Mệt mỏi kinh niên sau tuổi 60: Không chỉ do tuổi già

Nhiều người tin rằng bước sang tuổi 60, cảm giác mệt mỏi kéo dài, mất sức hay thiếu năng lượng là điều không tránh khỏi. Nhưng đây chỉ đúng một phần.

Các nghiên cứu về lão hóa cho thấy, đằng sau tình trạng kiệt sức ở người lớn tuổi có thể là sự suy giảm chức năng của ty thể – bộ phận tạo ra ATP, nguồn năng lượng giúp tế bào hoạt động. Khi ty thể già đi, cơ thể sản xuất ít năng lượng hơn, đồng thời tăng stress oxy hóa và viêm mạn tính. Đây được xem là một trong những dấu ấn quan trọng nhất của quá trình lão hóa.

Điều tích cực là: ty thể không hoàn toàn “hỏng đi” theo tuổi tác. Một số thói quen hằng ngày có thể giúp cải thiện hiệu quả hoạt động của chúng.

Vì sao càng lớn tuổi càng dễ mệt? 

Hãy tưởng tượng cơ thể giống một thành phố, còn ty thể là hàng triệu nhà máy điện nhỏ vận hành liên tục.

Khi còn trẻ:

• Nhà máy hoạt động hiệu quả.
• Năng lượng sản xuất dồi dào.
• Cơ bắp phục hồi nhanh.
• Não bộ tỉnh táo hơn.

Sau tuổi 60:

• Khả năng tạo ATP giảm.
• Ty thể tổn thương tích tụ nhiều hơn.
• Quá trình dọn dẹp ty thể hỏng hoạt động kém.
• Stress oxy hóa tăng lên.

Hệ quả thường thấy:

•  Mệt mỏi kéo dài.
• Yếu cơ, đi lại chậm hơn.
•  Giảm khả năng tập trung.
• Hồi phục lâu sau vận động.
•  Ngủ nhiều nhưng vẫn uể oải.

Các nghiên cứu ghi nhận suy giảm chức năng ty thể liên quan trực tiếp đến tình trạng yếu cơ tuổi già và cảm giác thiếu năng lượng ở người cao tuổi.

Có thể 'kích hoạt' lại năng lượng tế bào không?

Câu trả lời là có, nhưng không bằng thuốc thần kỳ hay thực phẩm bổ sung đắt tiền. Những yếu tố tác động mạnh nhất lại nằm ở lối sống.

1. Ưu tiên vận động sức bền nhẹ + tập cơ

Nghe có vẻ nghịch lý: càng mệt càng nên vận động.

Hoạt động thể chất đều đặn giúp kích thích cơ thể tạo thêm ty thể mới và cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.

Bạn nên bắt đầu:

• Đi bộ nhanh 20–30 phút/ngày.
• Tập kháng lực 2–3 buổi/tuần.
•  Leo cầu thang nếu phù hợp sức khỏe.
• Tập thăng bằng và kéo giãn.

2. Ăn đủ protein thay vì cắt giảm quá mức

Nhiều người lớn tuổi ăn ít hơn vì sợ tăng cân.

Nhưng thiếu protein khiến khối cơ giảm nhanh hơn, làm nhu cầu năng lượng của cơ thể suy yếu.

3. Ngủ đủ để cơ thể 'bảo dưỡng' hệ thống năng lượng

Giấc ngủ chất lượng giúp phục hồi chuyển hóa tế bào.

Nếu thường xuyên: Ngủ dưới 6 giờ; thức khuya kéo dài; ngủ ngắt quãng...khả năng phục hồi của ty thể có thể bị ảnh hưởng.

4. Kiểm soát đường huyết

Đường huyết cao kéo dài làm tăng tổn thương ty thể.

Người lớn tuổi nên:

•  Hạn chế đồ uống nhiều đường.
•  Ăn cân bằng tinh bột – đạm – chất xơ.
•  Theo dõi đường huyết định kỳ nếu có nguy cơ.

Ty thể suy yếu không chỉ gây mệt mà còn liên quan đến tốc độ lão hóa

Giới nghiên cứu ngày càng xem rối loạn chức năng ty thể là một mắt xích trung tâm của lão hóa sinh học. Nó liên quan đến viêm mạn tính, suy giảm cơ bắp, bệnh tim mạch và nhiều bệnh tuổi già khác.

Tuổi tác không thể đảo ngược. Nhưng cách cơ thể sử dụng năng lượng ở tuổi già vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ những lựa chọn mỗi ngày.

Đôi khi, thay đổi nhỏ như đi bộ thêm 20 phút, ngủ sớm hơn hay ăn đủ đạm lại là bước đầu để cơ thể lấy lại phần năng lượng tưởng như đã mất.

Triển vọng chỉnh sửa bộ gien trong ty thể

SKĐS - Nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Đại học Harvard, Đại học Y Washington, Mỹ vừa phát triển một phương pháp mới, chỉnh sửa chính xác ADN ty thể trong các tế bào sống.