Mẹ sốc khi phát hiện con gái 5 tuổi thích 'nghịch' vùng kín: Chuyên gia tâm lý nói gì?

Những biểu hiện này khiến nhiều cha mẹ bối rối, thậm chí lo lắng không biết liệu con có đang gặp vấn đề bất thường về tâm sinh lý hay không.

Một số người cho rằng đó là hành vi “tự sướng”, tuy nhiên, theo góc nhìn của chuyên gia, đôi khi đây chỉ đơn thuần là quá trình trẻ khám phá cơ thể của mình.

Tiến sĩ Tâm lý Phạm Thục Oanh - Đại học Đại Nam, người có hơn 17 năm kinh nghiệm trong đào tạo, tham vấn, trị liệu tâm lý trẻ em và gia đình; chuyên gia ứng dụng liệu pháp CBT và Chánh niệm trong giáo dục giới tính cho trẻ em và thanh thiếu niên, đã có những chia sẻ về vấn đề này.

Theo Tiến sĩ tâm lý Phạm Thị Thục Oanh, trong bối cảnh xã hội hiện đại, sự phát triển của trẻ em không còn bó hẹp trong các không gian truyền thống mà chịu tác động mạnh mẽ từ các luồng thông tin đa chiều. Những lo ngại của các bậc phụ huynh trên các diễn đàn trực tuyến về hành vi tự chạm, kẹp chân hoặc di chuyển nhịp điệu trên giường của trẻ từ 5 đến 8 tuổi phản ánh một nhu cầu cấp thiết về việc hiểu đúng bản chất của tâm sinh lý trẻ em.

Giai đoạn này là cột mốc quan trọng khi trẻ bắt đầu rời xa sự bao bọc hoàn toàn của gia đình để gia nhập môi trường học đường, nơi các tương tác xã hội và sự tự nhận thức, tìm hiểu về cơ thể bắt đầu nảy nở mạnh mẽ. Việc phân tích các hành vi này đòi hỏi một cái nhìn đa chiều, kết hợp giữa tâm lý học phát triển, thần kinh học và giáo dục học để đưa ra những chỉ dẫn khoa học nhất cho cha mẹ.

Bản chất sinh lý và tâm lý của hành vi tự kích thích ở trẻ nhỏ

Theo Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh, hành vi tự kích thích ở trẻ em trong độ tuổi tiểu học thường gây ra sự hoang mang vì người lớn có xu hướng soi chiếu nó qua lăng kính tình dục của người trưởng thành. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, đây là những biểu hiện mang tính bản năng và thường là một phần của quá trình phát triển hệ thần kinh và cảm xúc, cụ thể:

Cơ chế tự xoa dịu và điều tiết cảm xúc

Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh cho rằng, phần lớn các hành vi mà cha mẹ quan sát được thực chất là kỹ năng tự xoa dịu. Đây là một kỹ năng sống quan trọng giúp trẻ quản lý cảm xúc và thiết lập sự ổn định nội tại. Khi trẻ đối mặt với sự căng thẳng, mệt mỏi hoặc buồn chán, hệ thống thần kinh của trẻ tìm kiếm các kích thích vật lý để giải phóng endorphin hoặc đơn giản là để giảm bớt sự hưng phấn quá mức.

Các hành vi tự xoa dịu thường thấy bao gồm mút ngón tay, cắn móng tay, xoắn tóc, và cả việc chạm vào bộ phận sinh dục hoặc tạo áp lực lên vùng chậu (kẹp chân, nằm sấp di chuyển). Những hành động này không mang tính dục mà mang tính giải tỏa căng thẳng. Trẻ em ở độ tuổi 5-8 có thể gặp stress do những thay đổi lớn như chuyển cấp học, áp lực thi cử, xung đột với bạn bè hoặc những biến động trong gia đình như cha mẹ ly thân. Khi đó, các hành vi tự kích thích đóng vai trò như một cơ chế phòng vệ tự nhiên.

Rối loạn thỏa mãn (Gratification Disorder)

Theo Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh, một biểu hiện đặc thù thường bị nhầm lẫn với các vấn đề bệnh lý là Rối loạn thỏa mãn (GD). Đây là một biến thể hành vi lành tính nhưng có thể gây lo sợ cho phụ huynh vì tính chất "fixation" (đờ đẫn) của nó. Trẻ mắc rối loạn thỏa mãn thường có những cơn vận động rập khuôn, lặp đi lặp lại như ép chặt hai chân, áp sát vùng chậu vào vật cứng, kèm theo các biểu hiện như đỏ mặt, đổ mồ hôi hoặc phát ra âm thanh gừ gừ.

