Mẹ bầu làm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh trĩ?

Đau hậu môn khi mang thai là chuyện nhiều mẹ bầu ngại nói. Có người đau rát khi đi ngoài, có người thấy vướng cộm quanh hậu môn, có người chảy vài giọt máu đỏ tươi rồi tự nghĩ “chắc bị trĩ”. Đúng là trĩ thai kỳ rất thường gặp, nhất là ở những tháng cuối. Nhưng không phải mọi cơn đau hậu môn đều nên chịu đựng hoặc tự mua thuốc đặt, thuốc bôi về dùng.

Điều quan trọng là phân biệt đâu là khó chịu thường gặp, đâu là dấu hiệu cần đi khám sớm. Với phụ nữ mang thai, bất kỳ triệu chứng đau dữ dội, sưng cục quanh hậu môn, chảy máu nhiều, sốt, mệt lả hoặc đau không giảm đều cần được bác sĩ đánh giá.

Vì sao phụ nữ mang thai dễ bị trĩ?

Trĩ là tình trạng các mạch máu vùng hậu môn – trực tràng bị giãn, sưng lên và gây đau, ngứa, chảy máu hoặc cảm giác vướng. Khi mang thai, mẹ bầu dễ bị trĩ vì nhiều lý do cùng lúc:

• Tử cung lớn dần tạo áp lực lên vùng chậu và các tĩnh mạch quanh trực tràng.
• Nội tiết thai kỳ làm nhu động ruột chậm hơn, dễ táo bón.
• Táo bón khiến mẹ phải rặn nhiều khi đi ngoài, làm tăng áp lực lên búi trĩ.
• Tăng cân nhanh, ngồi lâu, ít vận động cũng làm máu vùng chậu lưu thông kém hơn.
• Cuối thai kỳ, áp lực ổ bụng tăng khiến các búi trĩ dễ sưng đau hơn.

Nói dễ hiểu, trĩ thai kỳ không phải do mẹ “ở bẩn” hay ăn uống sai một bữa. Đó là kết quả của thay đổi cơ thể khi mang thai, cộng với táo bón và áp lực vùng chậu.

Đau hậu môn do trĩ thường biểu hiện thế nào?

Trĩ thông thường có thể gây:

• Đau rát khi đi ngoài. Ngứa hoặc khó chịu quanh hậu môn.
• Cảm giác vướng, cộm, nhất là sau khi rặn.
• Máu đỏ tươi dính trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ vài giọt sau đi ngoài.
• Cục mềm quanh hậu môn, có thể đau nhẹ hoặc không đau.

Nếu triệu chứng nhẹ, mẹ vẫn đi lại được, không chảy máu nhiều, không sốt, không đau dữ dội, bác sĩ thường ưu tiên các biện pháp bảo tồn như điều chỉnh ăn uống, tăng chất xơ, uống đủ nước, vận động nhẹ, ngâm hậu môn bằng nước ấm và cải thiện thói quen đi vệ sinh.

Nhưng điểm cần nhớ là: thấy máu không nên tự kết luận chắc chắn do trĩ. Chảy máu hậu môn cần được đánh giá nếu lặp lại, ra nhiều hoặc đi kèm triệu chứng bất thường.

Trĩ tắc mạch khác trĩ thường thế nào?

Trĩ tắc mạch xảy ra khi có cục máu đông hình thành trong búi trĩ, thường là trĩ ngoại. Tình trạng này có thể khiến mẹ bầu đau đột ngột và đau hơn nhiều so với trĩ thông thường.

Mẹ có thể thấy:

• Đau hậu môn dữ dội, đau nhói hoặc đau căng tức.
• Cục sưng quanh hậu môn xuất hiện nhanh.
• Cục có thể tím, xanh tím hoặc căng cứng.
• Đau tăng khi ngồi, đi lại, ho hoặc đi ngoài.
• Có thể kèm chảy máu nếu da vùng búi trĩ bị căng, nứt.

Khác với trĩ nhẹ, trĩ tắc mạch thường khiến mẹ rất khó chịu, mất ngủ, sợ đi ngoài và khó sinh hoạt. Đây là tình huống nên đi khám sớm, đặc biệt khi đang mang thai, vì bác sĩ cần đánh giá mức độ đau, chảy máu, nguy cơ nhiễm trùng và lựa chọn cách xử trí an toàn cho thai kỳ.

Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?

Mẹ bầu nên đi khám sớm, không chờ tự khỏi, nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau hậu môn dữ dội, đau tăng nhanh.
• Sưng cục quanh hậu môn, nhất là cục căng, tím, rất đau.
• Chảy máu hậu môn nhiều hoặc chảy máu lặp lại.
• Máu không chỉ dính giấy mà nhỏ giọt, thành tia hoặc làm mẹ bầu choáng.
• Sốt, ớn lạnh, mệt lả. Có mủ, dịch hôi quanh hậu môn.
• Đau kèm táo bón nặng, không đi ngoài được.
• Đau hậu môn kèm đau bụng, ra máu âm đạo hoặc cơn gò bất thường.
• Phân đen, phân lẫn máu sẫm, thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài.

Nếu mẹ bầu thấy chóng mặt, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chảy máu không cầm hoặc đau dữ dội không chịu được, cần đến cơ sở y tế ngay.

Vì sao không nên tự dùng thuốc đặt, thuốc bôi?

Nhiều mẹ bầu có thói quen ra hiệu thuốc mua kem bôi trĩ, thuốc đặt hậu môn hoặc thuốc giảm đau. Việc này không nên làm khi chưa hỏi bác sĩ.

