Trong khi các máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (UAV FPV) liên tục gây chú ý nhờ những pha tấn công trực diện, một lực lượng khác ít được nhắc đến hơn lại đang âm thầm đóng vai trò chủ lực: các UAV hạng nặng hoạt động như "máy bay ném bom mini".
Máy bay không người lái 4 cánh Kazhan. (Nguồn: RD)
Một trong những đại diện tiêu biểu là dòng UAV Kazhan do công ty Reactive Drone phát triển. Đây là loại UAV đa cánh quạt cỡ lớn, có cả phiên bản 4 và 6 cánh, được đưa vào sản xuất hàng loạt từ năm 2024. Ban đầu, Kazhan được thiết kế để thả bom, nhưng nhanh chóng được mở rộng sang nhiều nhiệm vụ khác. Với khả năng mang tải trọng khoảng 20 kg, hoạt động ở độ cao hơn 300 mét và tầm bay lên tới hơn 20 km, Kazhan có thể thực hiện các cuộc tấn công chính xác từ khoảng cách an toàn. Đáng chú ý, một chiếc UAV như vậy có thể sống sót qua hàng trăm nhiệm vụ, điều mà các FPV giá rẻ gần như không thể làm được.
Không chỉ dừng lại ở vai trò ném bom, các UAV hạng nặng còn đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác như rải mìn, vận chuyển hậu cần hay thậm chí hỗ trợ sơ tán thương binh. Chính tính đa năng này khiến chúng trở thành công cụ chiến trường hiệu quả hơn nhiều so với hình ảnh đơn thuần của một "quả bom bay" như FPV. Theo một số phân tích, phần lớn các đòn tấn công UAV thành công hiện nay lại đến từ những nền tảng nặng như Kazhan, chứ không phải các UAV nhỏ gọn đang được truyền thông chú ý.
Song song với đó, một ý tưởng mới đang được thử nghiệm: sử dụng UAV hạng nặng làm "tàu mẹ" mang theo và phóng các FPV. Về lý thuyết, cách tiếp cận này cho phép mở rộng đáng kể tầm hoạt động của FPV, khi một UAV lớn có thể mang theo nhiều drone nhỏ, đưa chúng đến gần mục tiêu rồi triển khai tấn công. Các hệ thống như Kazhan hoàn toàn có thể đảm nhiệm vai trò này, thậm chí còn tích hợp bộ lặp sóng để duy trì liên lạc với FPV ở khoảng cách xa.
Tuy nhiên, thực tế chiến trường lại cho thấy những hạn chế rõ rệt. Việc điều khiển FPV ở khoảng cách lớn gặp nhiều vấn đề về độ ổn định tín hiệu và độ trễ, khiến khả năng tấn công chính xác giảm đáng kể. Các hệ thống điều khiển bầy đàn tự động, yếu tố được kỳ vọng sẽ giải quyết vấn đề này, hiện vẫn chưa đủ hoàn thiện để triển khai trên diện rộng. Vì vậy, mô hình "tàu mẹ" hiện chỉ phù hợp với một số nhiệm vụ đặc thù, thay vì trở thành giải pháp phổ biến như kỳ vọng ban đầu.
Theo các kỹ sư Ukraine, hướng đi thực sự của tác chiến UAV không nằm ở việc mang theo nhiều FPV hơn, mà ở việc trang bị vũ khí dẫn đường chính xác cho các UAV ném bom. Đây là bước tiến tương tự như cách máy bay ném bom truyền thống đã chuyển từ thả bom tự do sang sử dụng tên lửa và bom dẫn đường tầm xa. Nếu UAV có thể mang các loại vũ khí chính xác với tầm bắn vài km, chúng sẽ không cần tiếp cận mục tiêu mà vẫn có thể tấn công hiệu quả, đồng thời giảm thiểu rủi ro bị đánh chặn hoặc gây nhiễu.
Rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí. Trong khi một FPV có giá chỉ vài trăm đến dưới một nghìn USD, các loại tên lửa dẫn đường lại đắt hơn hàng chục lần. Điều Ukraine đang tìm kiếm là một giải pháp trung gian: vũ khí đủ rẻ để sản xuất hàng loạt nhưng vẫn đảm bảo độ chính xác và tầm bắn cần thiết. Một số dự án đã bắt đầu thử nghiệm bom lượn laser cỡ nhỏ và tên lửa mini giá rẻ, với kỳ vọng tạo ra bước đột phá trong tương lai gần.
Cùng lúc đó, Ukraine cũng đang phát triển thế hệ UAV hạng nặng mới với tải trọng lớn hơn, tầm bay xa hơn, hệ thống liên lạc bảo mật hơn và khả năng tự hành cao hơn. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là liệu UAV có thể thay đổi chiến sự hay không, mà là chúng sẽ được trang bị những gì để làm điều đó.