Điểm mấu chốt để phân biệt rối loạn thỏa mãn với các cơn co giật hay bệnh lý thực thể là trẻ vẫn hoàn toàn tỉnh táo và có thể bị làm cho xao nhãng ngay lập tức bởi các tác động từ bên ngoài như một tiếng gọi hoặc một đồ chơi hấp dẫn. Rối loạn thỏa mãn thường xuất hiện khi trẻ ở một mình hoặc đang buồn chán. Nếu không được can thiệp đúng cách bằng việc điều hướng, tần suất của các cơn này có thể tăng lên, ảnh hưởng đến sự tập trung và khả năng học tập của trẻ tại trường.

Phân định giữa khám phá bình thường và hành vi cần can thiệp chuyên môn

Chuyên gia tâm lý nhấn mạnh, cần hiểu rằng một số hành vi là "bình thường" không có nghĩa là mọi hành vi liên quan đến bộ phận nhạy cảm đều được bỏ qua. Cần sử dụng các hệ quy chiếu cụ thể để đánh giá mức độ nghiêm trọng và xác định thời điểm cần can thiệp chuyên sâu.

Để phân biệt giữa sự tò mò phát triển lành mạnh và hành vi tình dục có vấn đề (Problematic Sexual Behavior - PSB), cha mẹ cần quan sát dựa trên bốn yếu tố:

1. Tần suất: Một hành vi là bình thường nếu nó xảy ra ngẫu nhiên và thỉnh thoảng. Tuy nhiên, nếu trẻ thực hiện hành vi tự kích thích nhiều lần trong ngày, diễn ra liên tục và trẻ không thể tự dừng lại, đó là một dấu hiệu cần lưu ý.
2. Chuẩn mực xã hội: Hành vi lành mạnh thường mang tính riêng tư. Nếu trẻ thực hiện hành vi tự chạm hoặc phơi bày bộ phận nhạy cảm ở nơi công cộng, trong lớp học hoặc trước mặt người lạ sau khi đã được nhắc nhở, đây là biểu hiện của sự thiếu kiểm soát xung động hoặc hiểu sai về ranh giới.
3. Tính kiên trì: Một đứa trẻ phát triển bình thường sẽ dừng hành vi khi được cha mẹ giải thích hoặc chuyển hướng sự chú ý. "Cờ đỏ" xuất hiện khi trẻ vẫn kiên trì thực hiện hành vi bất chấp mọi nỗ lực điều chỉnh của người lớn.
4. Tính cưỡng ép hoặc xâm phạm: Đây là yếu tố nghiêm trọng nhất. Nếu trẻ ép buộc trẻ khác hoặc động vật tham gia vào các hành vi liên quan đến bộ phận nhạy cảm, hoặc thực hiện các hành động mô phỏng quan hệ tình dục người lớn, trẻ cần được can thiệp tâm lý ngay lập tức.

Dưới đây là khung tham chiếu chi tiết giúp phụ huynh nhận diện tình trạng của trẻ (Bảng phân loại hành vi theo mức độ an toàn cho lứa tuổi 6-10):

"Một điểm cần lưu ý là kiến thức của trẻ. Việc trẻ tự kích thích thường là hành vi tự nhiên. Tuy nhiên, nếu hành vi đi kèm với việc trẻ biết quá chi tiết các tư thế người lớn hoặc có tâm lý sợ hãi người lạ cực độ, cha cần đặt nghi vấn về xâm hại", Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh nhấn mạnh.

Hệ quả tâm lý từ phản ứng sai lầm của cha mẹ

Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh cho biết, sự hoảng hốt và la mắng của cha mẹ khi bắt gặp trẻ tự kích thích thường xuất phát từ nỗi sợ con mình bị "lệch lạc" hoặc "hư hỏng". Tuy nhiên, những phản ứng mang tính trừng phạt này lại chính là tác nhân gây ra những tổn thương tâm lý nghiêm trọng và bền vững.

Thực tế, trẻ em trong giai đoạn 5-8 tuổi đang xây dựng lòng tự trọng dựa trên phản hồi của cha mẹ. Khi bị mắng mỏ thậm tệ vì một hành vi mà trẻ cảm thấy là dễ chịu hoặc tự nhiên, trẻ sẽ nảy sinh cảm giác rằng cơ thể mình là "xấu xa" và bản thân mình là "tồi tệ". Sự xấu hổ này không làm chấm dứt hành vi mà chỉ khiến trẻ thực hiện nó một cách bí mật hơn, tạo ra một bức tường ngăn cách sự chia sẻ giữa con cái và cha mẹ.

