia tăng xu hướng hình thành cục máu đông
Ở người cao tuổi, mạch máu đã bị xơ vữa, kém đàn hồi, khi huyết áp tăng đột ngột rất dễ gây tắc mạch não (nhồi máu não) hoặc vỡ mạch não (xuất huyết não). Tương tự, tình trạng co thắt mạch vành và huyết khối có thể gây nhồi máu cơ tim cấp, đặc biệt trong những ngày lạnh sâu.
Người cao tuổi cần đặc biệt cảnh giác với nguy cơ tim mạch trong những ngày rét đậm.
Những ai dễ bị đột quỵ?
Theo Viện Tim mạch Việt Nam, đột quỵ não và nhồi máu cơ tim thường gặp ở người cao tuổi có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ như:
- Tăng huyết áp
- Đái tháo đường type 2
- Rối loạn lipid máu
- Suy tim, rung nhĩ
- Tiền sử đột quỵ hoặc bệnh mạch vành
- Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia
Dấu hiệu đột quỵ
Đột quỵ não là cấp cứu y khoa, có thể xảy ra đột ngột, không báo trước. Các triệu chứng thường gặp gồm đau đầu dữ dội, chóng mặt, méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, nuốt nghẹn, mờ mắt, đi lại không vững.
Đột quỵ não gồm hai thể chính là nhồi máu não và xuất huyết não. Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần đặt bệnh nhân nằm đầu cao, nghiêng một bên nếu có nôn, tuyệt đối không cho ăn uống, đồng thời gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế sớm nhất. Theo khuyến cáo hiện nay, "giờ vàng" điều trị nhồi máu não là trong vòng 4,5 - 6 giờ kể từ khi khởi phát.
Nhồi máu cơ tim cấp thường biểu hiện bằng đau thắt ngực trái, cảm giác bóp nghẹt sau xương ức, đau lan lên cổ, hàm, vai trái, kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh. 6 giờ đầu kể từ khi khởi phát là thời gian vàng để tái thông động mạch vành, giúp giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng suy tim.
Bác sĩ khuyến cáo người cao tuổi nên đo huyết áp hàng ngày, tái khám định kỳ.
Khuyến cáo phòng ngừa đột quỵ từ các chuyên gia
Các chuyên gia nhấn mạnh, trên 80% các trường hợp đột quỵ và nhồi máu cơ tim có thể phòng ngừa được nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Người cao tuổi và người có bệnh nền tim mạch cần:
- Uống thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc trong mùa lạnh
- Đo huyết áp hằng ngày, tái khám định kỳ
- Duy trì huyết áp mục tiêu theo hướng dẫn của bác sĩ
Bên cạnh đó, cần thực hiện lối sống lành mạnh:
- Ăn nhạt dưới 5g muối/ngày, tăng cường rau xanh và trái cây
- Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, uống nhiều lần trong ngày
- Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và các chất kích thích
- Ngủ đủ 7–8 giờ/ngày, tránh căng thẳng kéo dài
- Giữ ấm cơ thể khi trời lạnh, đặc biệt là đầu, cổ, bàn chân
- Tránh ra ngoài trời lạnh quá sớm hoặc quá khuya
- Duy trì vận động thể chất đều đặn, phù hợp với thể trạng
Các chuyên gia cũng khuyến cáo người cao tuổi nên khám sức khỏe định kỳ 1–2 lần mỗi năm, đặc biệt trước các đợt rét đậm, rét hại, nhằm phát hiện sớm các nguy cơ tim mạch và can thiệp kịp thời.