Lý do là:

• Không phải thuốc bôi/thuốc đặt nào cũng phù hợp với phụ nữ mang thai.
• Một số thuốc có thành phần giảm đau, co mạch, kháng viêm hoặc corticoid cần dùng đúng chỉ định.
• Nếu đau do áp-xe, nứt kẽ hậu môn, viêm nhiễm hoặc bệnh lý khác, bôi thuốc trĩ có thể làm chậm chẩn đoán.
• Thuốc có thể làm dịu triệu chứng tạm thời nhưng không giải quyết nguyên nhân táo bón, rặn nhiều hoặc búi trĩ tắc mạch.
• Tự dùng thuốc kéo dài có thể gây kích ứng, mỏng da, che lấp dấu hiệu nặng.

Mẹ bầu cũng không nên tự uống thuốc nhuận tràng, thuốc giảm đau mạnh hoặc thuốc cầm máu theo lời mách. Cách an toàn nhất là hỏi bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ chuyên khoa hậu môn – trực tràng, nhất là khi đang ở 3 tháng đầu, có thai kỳ nguy cơ cao hoặc đang dùng thuốc khác.

Mẹ bầu có thể làm gì để giảm nguy cơ trĩ?

Phòng trĩ thai kỳ tập trung vào một mục tiêu: làm mềm phân và giảm áp lực lên vùng hậu môn.

Mẹ bầu có thể áp dụng:

• Ăn nhiều chất xơ từ rau xanh, trái cây, đậu, ngũ cốc nguyên hạt.
• Uống đủ nước, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế nước vì bệnh lý đặc biệt.
• Vận động nhẹ hằng ngày nếu thai kỳ không có chống chỉ định.
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu một tư thế.
• Đi vệ sinh ngay khi có nhu cầu, không nhịn lâu.
• Không rặn mạnh, không ngồi trong nhà vệ sinh quá lâu.
• Kê chân nhẹ khi đi ngoài để tư thế thuận lợi hơn.
• Kiểm soát tăng cân theo khuyến nghị của bác sĩ sản khoa.
• Trao đổi với bác sĩ nếu táo bón kéo dài để được hướng dẫn chất xơ bổ sung hoặc thuốc làm mềm phân phù hợp.

Điều đáng nói là trĩ thai kỳ thường không thể hết ngay trong một hai ngày. Nhưng nếu mẹ kiểm soát tốt táo bón, giảm rặn và chăm sóc đúng, triệu chứng thường dễ chịu hơn.

Khi đã bị đau, chăm sóc tại nhà thế nào cho an toàn?

Nếu đau nhẹ, không chảy máu nhiều, không sưng cục tím đau dữ dội, mẹ có thể tạm thời chăm sóc bằng các cách an toàn hơn:

• Ngâm vùng hậu môn bằng nước ấm, không quá nóng.
• Chườm lạnh nhẹ trong thời gian ngắn nếu vùng hậu môn sưng đau.
• Giữ vùng hậu môn sạch, lau nhẹ, tránh chà xát mạnh.
• Mặc đồ lót thoáng, không quá chật. Ăn mềm, nhiều chất xơ để tránh táo bón.
• Nằm nghiêng trái khi nghỉ để giảm áp lực vùng chậu.
• Gọi bác sĩ nếu đau không giảm hoặc xuất hiện chảy máu.

Tuy nhiên, chăm sóc tại nhà chỉ phù hợp khi triệu chứng nhẹ. Nếu có các dấu hiệu cảnh báo, mẹ nên đi khám thay vì cố chịu đau.

Đau hậu môn khi mang thai có ảnh hưởng đến sinh nở không?

Phần lớn trường hợp trĩ thai kỳ không gây nguy hiểm trực tiếp cho thai nhi. Nhưng triệu chứng đau, chảy máu, táo bón nặng có thể làm mẹ mất ngủ, ăn uống kém, sợ đi vệ sinh, từ đó ảnh hưởng chất lượng sống trong thai kỳ.

Một số trường hợp trĩ nặng, trĩ tắc mạch, viêm nhiễm hoặc đau dữ dội cần được xử trí để mẹ không kiệt sức. Sau sinh, nhiều trường hợp trĩ sẽ cải thiện dần khi áp lực tử cung giảm, nhưng cũng có người triệu chứng kéo dài và cần theo dõi tiếp.

Vì vậy, mẹ không nên xấu hổ khi nói với bác sĩ về đau hậu môn. Đây là vấn đề y khoa thường gặp, không phải chuyện “nhạy cảm” cần giấu.

Đau hậu môn khi mang thai thường gặp nhất là do trĩ và táo bón, nhưng không nên xem nhẹ mọi cơn đau. Nếu đau dữ dội, sưng cục quanh hậu môn, chảy máu, sốt, có mủ, mệt lả hoặc triệu chứng không giảm, mẹ cần đi khám sớm.

Đừng tự dùng thuốc đặt, thuốc bôi khi chưa hỏi bác sĩ. Điều mẹ bầu cần không chỉ là giảm đau tạm thời, mà là biết chính xác nguyên nhân và chọn cách xử trí an toàn cho cả mẹ lẫn thai nhi.

Cố chịu đau vì sợ ảnh hưởng thai nhi, thai phụ phải phẫu thuật cấp cứu vì trĩ tắc mạch

SKĐS - Trong thời gian mang thai ở tuần thứ 35, chị N.T.H.T. (25 tuổi) bất ngờ phải trải qua những cơn đau dữ dội vùng hậu môn kéo dài nhiều ngày. Ban đầu, chị nghĩ đây chỉ là triệu chứng khó chịu thường gặp trong thai kỳ nên cố gắng chịu đựng.