Về lâu dài, những trẻ bị trừng phạt vì khám phá cơ thể có xu hướng gặp khó khăn trong việc thiết lập các mối quan hệ lành mạnh khi trưởng thành. Trẻ có thể coi tình dục và sự thân mật là điều đáng ghê tởm hoặc tội lỗi, dẫn đến những rối loạn về chức năng tình dục hoặc tâm lý trong tương lai.

"Như đã phân tích, nhiều hành vi tự kích thích là cách để trẻ giảm stress. Khi cha mẹ tạo ra thêm sự căng thẳng bằng cách quát tháo, vô tình khi chưa có nhận thức đầy đủ, chưa có sự định hướng giá trị từ cha mẹ, người nuôi dưỡng trẻ lại càng có nhu cầu tìm đến cơ chế tự xoa dịu. Điều này tạo ra một vòng lặp: Trẻ stress => Tự kích thích => Cha mẹ mắng => Trẻ stress hơn => Tăng cường tự kích thích.

Ngoài ra, nếu trẻ đang cảm thấy bị thiếu thốn sự quan tâm, những phản ứng dữ dội của cha mẹ (dù là tiêu cực) đôi khi lại trở thành một dạng "phần thưởng" khiến trẻ tiếp tục lặp lại hành vi để thu hút sự chú ý", Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh lưu ý.

Cha mẹ cần làm gì?

Theo Tiến sĩ tâm lý Phạm Thục Oanh, khi phát hiện ra những biểu hiện kể trên, thay vì phản ứng bằng cảm xúc, cha mẹ cần đóng vai trò là những người điều hướng và giáo dục một cách bình tĩnh. Cha mẹ có thể áp dụng những nguyên tắc sau:

Nguyên tắc "Phớt lờ - Điều hướng - Quan sát"

Trong hầu hết các trường hợp khám phá bình thường, việc tạo ra quá nhiều sự chú ý vào hành vi là không cần thiết.

• Phớt lờ một cách có chủ đích: Nếu hành vi diễn ra không thường xuyên, cha mẹ có thể không cần bình luận trực tiếp ngay lúc đó để tránh làm trẻ thấy xấu hổ.
• Điều hướng: Khi thấy trẻ đang tập trung vào việc tự kích thích, hãy nhẹ nhàng lôi kéo trẻ vào một hoạt động khác đòi hỏi sự tham gia của đôi tay hoặc vận động toàn thân. Ví dụ: "Con giúp mẹ nhào bột làm bánh nhé" hoặc "Chúng ta cùng đi dạo công viên nào". Việc chuyển hướng giúp trẻ thoát khỏi trạng thái kích thích một cách tự nhiên.
• Quan sát tác nhân: Hãy chú ý xem hành vi xảy ra khi trẻ buồn, mệt, hay sau khi xem một chương trình TV cụ thể? Điều này giúp cha mẹ giải quyết nguyên nhân gốc rễ thay vì chỉ cấm đoán biểu hiện.

Thiết lập quy tắc về quyền riêng tư

Cha mẹ cần dạy trẻ phân biệt giữa các không gian khác nhau. Thay vì nói "Đừng làm thế", hãy nói: "Đây là việc riêng tư, con chỉ nên làm khi ở một mình trong phòng hoặc trong nhà tắm". Điều này giúp trẻ hiểu về chuẩn mực xã hội và tôn trọng ranh giới mà không cảm thấy bị xúc phạm về mặt đạo đức. 

Trẻ em ở độ tuổi này đã bắt đầu có nhu cầu về sự riêng tư khi thay đồ hay đi vệ sinh, và cha mẹ nên tôn trọng điều đó để làm gương cho trẻ.

Củng cố tích cực và mô hình hóa cảm xúc

Sử dụng phần thưởng và lời khen khi trẻ tham gia vào các hoạt động lành mạnh và thể hiện sự kiểm soát tốt. Đồng thời, cha mẹ nên thể hiện cách mình đối phó với căng thẳng bằng ngôn ngữ để trẻ học tập: "Hôm nay mẹ thấy hơi mệt, mẹ sẽ nghe nhạc một chút để thấy thoải mái hơn". Điều này dạy trẻ rằng có nhiều cách để đạt được sự an tâm và thỏa mãn mà không cần dựa dẫm quá mức vào các kích thích vật lý.

Xem thêm bài viết:

Thủ dâm ở tuổi mãn kinh có lợi gì cho sức khỏe của chị em?

SKĐS - Thủ dâm khi mãn kinh không những không gây hại mà còn có thể mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho sức khỏe thể chất và tinh thần của phụ nữ, miễn là được thực hiện một cách hợp lý và an toàn.